Morgunblaðið - 15.11.2001, Síða 32

LISTIR
32 FIMMTUDAGUR 15. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
BÓKATÍÐINDI 2001 eru komin
út. Í þeim er að finna kynningu á
486 verkum. Þar af eru íslensk
skáldverk, skáldsögur og smásög-
ur fyrir fullorðna, 57 talsins og
hafa aldrei verið fleiri. Þar má
finna bækur eftir marga af kunn-
ustu skáldsagnahöfundum þjóðar-
innar. Ljóðabókum fjölgar, þær
eru 32 í þessum Bókatíðindum en
voru 30 á síðasta ári. Íslenskar
barnabækur eru nú 49 sem er
svipað og á árabilinu 1997 til 1999
en heldur færra en á síðasta ári.
Þá koma út 37 ævisögur og við-
talsbækur á þessu ári. Hér er ekki
alltaf um ný verk að ræða, eldri
verk eru endurútgefin og talsvert
er um hljóðbókaútgáfu á útkomn-
um skáldsögum.
Í ár koma út 66 handbækur sem
er talsvert meira en undanfarin ár.
Má meðal annars finna allmargar
bækur um hjónaband, ást, vináttu
og kynlíf. Bækur um stjörnuspeki,
spádóma og listina að spá eru
einnig í þessum flokki og fjöldi
bóka með safni spakmæla.
Þegar litið er til ljóðabókanna
má sjá að karlmenn eru í miklum
meirihluta sem ljóðskáld. Í Bóka-
tíðindum 2001 eru ljóðabækur eftir
23 karlmenn en aðeins fimm skrif-
aðar af konum. Konur eru því að-
eins rúmlega 15% ljóðskálda á
þessum lista. Heldur jafnari eru
tölurnar í flokknum íslensk skáld-
verk. Þar eru 39 höfundar karlar
og 18 af höfundunum konur. Hlut-
fall kvenna er því um 30%. Í flokki
barnabóka eru konur hins vegar
fjölmennari en karlar og eru þær
57% höfunda.
Undir titlinum Fræðibækur og
bækur almenns efnis er 91 verk.
Tónlist, stjórnmál, jarðfræði, bók-
menntafræði, sagnfræði, heim-
speki, trúmál og kynlíf flokkast
með fræðunum að þessu sinni. Í
Bókatíðindum er einnig að finna
margmiðlunardiska, geisladiska
sem fylgja bókum og hljóðbækur.
Í Bókatíðindum er gefið upp
leiðbeinandi verð bóka. Það nær
allt frá 290 krónum fyrir litla
barnabók upp í tæplega tuttugu
þúsund fyrir viðamiklar fræðibæk-
ur.
Fjölgun á nýjum
skáldsögum
ÞAÐ verður rússneskt kvöld hjá
Sinfóníuhljómsveit Íslands í kvöld;
einleikari, hljómsveitarstjóri og
tónskáld allir af rússnesku bergi
brotnir. Einleikari kvöldsins er
enginn annar en píanósnillingurinn
Dimitri Alexejev, sem þykir einn
fremsti píanóleikari heims; Alex-
ander Anissimov heldur um tón-
sprotann og tónskáldið eitt hið ást-
sælasta úr gerskum ranni, Pjotr
Tsjajkovskíj.
Verkin sem leikin verða eru tvö,
Píanókonsert nr. 2 í G-dúr ópus 44
og Sinfónía nr. 6 í h-moll ópus 74,
sem kölluð er „Pathétique“. Sin-
fónían er eitt þekktasta verk
Tsjajkovskíjs og ein mest leikna
sinfónía allra tíma. Þetta er
dramatískt verk, þar sem saman
þykja fara ægifagrar laglínur, og
tilfinningalegt rót.
Notar óspart dökka liti
Hann samdi verkið á örskömm-
um tíma árið 1893, en taldi það
jafnframt sjálfur sitt besta verk og
sagði að miklar tilfinningar lægju
að baki því. Hann notar óspart
dökka liti hljómsveitarinnar, og oft
þykir tónvefurinn rísa á drama-
tískan hátt í sterka og áhrifamikla
toppa áður en lygnir á ný. Hann
valdi verkinu nafnið Pathétique,
þar sem honum þótti orðið lýsa vel
þjáningunni í því. Nokkrum dög-
um eftir frumflutning verksins fyr-
irfór Tsjajkovskíj sér, að því er
talið er, til að binda enda á tilfinn-
ingalegar þjáningar vegna sam-
kynhneigðar sinnar.
Vinsældir Píanókonserts númer
2 hafa aldrei verið jafn miklar og
sjöttu sinfóníunnar, að ekki sé
talað um fyrsta píanókonsert
Tsjajkovskíjs, sem er einn ástsæl-
asti einleikskonsert allra tíma.
Einleikari kvöldsins, hinn heims-
þekkti rússneski píanóleikari Dim-
itri Alexejev, segir annan píanó-
konsertinn um margt sérstakt og
óvenjulegt verk. „Þessi píanókons-
ert náði aldrei jafn miklum vin-
sældum og sá fyrsti, – uppbygging
hans þótti sérkennileg og óhefð-
bundin, og jafnvel í Rússlandi var
hann ekki leikinn mjög oft. En nú
á dögum heyrist konsertinn æ oft-
ar og ég nýt þess mjög að leika
hann með Sinfóníuhljómsveit Ís-
lands.“
Dimitri Alexejev þarf ekki að
hugsa sig lengi um þegar hann er
spurður að því hvort hann muni
eftir því þegar hann heyrði verkið
fyrst. „Já, ég man það, en það er
orðið mjög langt síðan. Þá var
sjálfur Emil Gilels í einleikshlut-
verkinu, en hann var einn af fáum
píanóleikurum sem léku þetta verk
í þá daga.“
Aðspurður um hvort það sé ekki
erfitt að leika píanókonsert sem
stendur í skugga annars miklu
frægari píanókonserts tónskálds-
ins segir Alexejev svo ekki vera.
„Fyrsti píanókonsert Tsjajkovskíjs
er mikið meistarverk; – allir
þekkja hann og dá. En það er
sannarlega kominn tími til að fólk
læri að meta fleiri verk hans, eins
og þetta, sem er þrátt fyrir allt
stórkostlegt verk.“ Dimitri Alex-
ejev segir það jafnan ánægjuefni
að leika með Sinfóníuhljómsveit
Íslands, en það hefur hann gert
þrisvar áður. „Þetta verk krefst
mikils af hljómsveitinni. Fiðlur og
selló, og reyndar hljómsveitin öll
eru með langa einleikskafla sem
reyna á, en mér finnst hljómsveit-
in standa sig frábærlega vel.“
Dmitri Alexejev þykir einn af
fremstu tónlistarmönnum heims.
Hann byrjaði ungur að læra á pí-
anó, og komst í einn helsta tónlist-
arskóla Moskvuborgar og þaðan í
Tónlistarháskólann í Moskvu.
Meðan á námi hans þar stóð, tók
hann þátt í margri alþjóðlegri
keppni og náði framúrskarandi ár-
angri, s.s. í Enescu-keppninni í
Búkarest og Tsjajkovskíj-keppn-
inni 1974, en 1975 hlaut hann
fyrstu verðlaun í tónlistarkeppn-
inni í Leeds.
Hljómsveitarstjórinn Alexander
Anissimov er einnig Rússi og hef-
ur getið sér gott orð um víða ver-
öld sem góður hljómsveitarstjóri.
Meðal merkra hljómsveita sem
hann hefur stjórnað má nefna Sin-
fóníuhljómsveit Lundúna. Hann
hefur unnið við og stjórnað óp-
eruuppfærslum í San Francisco-
óperunni, Bastilluóperunni í París,
Liceu-óperuhúsinu í Barcelona og
Ríkisóperunni í Hamborg. Aniss-
imov hefur stjórnað Sinfóníuhljóm-
sveit Íslands nokkrum sinnum á
síðustu misserum.
Vegna þján-
ingarinnar
Morgunblaðið/Ásdís
Dimitri Alexejev á æfingu með Sinfóníuhljómsveit Íslands.
Rússinn Dimitri Alexejev er einleikari á Sinfóníutónleikum í Háskólabíói í kvöld
NAFN Andra Snæs Magnasonar
vakti fyrst verulega athygli er hann
gaf út Bónusljóð sín 1996. Áður hafði
komið út eftir hann ljóðabókin Ljóða-
smygl og skáldarán (1995) og smá-
sagnasafnið Engar smá sögur (1996).
Í hittiðfyrra kom svo út barnabókin
Blái hnötturinn og sló í gegn. Andri
hlaut sama ár þriðju verðlaun í leik-
ritasamkeppni Þjóðleikhússins fyrir
samnefnt leikrit, sem frumsýnt var í
fyrra og enn er hægt að sjá á stóra
sviði Þjóðleikhússins.
Bókin var svo fyrst íslenskra
barnabóka til að færa höfundi sínum
Íslensku barnabókaverðlaunin í
febrúar á sl. ári. Leikverk Andra
Snæs, Náttúruóperan, var samin fyr-
ir og leikin af Leikfélagi Menntaskól-
ans í Hamrahlíð (1999).
Andri Snær fjallaði um ljóð Ísaks
Harðarsonar í lokaritgerð sinni í ís-
lensku í Háskóla Íslands (gefin út
1999). Hann ritaði einnig inngang að
heildarútgáfu á ljóðum Ísaks (2000).
Andri Snær valdi í samvinnu við
Rósu Þorsteinsdóttur rímur og sá
um útgáfu á þeim á geisladisk undir
nafninu Raddir (1998). Annar geisla-
diskur, Flugmaður (1999), inniheldur
ljóð hans við tónlist múm. Auk þess
hefur hann birt fjölmargar greinar
og ljóð í dagblöðum og tímaritum,
skipulagt ljóðaflutning og víða lesið
upp eigin ljóð. Andri Snær vinnur nú,
skv. viðtali sem Halldóra Friðjóns-
dóttir tók við hann og flutt er í kjölfar
leikritsins, að ritun skáldsögu.
Þrennt hefur ein-
kennt höfundarferil
Andra Snæs Magna-
sonar hingað til: hug-
myndaauðgi, djörfung
og skortur á sjálfsgagn-
rýni. Það er nauðsyn-
legt hverjum höfundi að
fá nýjar og snjallar
hugmyndir og að hafa
sjálfstraust til að
hrinda þeim í fram-
kvæmd. En sérhvert
skáld þarf líka að hafa
til að bera hæfileikann til að fara yfir
eigið verk að því loknu og dæma
sjálft um hvort hugmyndirnar eigi
jafn mikinn rétt á sér komnar á blað
og þær virtust fyrst komnar upp í
kollinum. Þetta má heimfæra upp á
útgefin ljóð Andra Snæs, sem eru
mjög misjöfn að gæðum, og leikverk
hans. Í leikritinu Bláa hnettinum
tókst honum að beisla hugsjónaflóðið
og úr varð beitt ádeila; þetta tókst
miklu síður í Náttúruóperunni.
Þetta mistekst algerlega í
Hlauptu, náttúrubarn. Margar hug-
myndirnar eru í fljótu bragði snið-
ugar. Það mistekst hins vegar alger-
lega að koma þeim í leikrænan
búning. Samskipti persónanna
tveggja, Örvars og Ástu, eru ekki
leikræn þar sem þau eru á sama máli
um allt sem raunverulega skiptir
máli.
Smávægilegar deilur þeirra snúast
um atriði sem vega ekki nógu þungt
til að skapa átök í verkinu, þrátt fyrir
hávær hróp og köll. Það er athygl-
isvert að þriðja persónan, sem gæti
haft ýmislegt fram að færa, er kefluð
í verkinu, og algjörlega á valdi hinna
persónanna. Ef til vill hefði verkið
lifnað við ef henni hefði verið leyft að
koma sínum sjónarmiðum á fram-
færi. Hljóðmyndin er mjög vel
heppnuð, t.d. fæst sterk tilfinning
fyrir bílnum, jafnt innan hans, sem
því þegar hann ekur fram hjá nátt-
úrudýrðinni. Rímnalesturinn og
stórfengleg tónlistin kemur verkinu
ekki áleiðis heldur hljómar á endan-
um eins og endurtekin síbylja í sam-
bland við eintóna orð-
ræðuna.
Hlín Agnarsdóttir
segir í viðtali sem birt-
ist í DV á laugardaginn
(bls. 16) að „Maður má
auðvitað nota þekktar
persónur sem þátttak-
endur í atburðum þar
sem skáldsögupersón-
ur eru í aðalhlutverki.
Forsætisráðherra og
biskup mega vera í
minningarathöfn í
skáldsögu. En ég get
ekki fjallað um þá og líf
þeirra á sama hátt og
ég ræð yfir skáldsagna-
persónum, nema þeir
heiti öðrum nöfnum en þeir heita.“
Það er t.d. ekki nóg að kalla raun-
verulegt fólk gælunöfnum til að
mega gera það að sínum persónum.
Þessa reglu brýtur Andri Snær
eftirminnilega. Hann tekur raun-
verulega manneskju og ekki einungis
fjallar um hennar líf eins og um per-
sónu í leikriti sé að ræða heldur end-
ar þetta líf jafn léttilega eins og Jó-
hann Sigurjónsson lét varpa Tótu í
fossinn forðum. Hann verður að læra
að þótt hann berjist fyrir sönnum
málstað má hann ekki nota hvaða
brögð sem hugsast getur til að fá
réttlætinu framgengt. Slíkar aðferð-
ir setja óafmáanlegan, svartan blett á
baráttuna fyrir sannleikanum. Það
verður að leyfa persónum, bæði
raunverulegum og ímynduðum, að fá
að koma sínum sjónarmiðum á fram-
færi og læra að leysa málin málefna-
lega. Hæðnin sem einkennir umfjöll-
un höfundar um hina „jákvæðu
hryðjuverkamenn“ kemst ekki til
skila þegar verkið er skoðað í þessu
ljósi, boðskapurinn fer fyrir lítið og
verkið allt verður vindhögg í barátt-
unni fyrir málstaðnum góða.
Leikararnir, Bergur Þór Ingólfs-
son og Harpa Arnardóttir, lögðu sig
alla fram og áttu stóran hlut í per-
sónusköpuninni sem einstaka sinn-
um kveikti líf í textanum. En þjóð-
ernisrómantíkin bar þau ofurliði í
einhliða málflutningi sínum í átaka-
lítilli leikstjórn Hjálmars Hjálmars-
sonar.
Andri Snær
Magnason
LEIKLIST
Ú t v a r p s l e i k h ú s i ð
Höfundur: Andri Snær Magnason.
Leikstjóri: Hjálmar Hjálmarsson.
Hljóðmynd: Hjörtur Svavarsson.
Leikarar: Bergur Þór Ingólfsson og
Harpa Arnardóttir. Frumflutt
sunnudaginn 11. nóvember;
endurtekið fimmtudaginn
15. nóvember.
HLAUPTU,
NÁTTÚRUBARN
Vindhögg
Sveinn Haraldsson
LESIÐ verður úr nýjum og vænt-
anlegum skáldsögum og smásögum
á Súfistanum, bókakaffi í verslun
Máls og menningar í kvöld, fimmtu-
dagskvöld. Eftirtaldar bækur verða
kynntar: Kvöldljósin eru kveikt:
Kristín Marja Baldursdóttir, Næt-
urluktin: Gyrðir Elíasson, Hamingj-
an hjálpi mér I og II: Kristín Ómars-
dóttir, Jöklaleikhúsið: Steinunn
Sigurðardóttir.
Hljómsveitin Rússíbanarnir leika
nokkur lög af nýja disknum sínum
Gullregninu.
Bókakynning
og tónlist á
Súfistanum
Nýja limru-
bókin er eft-
ir Gísla Jóns-
son.
Efni bók-
arinnar er
tvískipt:
fyrst er ít-
arleg ritgerð
um limrur,
þær út-
skýrðar með dæmum og saga
þeirra rakin. Seinni hlutinn geymir
limrur eftir Hlymrek handan og fé-
laga.
Útgefandi er Bókaútgáfan Hólar.
Bókin er 96 bls., prentuð í Lett-
landi. Verð: 2.480 kr.
Nýjar bækur
Gísli Jónsson