Vísir Sunnudagsblað - 27.09.1942, Síða 1

Vísir Sunnudagsblað - 27.09.1942, Síða 1
1942 Sunnudaginn 27. september 32. blad Á leiðinni upp að Grímsvötnum. i. Steinþér Sig;iirð$soii: <*ríin*vöiii • Grímsvötn eru þekktustu gosstöðvar í Vatnajökli, og þar eru upptök Skeiðarárhlaupa. Síðast gaus þar vorið 1934 og varð þá mikið hlaup • í Skeiðará. Síðar hafa hlaup komið í ánk árin 1938 og 1941. Dr. Níels Níelsen hefir lýst síðasta gosi í bókinni Vatnajökull og Jó- • hannes Áskelsson, jarðfræðingur, hefir lýst Grímsvötnum og Grímsvatnagosum í ritum Vísindafélagsins, Eimreiðinni, Náttúrufræðingnum • og víðar. í ágústmánuði í sumai f óru þeir Einar Pálsson, Franz Pálsson, dr. Sveinn Þórðarson og Steinþór Sigurðsson upp að Gríms- • / vötnum, og dvöldu þar í þrjá daga. ViS komum að Grímsvötnum að sunnan og vestan. Undanfar- ið höfurri við ferðast um enda- lausar hjarnbreiður, og höfðum við oftast þurft að sækja nokk- uð í brattann. Þokuslæðingur lá yfir jöklinum og nú tók að halla undan fæti. Allt í einu rofar litið eitt til framundan. (ÚtsýniS er svipað eins og af heiðarbrún á vetrardegi. Framundan sér yfir dal einn mikinn og í fjarska, handan dalsins, grillir i heljar- mikla skriðjökulstungu, surid- ursprungna og óhreina. Var hún ekki ósvipuS að sjá og Sól- heimajökull hafði verið að sjá i rigningarsúld nokkrum dög- um áður, þegar við vorum á leið- inni austur i Skaptafellssýslu. Á dalbrúninni í norðaustri gnæfir lítill tindur. Ákveðum við aS stefna þangað. Á vinstri hönd er suðurbrún Grimsvatna- dalsins en til hægri hallar nið- ur að Skeiðai'árjökli. ViS erum í hæfilegri f jarlægS frá dalbrún- inni til þess aS forðast sprungur og sjáum ekki sjálfan dalbotn- inn, en nú birtir til og verSur skaf heiSrikt. Fjallásýn til ör- æfajökuls verSur ein hin «tór- fenglegasta, sem hægt er aS fá á landi hér og dregur aS sér alla athygli okkar: Eftir klukku- stundar ferS austur meS dal- brúninni tökum viS aS nálgast brúnina allmjög og verSa þá á vegi okkar dökkir vikurhaugar, sem stinga kollunum upp úr snjónum. Liggja haugar þessir samhliSa dalbrúninni en jökull- inn virSist vera sprunginnum- hverfis þá. Göngutn viS aS ein- um haugnum, og kemur þá í ljós, aS hann er volgur og legg- ur lítilsháttar gufu upp frá hon- um. Þegar komiS er aS tindin- um, sem stefnt var aS, sjáum viS aS hann er einnig mest- megnis úr svörtum vikri. Tjald- inu er valinn staSur í skjóli sunnan undir lágum vikur- hrygg og síSan gengiS upp á tindlnn. HéSan sést yfir mestan hluta dalsins. Við erum staddir á miðri suðurbrúninni. Þver- hníptur hamraveggur, 300 mN hár, liggur í sveig frá vestri til norðaustiírs. Veggur þessi er 7 km. langur. Liggur jökull al- staðar fram á brúnir hans og sígur fram af þeim. VíSast hvar hafa stórir jakar brotnaS af jöklinum á sjálfri brúninni og hruniS niður í dalbotninn, en á stöku staS, þar sem skorur eru í veggjunum hafa myndazt hangandi jökultungur, er sumar hverjar ná alveg niSur í dalbotn- inn, éins og heljarmiklir og úfnir ísfossar. Vesturbrún dals- ins er um 100 m. lægri og sér þar aðeins i fast berg á þrem stöSum. SkriSjökulstungur ná þar alstaSar niSur i dalinn. ViSa eru þær úfnar og aS nokkru huldar vikri, en á öSrum stöS- um virðist vera allsæmilegt nið- urgöngu. Brún þessi er nálega 7 km. löng frá norðri til suð- urs. Frá norðaustri gengur breið skriðjökulstunga niður í dalinn. Dalbotninn verður þann- ig í aðaldráttum þrístrendur að lögun, en allmikil kvos liggur til norðurs, milli skriðjökuls- tungu þes,sarar og vesturbrún- arinnar. Sunnan skriSjökulsins mikla, og milli hans og hamra- veggjarins í suðri, er mynni dalsins, opið til austurs út að Skeiðarárjökli. Fellur Skeiðar- árjökull fyrir mynni dalsins og lokar honum að nokkru leyti. Dalbotninn er þó aSeins lítiS eitt-lægri en jökullinn fyr- ir mynninu. Sjálfur dalbotninn er marflöt snjóbreiSa. Á stöku staS ^ru vatnsfyllt augu, og meSfram löndunum eru víSa sprungur' og vatn i sumum þeirra. GosstöSvarnar 1934 voru í suSvesturhorni dalsins. Ekki sér móta fyrir gignum, en allt er þar mjög umturnaS aS sjá og autt vatn meSfram land- inu á löngum kafla. Erfitt er aS gera sér grein fyrir stærS dalsins af sjónar- hæð okkar. Enginn hlutur i dalnum eSa umhverfi hans er þannig, aS augaS sé vant þvi, aS dæma f jarlægSir eftir þeim. HáfjallaloftiS er svo tært, aS f jarlægir hlutir sjást eins greini- lega og þeir sem nærri eru. ViS erum í tæplega 1700 m hæð, en dalbotninn er i nálægt 1350 m. hæS. HefSum viS tæplega gizkaS, á, aS hærra væri niSur en 200 metrar, eSa svipaS og af Kambarún og niSur i ölfus, enda minnti brún sú, er viS stóSum á, allmjög á brúnina upp af Núpum i Ölfusi, nema hvaS hér var enn isöld. Svörtu nibburnar viS jökulsporSana í dalbotninum gátu veriS hinar alþekktu strýtur, sem þekktar eru af skriSjöklum, og eru oft- ast ein til tvær mannhæSir í mesta Iagi. En þær gátu lika veriS húsháir jakar, sem brotn- aS höfSu úr skriSjökulstung- unum. Sprungurnar i jöklinum gátu verið smárifur, sem hægt var að stíga yfir, eða þær gatu veriS 40 metra breiðar gjár með þverhníptum isveggjum. ÞaS þarf vant auga til þess aS gera greinarmun á slikum hlut- um i f jarska. ViS þekkjum aS visu stærS dalsins eftir mælingum dr. Trausta Einarssonar, en þaS var fyrst eftir aS viS höfSum kom-

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.