Morgunblaðið - 15.11.2001, Síða 46

UMRÆÐAN
46 FIMMTUDAGUR 15. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
STJÓRN Bandalags
íslenskra listamanna
sendi í síðasta mánuði
frá sér áskorun til hlut-
aðeigandi aðila vegna
deilu tónslitarskóla-
kennara, þar sem hvatt
var til þess að það starf
sem fram fer í tónlist-
arskólum landsins nyti
sannmælis og tónlist-
arskólakennarar
fengju kjarabætur að
verðleikum.
Þessi áskorun var
ein af mörgum slíkum
sem frjáls félagasam-
tök, stéttarfélög og vel-
unnarar tónlistarlífsins
hafa sent frá sér að undanförnu. Auk
þess hafa margir orðið til að vekja
athygli á gildi tónlistarnáms á síðum
dagblaðanna. Allt hefur þó komið
fyrir ekki, opinberir aðilar daufheyr-
ast við öllum rökum um sanngjarnar
og eðlilegar launahækkanir til tón-
listarskólakennara.
Sú vísa er aldrei of oft kveðin að
fjölbreytt tónlistarnám skilar þjóð-
félaginu ekki bara hæfum atvinnu-
mönnum, heldur er það viðurkennd
staðreynd að allt listnám dýpkar
skilning og örvar sköpunargáfu
barna og ungmenna, hvað svo sem
þau leggja fyrir sig síðar á ævinni.
Gott listuppeldi hefur þannig já-
kvæð áhrif á almennan þroska og
samskiptahæfni, auk þess sem for-
varnargildi listnáms er ótvírætt, þar
sem listirnar fanga hugann á já-
kvæðan og uppbyggilegan hátt.
Þáttur tónlistarskólanna í landinu
verður seint ofmetinn í þessu tilliti.
Tónlistarlíf á Íslandi hefur til
skamms tíma staðið með talsverðum
blóma. Fjöldi tónleika og tónlistar-
viðburða, sem og góð frammistaða
íslenskra tónlistarmanna, hér heima
og erlendis er besta sönnun þess.
Ætla má að gróska í tónlistarlífi
landsmanna byggist á góðri tónlist-
arkennslu, enda hefur uppgangur
verið eftirtektarverður í tónlistar-
kennslu undafarna áratugi. Á það
ekki bara við um suðvesturhornið,
heldur hafa mörg sveitarfélög auk
þess lagt mikinn metnað í uppbygg-
ingu tónlistaskóla.
Þessa velgengni tónlistarskól-
anna, sem flestir eru sjálfseignar-
stofnanir eða í eigu sveitarfélaga,
má fyrst og fremst þakka löggjöf frá
árinu 1985, sem tryggði það að sveit-
arsjóðir greiddu laun kennara, með-
an skólagjöldum var ætlað að standa
undir öðrum rekstrarkostnaði.
Þar með voru settar
þær stoðir undir tón-
listarkennslu í landinu
sem nú hriktir í.
Mann setur oft
hljóðan gagnvart því
skilningsleysi sem
kjarabarátta þeirra
sem helga starfsævi
sína því að mennta
börnin okkar mætir.
Því fólki er viðvarandi
ætlað að lifa um og
undir fátæktarmörk-
um, alveg sama þótt
það hafi fórnað vikum
og mánuðum í launa-
lausa réttindabaráttu
og sé í raun oftar en
ekki hámenntað á sínu sviði. Getur
verið að verðmætamat samfélagsins
sé svo rígbundið í gömul gildi að
andleg verðmæti séu enn sem fyrr
afgangsstærð.
Hver sem skýringin kann að vera,
sýna hagfræðikannanir að við verj-
um mun minna fé til menntamála
sem hlutfall af landsframleiðslu en
t.d. önnur Norðurlönd og flestar
aðrar þjóðir OECD-ríkjanna. Á
sama tíma erum við til dæmis metfé
þegar kemur að landbúnaðarmálum
með um þriðjungi hærra hlutfall í
styrkjum til landbúnaðar en við-
gengst almennt innan ESB-land-
anna. Ofan á þetta bætist síðan að
Ísland er langt á eftir öðrum Norð-
urlöndum í útgjöldum tengdum
börnum, svo sem vegna dagvistunar-
stofnana og barnabóta.
Þessar aðstæður eru okkur síst til
sóma. Við verðum smám saman að
láta af hugsanahætti Bjarts í Sum-
arhúsum, sem setti sauðkindina ofar
öllu og veigraði sér ekki við að taka
velferð hennar framyfir velferð
sinna nánustu.
Það kann að vera að menn réttlæti
fjárfestingu í landbúnaði sem nauð-
synlega byggðastefnu, en sú
byggðastefna hefur þá ekki skilað
tilætluðum árangri. Fólki fækkar
stöðugt á landsbyggðinni og „fásinn-
ið“ verður meira fásinni, þar sem
börnin haldast tæplega heima leng-
ur en þau nauðsynlega þurfa og
samfélögin deyja smám saman innan
frá.
En tónlistarskólarnir hafa víðtæk-
ara hlutverki að gegna en að þroska
og mennta börn og unglinga. Víða
eru þeir kjarninn í menningarlífi
heilu byggðarlaganna. Atvinnu-
mennska í listum á landsbyggðinni
er fágæt og í smærri byggðalögum
er menningarlífið gjarnan svo við-
kvæmt að það þrífst meira og minna
fyrir vilja og atorku örfárra einstak-
linga. Þannig er það oft einn og sami
maðurinn sem sér um kennslu í tón-
listarskólanum og grunnskólanum,
stjórnar kór og hljómsveit, spilar við
athafnir og jafnvel á böllum og vinn-
ur með leikfélaginu á staðnum svo
fátt eitt sé nefnt. Slíkir menn eru
ómetanlegir hverju samfélagi, þar
sem þeir stuðla að því með störfum
sínum að glæða tilveru fólks lífi og
lit. Fjárfesting í menntun og menn-
ingu á landsbyggðinni er þannig
byggðastefna sem er allt í senn;
sjálfbær, vistvæn og mannbætandi,
enda vita þeir sem það vilja viður-
kenna, að félagslegt og menningar-
legt umhverfi vegur þungt í vali
fólks á búsetu.
Á þeim viðsjárverðu tímum sem
við nú lifum á er ef til vill mikilvæg-
ara en nokkru sinni að að vinna á
móti vaxandi tómhyggju og ofbeld-
ishneigð og hvetja ungt fólk til upp-
byggilegra athafna og aukinnar and-
legrar virkni . Það getur verið að við
Íslendingar teljum okkur svo fjarri
átakasvæðum heimsins að það hafi
ekki áhrif á okkur þótt hatur og
hræðsla liti líf miljóna manna, en
heimsmyndin hefur breyst, eins og
menn hafa verið að benda á upp á
síðkastið. Enginn er raunverulega
óhultur og öll erum við samábyrg
fyrir þeirri stefnu sem orðið hefur
ofaná – að svara ofbeldi með ofbeldi
með þeirri keðjuverkun sem enginn
sér fyrir endann á.
Samt sem áður er það trúa mín að
þeir verði sífellt fleiri sem velti því
fyrir sér hvort heimurinn þurfi endi-
lega að vera svona, hvort það sé ekki
með einhverjum hætti hægt að
breyta þankagangi manna til fram-
tíðar og vinna að því að auka skiln-
ing og umburðarlyndi milli manna
og þjóða.
Hinn frægi fiðluleikari Lord Ye-
hudi Menuhin, var ekki í vandræð-
um með að skilgreina vanda heims-
ins eftir að hafa helgað líf sitt
tónlistinni og baráttunni fyrir betri
heimi. Hann sagði: „Það er skortur á
skapandi hugsun og meðvitund
hvert sem litið er, ekki síst í skóla-
kerfinu. Listirnar eru að hverfa úr
lífi okkar og ofbeldið er að ná yf-
irhendinni.“
Það skyldi þó ekki vera að hann
hafi þarna einmitt bent á rót vand-
ans.
Fjárfesting í menntun og menn-
ingu skilar sér ef til vill ekki á sama
áþreifanlega mátann og fjárfesting í
steinsteypu, en hún skilar ágóða sem
snýr að andlegum verðmætum til
framtíðar.
Ég skora á launanefnd sveitarfé-
laga og þá hlutaðeigandi aðila sem
hún starfar fyrir, að skynja takt tím-
ans og tefja ekki frekar börnin okk-
ar frá þroskandi og uppbyggilegu
námi.
Eru andleg
verðmæti
afgangsstærð?
Tinna
Gunnlaugsdóttir
Tónlistarkennsla
Mann setur oft
hljóðan gagnvart því
skilningsleysi, segir
Tinna Gunnlaugsdóttir,
sem kjarabarátta þeirra
sem helga starfsævi
sína því að mennta
börnin okkar mætir.
Höfundur er leikkona og forseti BÍL,
Bandalags íslenskra listamanna.
Lagersalan á Laugavegi 67
3 DAGAR EFTIR - ALLT AÐ 70% AFSLÁTTUR
Kápur
Úlpur
Dragtir
Kjólar
Buxur
Toppar
Skór
Guðrún Arnalds, símar 896 2396 og 551 8439
Líföndun
Guðrún Arnalds verður með námskeið
í líföndun helgina 17.—18. nóvember
Gleði er ávöxtur innri friðar
Djúp öndun hreinsar líkama og sál, eykur bjartsýni
og lífsorku og blæs burtu kvíða og kvillum.
UPPLÝSINGAR eru verðmæti,
fyrir fyrirtæki, stofnanir og einstak-
linga. Upplýsingar geta verið á
margs konar formi. Þær geta verið
ritaðar á pappír eða skráðar í tölvu,
sendar með bréfpósti
eða á rafrænan hátt.
Upplýsingar geta verið
á filmum eða sagðar í
samræðum. Líkt og
aðrar mikilvægar eign-
ir þarfnast þessi verð-
mæti viðeigandi vernd-
ar. Þetta á við hvernig
sem upplýsingar birt-
ast, á hvaða hátt sem
þær eru notaðar og
hvernig sem þær eru
geymdar.
Upplýsingaöryggi
snýst um að verja upp-
lýsingar gegn margs
konar skaðvöldum og
ógnum. Fyrirtæki og
rekstraraðilar þurfa að
tryggja samfelldan rekstur. Verjast
þarf áföllum í rekstri þannig að skaði
verði sem minnstur, en sem mestur
arður af fjárfestingum og viðskipta-
tækifærum. Fyrir einstaklinga er ör-
yggi persónutengdra upplýsinga af
ýmsu tagi mikilvægt til að tryggja
einkalíf sitt og mannhelgi. Oft er
nauðsynlegt að verja upplýsingar í
samræmi við gerða samninga og allar
persónuupplýsingar ber að verja í
samræmi við gildandi lög og reglur.
Margar ástæður eru fyrir mikil-
vægi upplýsingaöryggis. Tölvukerfi
sem geyma upplýsingar vaxa og
renna saman við önnur. Kerfi með
alls kyns upplýsingum tengjast um
net sem hafa nöfn eins og staðarnet,
víðnet, einkanet eða internet. Bygg-
ingar eru tengdar, borgir, lönd og
heimsálfur. Hver veit nákvæmlega
hvaða leið upplýsingar í tölvupósti
fara? Öryggi í þessari keðju upplýs-
ingaflutnings er jafnveikt og veikasti
hlekkur keðjunnar. Vissulega hafa
þægindi margra aukist og þjónusta
víða batnað. En skaðvöldum hefur
einnig fjölgað. Upplýsingum stafar
hætta af tölvuveirum, tölvuþrjótum,
sviksamlegri starfsemi og njósna-
starfsemi af ýmsu tagi. Upplýsingar
eru líka að mörgu leyti viðkvæmari
en fyrr vegna þess að öryggi kerfa
byggir í æ ríkari mæli á sérhæfðri
tækniþekkingu fárra, minni miðstýr-
ingu og nýjum stöðum þar sem hægt
er að brjótast inn í kerfi.
Nýir íslenskir staðlar
Nú er svo komið að sífellt fleiri
krefjast öryggis í upplýsingavinnslu.
Ekki aðeins stjórnendur fyrirtækja
og stofnana heldur einnig almenning-
ur. Það er því mikið gleðiefni að
komnir skuli vera út í fyrsta sinn ís-
lenskir staðlar um stjórnun upplýs-
ingaöryggis. Þessir staðlar eru tveir:
1) ÍST ISO/IEC 17799:2000 Upplýs-
ingatækni – Starfsvenjur fyrir
stjórnun upplýsingaöryggis
2) ÍST BS 7799-2:1999 Stjórnun upp-
lýsingaöryggis – 2.
hluti: Forskrift fyrir
stjórnun upplýsinga-
öryggis
Staðlarnir byggjast á
tveimur hlutum breska
öryggisstaðalsins BS
7799 sem hafa á síðustu
árum náð mikilli út-
breiðslu um allan heim.
Margar þjóðir hafa
þegar gert þessa staðla
að sínum landsstöðlum
og nú hafa Íslendingar
bæst í þann hóp. Staðl-
arnir koma út 15. nóv-
ember og taka gildi 1.
desember nk. Þeir eru
ekki tæknistaðlar, held-
ur lýsa þeir atriðum
sem taka ætti afstöðu til við stjórnun
upplýsingaöryggis auk þess sem gerð
er grein fyrir ráðstöfunum sem grípa
má til, tæknilegum og skipulagsleg-
um.
Markmið öryggisstaðlanna er ekki
aðeins að tryggja öryggi upplýsinga
og mæta þannig kröfum ýmissa aðila.
Það er einnig markmið að halda til-
kostnaði innan skynsamlegra marka
þannig að kostnaður taki mið af verð-
mæti upplýsinga. Samkvæmt fyrr-
nefndum öryggisstöðlum er öryggis-
stefna vörslu- eða vinnsluaðila
upplýsinga grundvöllur stjórnunar
upplýsingaöryggis. Öryggisstefnan
er viljayfirlýsing stjórnenda um að
tryggja öryggi upplýsinga með sem
bestum hætti. Í stefnunni er gjarnan
vísað til öryggis- og skipulagshand-
bókar þar sem umfang upplýsinga-
verndar er skilgreint. Slík handbók
þarf ekki að vera á pappír, hún getur
allt eins verið vefur, jafnvel byggð á
gagnagrunni. Í henni er m.a. að finna
lýsingar á vinnslu upplýsinganna og
öllu sem viðkemur öryggisþáttum. Í
eðli sínu er um gæðahandbók að
ræða. Eftir að gögn um öryggi upp-
lýsinga hafa verið tekin saman er
gerð áhættugreining þar sem leitað
er að glufum í öryggisskipulagi.
Áhættugreiningunni fylgir svo
áhættumat. Upplýsingar eru skil-
greindar sem eignir og verðmetnar.
Metnar eru líkur á skaða eða ógn og
flokkun gerð í hlutfalli við verðmæti
eigna. Þetta leiðir til þess að ásætt-
anleg áhætta er fundin. Markmiðið er
ekki að útiloka áhættu heldur ákveða
hvernig henni skuli mætt. Staðlarnir
eru notaðir við val á stjórntækjum til
að draga úr áhættu. Vilji stjórnendur
sýna með skýrum og óyggjandi hætti
fram á stjórnun upplýsingaöryggis
hjá sér er lögð fram greinargerð.
Hún er yfirlýsing um markmið og
leiðir við stjórnun upplýsingaöryggis.
Liggi þessi yfirlýsing fyrir geta aðilar
sótt um vottun skv. ÍST BS 7799-
2:1999 og hlotið þannig öryggisvott-
un. Enn hafa engir aðilar á Íslandi
fengið slíka vottun, en nokkrir vinna
að því og ætti útgáfa fyrrgreindra
staðla að létta mönnum það verk.
Íslenskir staðlar
um stjórnun upp-
lýsingaöryggis
Svana Helen
Björnsdóttir
Höfundur er framkvæmdastjóri
verkfræði- og tölvuþjónustu
Stika ehf.
Öryggi
Staðlarnir, segir Svana
Helen Björnsdóttir,
eru notaðir við val á
stjórntækjum til að
draga úr áhættu.