Vísir Sunnudagsblað - 02.06.1940, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 02.06.1940, Blaðsíða 1
1940 Sunnudaginn 2. júní 22. blað DÓMKIRKJAN AD LUNDI Dómkirkjan aö Lundi. Eftir Loft Guð- mundsson Dómkirkjan að Lundi er ¦einhver fegursta og tvímæla- laust hin merkasta bygging þar í bæ. Hún er og elsta erkibisk- upskirkja á Norðurlöndum og á sér athyglisverðari og meiri sögu, en nokkur önnur kirkja á þeim slóðum, þó ef til vill jafn- ist hún ekki á við sumar þeirra, eins og t,d. dómkirkjurnar í Hróarskeldu og Niðarósi, hvað skraut og ýmsan iburð snertir. Dómkirkjur voru fyrrum, þær ldrkjur nefndar, sem veglegast- ar töldust innan hvers biskups- dæmis, og þá aðallega sökum þess, að við þær störfuðu æðstu menn, andlegrar stéttar í því stipti, eða biskupar og erkibisk- upar. Þó voru einnig aðalkirkj- urnar í Gosler, Erfurt og Halle í Þýskalandi, nefndar dómkirkj- 'ur, þó við þær störfuðu aðeins prófastar og decanus. Orðið „dómkirkja" er dregið af latn- eska orðinu domus, (domus doroini), — drottins hús. I flestum eldri borgum og bæjum í Evrópu, eða þeim, sem mikla menningu höfðu á mið- öldum, standa enn kirkjur eða dómkirkjur frá þeim tímum. Margar þeirra eru stórfeld lista- verk frá byggingarfræðilegu sjónarmiði séð og það eins, þó mælt sé eftir nútíma mæli- kvarða og ekki tekið tillit til hinnar mikhi tækni og hjálpar- meðala, er nútíma bygginga- meistarar hafa yfir að ráða, en sem hinir fornu listamenn þektu ekki til. Má og geta þess, að á sumum sviðum bygginga- fræðinnar hefir nútíma meist- urum ekki tekist að komast jafnlangt þeim eldri, svo sem með hljómum, (akkustik). Er álitið að þá hafi verið kunn ein- hver lögmál hljómum viðvíkj- andi, sem nú eru týnd. Auðvitað hefir það ekki kost- að neinn smáræðis skilding, að byggja allar þessar voldugu kirkjur. En kaþólska kirkjan var rík í þá daga og barst fé með ýmsu móti. Rikir og vold- ugir þjóðhöfðingjar, sem ekki gengu altaf með sem hreinast mjöl í pokahorni sálar sinnar, gáfu henni offjár, svo klerkar hennar leifðu ekki af röddinni, þegar til þess kæmi, að þessir postentátar flyttu yfir um og syngja skyldi messur til að flýta fyrir för þeirra gegn um hreins- unareld og annað þessháttar góðgæti, sem hin kaþólska kirkja hefir frá upphafi búið sálum þegna sinna, handan við gröf og dauða. Vitanlega voru það fleiri en þeir ríku, sem töldu sig hafa ástæðu til að ætla á tvísýnu með þangaðkomuna, og þó gjafir þeirra væru minni, þá safnaðist þegar saman kom. Nú, — og kæmi það fyrir, að kirkju- liöfðingja þryti fé, þrátt fyrir ótta leikmanna við eilífðina, þá fundu þeir oftast upp á ein- bverjum ráðum til þess að opna pyngju syndaranna. Aflátssal- an eða syndakvittanirnar voru eitt af þeim, sem frægust hafa orðið, — ef til vill sökum at- burðanna, sem skeðu í Witten- berg í sambandi við hana. En þó vafi kunni að leika á um það, með hvað heiðarlegu móti þess fjár var aflað, sem dómkirkjurnar voru reistar fyr- ir, þá er þó ekki hægt að segja, að þvi hafi verið til einskis eða illra hluta varið. Með dómkirkj - unum hefir menning miðald- anna, sem fyrir margra hluta sakir var hin merkilegasta, reist sér glæsilegan vai-ða, er lengi mun standa, svo framarlega, sem hið brjálæðiskenda styrj- aldar- og eyðileggingaræði nú- tímans jafnar þeim ekki við jörðu. Þá var það og þessu fé að þakka, að mörgum mestu snillingum þeirra tíma varð fært að sýna hina miklu hæfi- leika sína, án þess að þurfa að sniða þeim of þröngan stakk, eða neyðast stöðugt til að tak- marka snildina eftir kostnaði. Kirkjan kallaði marga frægustu listamenn samtíðarinnar til þjónustu sinnar, greiddi þeim konungleg laun og veitti þeim verkefni, er voru þeim samboð- in. Það er því fyrst og fremst henni að þakka, að kynslóð eft- ir kynslóð hefir getað hrifist og no tið áhrifa frá verkum manna, eins og Michael Angelo og ýmsra annara ódauðlegi-a snill- inga. í Svíþjóð, Danmörku og Nor- egi eru nokkrar dómkirkjur frá miðöldum. I Noregi má nefna dómkirkjurnar i Niðarósi og Hamri, þó sú síðarnefnda sé nú i rústum, en hin fyrri nýendur- bygð og mjög breytt frá því, sem hún var i fyrstu. Eldsvoðar hafa leikið þá byggingu hart, og það oftar en einu sinni. Fyrir þeim vágesti hafa og fleiri dóm- kirkjubyggingar Norðurlanda orðið, og þó reynt hafi verið að bæta fyrir heimsóknir hans, hafa þær tilraunir ekki altaf orðið til þess að auka á fegurð bygginganna, frá þvi sem fyrst var. í Svíþjóð eru dómkirkjurn- ar að Uppsölum, Linköbing, Skara og Lundi. Hefir það orð- ið þeim til hjálpar gegn eldi og annari eyðileggingu, að efni það, sem þær eru bygðar úr, er öflugra til mótstöðu en það, sem var í þeim norsku. I Danmörku eru margar dómkirkjur og má nefna þær, sem standa í Hró- arskeldu, Viborg og Ribum, sem einna merkastar. Mjög er byggingastíll dónv kirknanna mismunandi; þó eru aðallega tvær stiltegundir, sem þar ber mest á, — hinn róm- anski og gotneski. En þó kirkj- urnar séu bygðar í öðrum hvor- um þessara stila, eru þær mis- munandi stílhreinar og kennir víða áhrifa frá sérstökum stila- afbrigðum, svo sem bysöntsk- um og normönskum. Það kem- ur og fyrir, að sama kirkjan er bygð í tveim frábrugðnum stíl- um, t. d. kirkjuskipið í róm- önskum stíl, en turninn eða turnarnir í gotneskum. Þetta kemur til af því, að dómkirkjur þessar voru ekki bygðar á ein- Dómkirkjan að Lundi að innan.

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.