Pressan - 21.07.1994, Side 19

Listskapandi verkefni: Vélgengt glóaldin
„Það er eng
samkeppnis
hugur í okk
Arið 1971 gerði kvikmynda-
leikstjórinn Stanley Ku-
brick myndina A Clockw-
ork Orange eftir skáldsögu Ant-
hony Burgess, sem skrifaði kvik-
myndahandritið upp úr bókinni.
Þetta er sögufræg kvikmynd, íúll af
ofbeldi og viðbjóði en um leið
skörp og flugbeitt þjóðfélagsádeila.
Annað kvöld, þann 22.júlí, mun
Sumarleikhúsið, áhugamannaleik-
hópur skipaður framhalds- og há-
skólanemum, sem allir hafa fengist
við leiklist áður, hefja sýningar á
verkinu, sem á íslensku gengur
undir nafninu „Vélgengt glóaldin“.
Sýnt verður í gömlu bílaverkstæði
við Hlemm sem búið er að breyta í
leikhús. Samtals taka um 20 leikar-
ar þátt í sýningunni og fer Gott-
skálk Dagur Sigurðarson með hlut-
verk Alex, sem Macolm McDowell
gerði ógleymanleg skil í kvikmynd-
inni. Þór Túliníus leikstýrir en Vet-
urliði Guðnason þýddi leikritið
upp úr leikgerð Burgess, sem hann
samdi 1990, 2 árum áður en hann
dó. Þessi leikgerð hefur verið sýnd
víða um heim og fengið góða
dóma. U2-meðlimirnir Bono og
The Edge sömdu tónlist við verkið,
sem notuð er að hluta í sýningunni
hér og hefur tónlistarmaðurinn
Muri krukkað í tónlistinni.
Sumarleikhúsið er nokkuð at-
hyglisvert dæmi. Það á rætur að
rekja til þess að Sigurður Guð-
mundsson og Gottskálk Dagur
sóttu um styrk til borgarráðs til
leiklistarstarfs fyrir ungt atvinnu-
laust skólafólk í Reykjavík. Borgar-
ráð tók vel í hugmyndina og ákvað
að hrinda af stað „atvinnu- og list-
skapandi verkefni fýrir ungt fólk“.
Alls taka um 35 manns þátt í verk-
efninu, fólk úr MHÍ og Iðnskólan-
um sér um tæknilegu hliðina og
allir þiggja „lágmarkslaun fýrir há-
marksvinnu“. Salurinn tekur um
150 manns í sæti og ekki verða
nema 10 sýningar á verkinu. Þá
mun aðeins kosta 500 kr. inn og fer
inngangseyririnn beint aftur í
borgarsjóð. Ánægjuleg hringrás
það!
Aðalleikarinn og hvatamaðurinn
Gottskálk Dagur er á línunni.
Hvers vegna var þetta verk valið
til sýningar?
„Við ákváðum að allir fengju að
hafa skoðanir á verkefnavali. Við
vorum með hugmyndir um Shake-
speare fýrst og vorum komin í
tímaskort með að negla eitthvað
verk niður. Þá kom þessi hugmynd
upp á fundi, Ólafur Egill benti á
þetta verk. Við höfðum öll séð
myndina og leist helvíti vel á að
gera þetta. Þá var farið í að redda
handritinu, kíkja á það og svo var
þetta bara ákveðið. Þetta hentar vel
þessum hópi og þetta er mjög gott
verk.“
Hvenærfórþetta ígangP
„Við byrjuðum í maí á að undir-
búa götuleikhús fyrir 17. júní. Það
var ekki fýrr en 20. júní að við byrj-
uðum að æfa verkið með Þór Túl-
iníus. Fyrst lásum við á ensku en
svo kom íslenska þýðingin."
Hefur verkið verið sett í íslenskt
samhengi?
„Nei, það er ekki hægt að segja
það. Þetta verk er mjög alþjóðlegt
og gæti gerst hvar sem er. Alex og
gengið nota nadsat, sérstakt tungu-
mál sem er upprunnið úr rúss-
nesku. Það er upprunnið úr ensku
útgáfunni en stílfært yfir á ís-
lensku."
Á verkið eritidi hérna á klakan-
um?
„Ég held að þetta verk eigi alltaf
erindi, alls staðar. Það íjallar um
spillingu í þjóðfélaginu sem alltaf
er nóg af á öllum tímum."
Er ekki erfitt að leika Alex þegar
flestir sjá Malcolm McDowell Ijóslif-
andi fyrir sér.
„Jú, að sjálfsögðu. Maður nær
aldrei í hans tilþrif en reynir að
gera sitt besta. Ég er ekkert að apa
eftir honum, því karakterinn sjálfur
er í fýrirrúmi. Leikgerðin er mjög
frábrugðin myndinni. Að sjálfs-
sögðu sérðu svipaðar senur, atvik
sem koma upp, en það var ákveðið
að reyna að líkja alls ekki eftir
myndinni. Það var eiginlega ekkert
hugsað um það, Þór og við öll höf-
um sett verkið upp á okkar eigin
hátt í sameiningu.“
Fylgir eitthvað frjálsrœði því að
starfa að leikhúsi sem þarf ekki að
standa undir sér?
„Já, einn kosturinn er t.d. sá við
getum selt ódýrt inn — 500 kall er
ekki neitt og við vonumst til að
fólk nýti sér það kostaboð. Það er
gífúrleg vinna í kringum þetta.
Leikararnir eru að frá 10 á morgn-
ana til miðnættis og tækniliðið á
nóttunni til að rekast ekki á við æf-
ingar.“
Er sýningin sett upp í satnkeppni
við Hárið?
„Nei, alls ekki. Við erum ekki í
samkeppni við þau og þau ekki við
okkur. Þetta er nokkurs konar
þegjandi samstarf, ein sýning vekur
athygli á annarri. Við erum búin að
sjá Hárið, allur hópurinn fór á
frumsýninguna, og okkur leist bara
vel á og vonum að þau komi á okk-
ar sýningu. Það er enginn sam-
keppnishugur í okkur. Það er bara
gott mál að fólk hafi úr nógu að
velja til að gera i frístundum sín-
um.“
Afhverju sýniði bara lOsinnum?
„Við hefðum auðvitað viljað
sýna eins oft og grundvöllur væri
fýrir en íslandsbanki á húsnæðið
og Rarik hefur leigt það. Þeir hafa
verið svo góðir að leyfa okkur að
vera á sinni leigu í tvo mánuði en
við verðum að vera komin út 15.
ágúst til að bílaverkstæði Rarik geti
tekið aftur til starfa.“
Verður framhald á Sumarleikhús-
inu?
„Ég veit ekki hvað við Siggi ger-
um en það er hugsanlegt að ITR
taki þetta upp á sína arma og geri
að árlegum viðburði. Við finnum
örugglega upp á einhverju öðru
sniðugu til að gera næsta sumar.
Við erum með ýmsar hugmyndir í
gangi.“
Andlit í veggfóðrinu
Y N D L I S T
GUIMIXIAR J.
ÁRIMASOIM
Jón Óskar,
Birgir Andrésson
Gallerí.
í stuttu máli: Hinn vanafasti Jón
Óskar heldur sig við kunnugleg
mótív, en brýtur upp einhæfnina
með nýju tilbrigði.
A'* Vesturgötunni hefúr opnað
nýtt gallerí, nánar tiltekið í
húsi númer 20, á horni
Vesturgötu og Norðurstígs. Birgir
Andrésson Gallerí heitir það og
nafnið segir allt sem segja þarf, því
tilvist þess er myndlistarmannin-
um Birgi Andréssyni að þakka.
Fyrir fáum árum hafði Birgir sýn-
ingar á sínum vegum í sömu bygg-
ingu en á öðrum stað. Sumar
þeirra eru mönnum enn minnis-
stæðar, þannig að enduropnun
gallerísins vekur vissar vonir um
framhaldið.
Það er heldur enginn aukvisi
sem vigir galleríið, en sá er Jón
Óskar. Sýningaraðstaðan sem
hann hefur til umráða er minni en
hann á að venjast, eitt herbergi sem
er ekki sérlega stórt. Þess má minn-
ast að hann sýndi tvö málverk í
Gallerí Sólon íslandus, þar sem eru
rúmgóð salarkynni, en dugði varla
til. Þótt Jón Óskar sé frekar vana-
fastur myndlistarmaður, þá bregð-
ur hann út af vananum í þetta sinn
og sýnir ekki stór málverk, heldur
nokkurs konar „collage“ af papp-
írsörkum, sem veggfóðra herbergið
á þrjá vegu.
Myndverk Jóns Óskars eru auð-
þekkjanleg. „Svart-hvít“ málverk á
striga, með sterkum kontröstum
og í brúnleitum tón; litameðferðin
er hrjúf og hann notar vaxkennd
efiii, m.a. til að innsigla dúkinn til
að hann dragi ekki í sig lit. Mynd-
efhinu eru settar afar þröngar
skorður. Hann hefur alla tíð haldið
sig við andlit, sem fýlla gjarnan út í
myndflötinn, og nú síðari árin hef-
ur borið mikið á veggfóðurs-
munstri. Andlit og veggfóðurs-
munstur eru á sínum stað á sýn-
ingunni, auk teiknimynda af hirð-
fífli og manni að hneigja sig. I þetta
sinn eru þó andlitin ekki þessar
ópersónulegu fígúrur sem hafa
birst í myndum Jóns, heldur svart-
hvítar tækifærisljósmyndir sem
hann hefúr átt í fórum sínum,
margar óskýrar, af alls kyns fólki,
sem tilheyra hans miljö. Þessum
ljósmyndum hefúr hann síðan
safnað saman í bók, sem hann kall-
ar „Vinir og elskendur“ — tvíræð-
ur titill: eru þetta vinir og elskend-
ur Jóns, eða vinir og elskendur í
einhveijum almennum skilningi?
Það er. ekki laust við að það sé
kaldhæðnislegt að stilla saman
andlitum og veggfóðursmunstri á
þann hátt sem Jón Óskar hefur
gert, ekki síst á þessari sýningu þar
sem ljósmyndirnar verða samfelld-
ur hluti af „veggfóðrinu" sem þek-
ur veggina. Veggfóður er eins og
teppi, það á að veita hlýju og vellíð-
an, en það hefur enga dýpt eða frá-
sögn, það er eins hvar sem á það er
litið og maður veitir því enga sér-
staka eftirtekt. Ég trúi því ekki upp
á Jón Óskar að honum finnist and-
lit „vina og elskenda“ álíka óspenn-
andi og gamalt veggfóður. Én ég
held þetta fjalli ekki um fólk heldur
myndir. Hér er samankomið safn
af ljósmyndum af fólki úr því um-
hverfi sem Jón Óskar hrærist í, en
myndirnar segja okkur ósköp lítið,
eða ekki neitt, um þessar mann-
eskjur hveija fýrir sig og enn
minna um Jón Óskar sjálfan. Kafli
úr „Ódauðleikanum“ eftir Milan
Kundera kemur upp í hugann, en
þar stendur á einum stað: „Þegar
maður ber saman tvær mismun-
andi andlitsmyndir, tekur maður
fýrst og ffernst eftir því hvað and-
litin eru ólík. En ef maður er með
tvö hundruð tuttugu og þrjú andlit
fýrir ffaman sig, gerir maður sér
skyndilega grein fyrir því að þetta
eru aðeins íjölmörg tilbrigði við
eitt og sama andlitið og að aldrei
hefur neitt verið til sem heitir ein-
staklingur." Tóm videysa, náttúru-
lega, nema við lesum þetta á þann
veg, að það hafi aldrei verið neitt til
sem heitir einstaklingur í Ijósmynd,
enda eru ljósmyndir ekki einstak-
lingar. Við höfum samt vafasama
tilhneigingu tO að trúa því að ljós-
myndir hljóti að segja okkur eitt-
hvað um eða vera staðfesting á ein-
hverju um einstaklinginn. En
raunin er sú að ljósmyndir segja
okkur ekki endilega neitt meira en
veggfóður.
Hvað sem líður andlitspælingum
Jóns Óskars, þá boðar þetta mynd-
verk áherslubreytingu sem ég trúi
að muni verða myndlist hans til
framdráttar. Stóru málverkin voru
farin að snúast óþarflega mikið um
áferð, „effekta“ og strúktúr, á
kostnað innihalds. Hér er opnað
fýrir fleiri möguleika og gefinn
kostur á margræðari díalóg við
áhorfandann.
Birgir Andrésson sjálfur, eins og hann kemur fyrir í myndverki
Jóns Óskars.
FIMMTUDAGURINN 21. JÚLÍ1994 PRESSAN 19