Tíminn Sunnudagsblað - 25.06.1967, Qupperneq 4

0
Syðst í Ermarsundi, og þó mi'klu
er Frakklandi en Englandi og
raunar í sjáKu mynni Malóflóans,
er dálítill eyjaklasi — hinar svo-
nefndu Norðmannaeyjar. Eyjar
þessar lúta yfirráðum Breta, og
eru Jersey og Guernsey stærstar
þeirra. Sem næst tíu kilómetra
austan við Guernsey er smáeyja,
sem nefnist Sark, um fimm fer-
kílómetrar að flatarmáii. íbúarnir
eru um fimm hundruð, en mann-
félagið á þessari eyju á óviða sinn
lika, því að þáð ber enn sterkan
keim af lénsskipulaginu gamla. Til
Skamms tíma drottnaði á eynni
kona ein, mjög til aldurs komin,
Stíbydi Hathaway að nafni, og kall-
aðist eyjarfrúin.
Sark er allhálend klettaeyja. Á
austunströndinni er höfn, þar sem
heitir Creux. Á einum stað sker-
ast vogar inn í eyna úr báðum
áttum, svo að litlu munar, 'a'ð sjór
hafi náð að brjótast í gegn. Ör-
mjór kiettahryggur tengir eyjar-
hlutana saman, en eftir þessum
mjóa hrygg hefur nú verið gerður
vegur.
Framan af öldum áttu fáir sér
athvarf á Sarkey, enda ekki dælt
að búa þar, er sjóræningjar óðu
uppi á höínum og gátu gengið þar
á land, hvenær sem var. En á
þessu varð breyting á sextándu
öld. Þá var á Jersey aðalsmaður
Eyjarfrúin.
eynni á milli þeirra, og fék’k hver
fjölskylda ofurlítinn skika, sem
áíti að nægja henni til framfæris.
Það eru niðjar þessa. fólks, sem
enn hafast við á eynni, og enn er
landinu _skipt með svipuðum hætti
og fyrir fjögur hundruð árum. Það
getur varla heitið, að nein breyting
hafi orðið á tölu skikanna og
stærð.
Eyjarnar í Ermansundi höfðu
Til skamms tíma hafa Sarkeying-
ar verið sjáKum sér nógir í flest-
um greinum, enda hefði fólk ekki
getað búið þar ella. Þar var not-
aður sérstakur gjaldmiðill, og nú
er þar í gildi svonefnt sundspund,
sem jafngjldir raunar venjulegu
sterlingspundi, en verður alls ekki
komið í aðra mynt utan Engands,
enda hafa fæstir bankamenn í
heiminum nokkurn tíma séð þessa
peninga og hefðu ekki hugboð um
verðmæti þeirra, þótt einhver
sýndi þeim þá.
Helzta tekjulmd eyríkis þessa er
nú tollur af tóbaki og áfengi, um
tólf þúsund pund á ári, og með
fargjaldaskatti, sem allir verða að
greiða, er stíga á þiljur eyjarbáts-
ins, eru greiddir vextir og afborg-
anir af láni, sem varið var til hafn-
argerðar. Loks verða allir, sem
hafa umráð lands, að greiða
nokkra landskuld. Þeim fjármun-
um er nú varið til styrktar gamal-
mennum, sjúklingum og umkomu-
lausum börnum. Að jafnaði er
landskuldin greidd bæði í pening-
um og afurðum að gamalli venju.
Geri einhver óskunda á eynni,
er honum tafarlaust stefnt fyrir
rétt. Dómstóllinn hefur þó ekki
heimild til að kveða upp þunga
sektardóma. Hámark refsingar,
sem hann getur ákvarðað, er
tveggja sólarhringa fangelsisvist
einn, sem hét Helier de Carteret,
og réði þar nökkru landsvæði.
Hann fýsti ákaft að eignast heila
eyju, og þess vegna sneri hann sér
til Elísabetar drottningar árið 1563
og bað hana að veita sér Sarkey
að léni. Hét hann að vernda hana
og rækta og stugga burt víkingum
þeim, sem þangað leituðu, ef
drotitning yrði við bæn hans.
Tveim árum síðar féllst drottning-
in á að selja honum eyna í hend-
ur, enda hefði hann þar eigi færri
en fjörutíu vopnaða menn, svo að
hann gæti varizt áhlaupum sjó-
ræningja og annarra ævintýra-
manna.
Aðalsmanninum varð ekki skota
»kuM úr því að smala saman fjöru-
tíu fjölskyMum, sem hann fluttist
nieð til eyjarinnar. Skipti hann
lotið yfirráðum Englendinga j
fimm aldir, er Helierd de Carteret
gerðiist lénsherra á Sarkey. Þó hef-
ur enskra áhrifa aldrei gætt þar
ýkjamikið. Sarkeyingar hafa sjálí-
ir sett sér lög, þeir búa við félags-
hætti og skattheimtuherfi, sem er
fyrir löngu úr sögunni annars stað-
ar, og þeir hafa sérstaka land-
stjórn. Mörgum tilskipunum og fyr
irmælum fyrsta lénsherrans hefur
ekki verið breytt í fjögur hundruð
ár, og meðal annars má bóndi
hvorki skipta skika sínum, selja
hann né ánafna öðrum, nema til
komi heimiid þess, sem fer með
lénstign á eynni. Og fái einhver
leyfi til þess að farga sneið af landi
sínu, gengur talsverður hluti af
veröinu til eyjarherrans eða eyjar-
frúarinnar.
eða fimm punda sekt. Fangaklefi
var síðast notaður árift
hafði einn eyjarskeggja drukkið
sig ölvaðan og gengið berserks-
gang um eyna. Fangaklefarnir eru
tveir, og berserkurinn var látinn
hírast i öðrum þeirra, þar til af
honum rann. Séu framin afbrot,
er varða þyngri refsingu en dóm-
stóllinn er bær að fjalla um, eru
sökudólgarnir sendir til Guerns-
eyjar, þar sem kveða má upp harð-
ari dóma.
Lengst af hefur búskapurinn ver
ið undirstaða afkomunnar. Nú er
þetta tekið nokkuð að breytast.
Því veldur höfnin. Ferðamenn
streyma til eyjarinnar, um fjöru-
tíu þúsund á ári, og þar hafa verið
rekst þrjú stór gistihús, auk fjög-
urra matsölustaða. Það er auðveld-
532
T Í 1» I N N — SUNNUDAGSBLAJD