Vísir Sunnudagsblað - 27.09.1942, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 27.09.1942, Blaðsíða 1
1942 Sunnudaginn 27. september 32. blað i Á leiðinni upp að Grímsvötnum. Nteinþór Nis;arð§son: • Grímsvötn eru þekktustu gosstöðvar í Vatnajökli, og þar eru upptök Skeiðarárhlaupa. Síðast gaus þar vorið 1934 og varð þá mikið hlaup • • í Skeiðará. Síðar hafa hlaup komið í ánh árin 1938 og 1941. Dr. Níels Níelsen hefir lýst síðasta gosi í bókinni Vatnajökull og Jó- O • hannes Áskelsson, jarðfræðingur, hefir lýst Grímsvötnum og Grímsvatnagosum í ritum Vísindafélagsins, Eimreiðinni, Náttúrufræðingnum • • og víðar. í ágústmánuði í sumai fóru þeir Einar Pálsson, Franz Pálsson, dr. Sveinn Þórðarson og Steinþór Sigurðsson upp að Gríms- • • vötnuiq og dvöldu þar í þrjá daga. • Grímsvötii Við komum að Grimsvötnum að sunnan og vestan. Undanfar- ið höfurri við ferðast um enda- lausar hjarnbreiður, og höfðum við oftast þui’ft að sækja nokk- uð í bi'attann. Þokuslæðingur lá yfir jöklinum og nú tók að halla undan fæti. Allt í einu í-ofar litið eitt til framundan. ,Útsýnið er svipað eins og af heiðarbrún á vetrardegi. Framundan sér yfir dal einn mikinn og í fjarska, handan dalsins, grillir í heljai’- mikla ski’iðjökulstungu, sund- ursprungna og óhreina. Var hún ekki ósvipuð að sjá og Sól- heimajökull hafði verið að sjá í í'igningarsúld nokkrum dög- um áðui', þegar við vorum á leið- inni austur i Skaptafellssýslu. Á dalbrúninni í norðaustri gnæfir lítill tindur. Ákveðum við að stefna þangað. Á vinstri Iiönd er suðurbrún Grímsvatna- dalsins en til hægi'i hallar nið- ur að Skeiðarárjökli. Við erum í hæfilegri fjai'lægð frá dalbrún- inni til þess að foi'ðast sprungur og sjáum ekki sjálfan dalbotn- inn, en nú birtir til og verður skafheiði’íkt. Fjallásýn til ör- æfajökuls vei'ður ein hin 'stór- fenglegasta, sem hægt er að fá á landi hér og dregur að sér alla athygli okkar: Eftir kluklcu- stundar fei’ð austur með dal- brúninni tökum við að nálgast brúnina allmjög og vei-ða þá á vegi okkar dökkir vikurhaugar, sem stinga kollunum upp úr snjónum. Liggja liaugar þessir samhliða dalbrúninni en jökull- inn vii'ðist vera sprunginn um- hverfis þá. Göngum við að ein- um liaugnum, og lcemur þá í ljós, að hann er volgur og legg- ur lítilsháttar gufu upp frá hon- um. Þegar komið er að tindin- um, sem stefnt var að, sjáum við að liann er einnig mest- megnis úr svörtum vikri. Tjald- inu er valinn staður í skjóli sunnan undir lágum vikui'- hrygg pg siðan gengið upp á tindinn. Héðan sést yfir mestan hluta dalsins. Við erum staddir á miðri suðurbrúninni. Þver- hniptur liamraveggur, 300 mN hái', liggur í sveig frá vestri til norðaustuírs. Veggur þessi er 7 km. langur. Liggur jökull al- staðar fram á brúnir lians og sígur frarn af þeim. Víðast hvar hafa stórir jakar brotnað af jöklinum á sjálfi'i brúninni og hrunið niður í dalbotninn, en á stöku stað, þar sem skon.ii' eru i veggjunum liafa myndazt hangandi jökultungur, er sumar hverjar ná alveg niður í dalhotn- inn, eins og heljarmiklir og úfnir ísfossar. Vesturbrún dals- ins er um 100 m. lægri og sér þar aðeins i fast berg á þrem stöðum. Skriðjökulstungur ná þar alstaðar niður í dalinn. Víða eru þær úfnar og að nokkru huldar viki'i, en á öðrum stöð- um virðist vera allsæmilegt nið- urgöngu. Brún þessi er nálega 7 km. löng frá norði’i til suð- urs. Frá norðausti’i gengur bx-eið skriðjökulstunga niður í dalinn. Dalbotninn vei’ður þami- ig í aðaldráttum þi'istrendur að lögun, en allmikil kvos liggur til norðurs, milli skriðjökuls- tungu þessarar og vesturbrún- arinnar. Sunnan skriðjökulsins mikla, og mdlli hans og hamra- veggjarins í suðri, er mynni dalsins, opið til austurs út að Skeiðarárjökli. Fellur Skeiðar- árjökull fyrir mynni dalsins og lokar honum að nokkru leyti. Dalbotninn er þó aðeins lítið eitt lægri en jökullinn fyr- ir mynninu. Sjálfur dalbotninn er marflöt snjóbreiða. Á stöku stað ^i'u vatnsfyllt augu, og meðfram löndunum eru víða sprungur og vatn i sumum þeirra. Gosstöðvarnar 1934 voru í suðvesturhorni dalsins. Ekki sér móta fyrir gignum, en allt er þar mjög umturnað að sjá og autt vatn meðfram land- inu á löngum kafla. Erfitt er að gera sér grein fyrir stærð dalsins af sjónar- \ hæð okkar. Enginn hlutur í dalnum eða umhverfi hans er þannig, að augað sé vant þvi, að dæma fjarlægðir eftir þeim. Háfjallaloftið er svo tært, að fjarlægir hlutir sjást eins greini- lega og þeir sem nærri eru. Við erum i tæplega 1700 m hæð, en dalbotninn er i nálægt 1350 m. hæð. Hefðum við tæplega gizkað á, að hærra væri niður en 200 metrar, eða svipað og af Iíambarún og niður í ölfus, enda minnti brún sú, er við stóðum á, allmjög á brúnina upp af Núpum í Ölfusi, nema hvað hér var enn ísöld. Svörtu nibburnar við jökulsporðana í dalbotninum gátu verið hinar alþekktu strýtur, sem þekktar eru af skriðjöklum, og eru oft- ast ein til tvær mannhæðir í mesta lagi. En þær gátu líka verið húsháir jakar, sem brotn- að höfðu úr skriðjökulstung- unum. Sprungurnar í jöklinum gátu verið smárifur, sem hægt var að stíga yfir, eða þær gátu verið 40 metra breiðar gjár með þverhníptum ísveggjum. Það þarf vant auga til þess að gera greinarmun á slikum hlut- um í fjarska. Við þekkjum að visu stærð dalsins eftir mælingum dr. Trausta Einarssonar, en það var fyrst eftir að við höfðum kom-

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.