Heimilistíminn - 12.07.1979, Page 8

Vorharðindi
1
Seyt jánda öldin gekk í garö meö haröind-
um og haröara stjórnarfari. Ariö 1602
kom einokun i landiö og var aö nokkru
innleidd aö ósk rikis- og höföingsmanna,
sérstaklega vestanlands og norðan. Út-
lendir sjómenn sóttu i auknum mæli I
Noröurhöf til fiskveiöa, og höföu nokkur
kynni af landi og þjóö, og var þaö til tfö-
inda mikilla á Vestfjöröum, og er i raun
og vitund sögunnar litt til geös.
En valdsmenn hins nýja siðar ilandinu,
siöaskiptanna, lögöu mjög upp úr siöferöi
og sklrlifi, enmannskepnaner söm viö sig
i þeim efnum, og var á stundum litt til
bóta þaö, sem kirkjunnar menn og
veraldlegir valdsmenn lögöu þar til ráöa
og framkvæmda.
Þegar haröindin hófust fyrir alvöru
meö komu seytjándu aldarinnar, var
mörgum í hug, aö þaö væri reiöi guös,
sem væri oröin i framkvæmd á íslensku
þjóöinni. betta var i raun til staöfestu af
mestu valdamönnum kirkjunnar íslensku
á seytjándu öld, eins og brátt verður I
máli.
Veturinn 1625 var nefndur svellavetur,
þá voru jaröbönn mikii meö spiliiblotum.
Þá varö mikiU fellir víöast um land, dó
allt kvikfémanna.er ei hafði hey, færleik-
ar átu veggi og velli, hræ oghauga, stoöir
og stokka, eins og greinir í annál. Þá kom
hafi's á góu og lá til alþingis, en nokkra
hvali rak. „Linun kom fyrst 5. mars, þó
spilltist aftur, kom hláka þessi degi fyrr
fyrir vestan ogstóö i fjóra daga. Þá geröi
fjúk afturoghriöir þar tU hálfur mánuöur
var af sumri, kom fjúkhrlð mikil á
Matthíasarmessu dag, uröu þá margir
úti, en sumir fengu örkuml. Vikufjúk
geröi þá meö frostum og snjóum, er tvær
vikur voru af sumri, og var mikil neyö á
,mönnum og fénaöi, þó varö grasvöxtur
góöur um sumariö. Var þá sótt svo mikil
og manndauöi I Múlaþingi, aö 100 manns
dóu og uröu 70 hjónaskilnaöir,” segir
Björn á Skarösá.
Ariö 1627 var frosta og haröindavetur,
áfreðar miklir og hörkur ogheyleysi mik-
iö. „Þann vetur var stórviðrasamt, 24.
janúar var sunnanstormur ógurlegur og
aftursuövestanstormur firna mikill hálfa
aöra eykt dags hinn 7. febrúar, og var
hann kallaður Oskudagsbylur, þá uröu
margir menn úti og fé hraktist viöa, tók
upp skip og brotnuðu fyrir noröan.”
Ariö 1628 var „frostavetur mikill og
haröur fyrir ogeftir jól. Þá uröumenn úti
meö 100 fjár vestur í Alviðru, og fórst allt
saman, og fleiri uröu þá mannskaöar. Þá
komuhafþök af Isi á góu, og enginn afli, lá
isinn langt fram á sumar, til 12. ágúst.
Var þá mikill sultur og lltiö gras, þó var
sumarveörátta góö. Uröu fátækir menn
þá vlöa úti, þeir er fóru yfir landiö.”
Ariö 1630 „eftir jólin versnaöi veturinn
og voru áfreöar miklir, kölluöu margir
þennan vetur jökulvetur, fyrir jól var
veturinn I meöallagi, en eftir jól félla pen-
ingar manna. Kýr voru vlöa um sveitir
flestallar slöbærar, peningur dróst upp og
varö blámagur og þreifstei á heyjum, því
þau voru kraftlltil og skemmd... Mikil
snjófergja var þá og óveðrasamt. Sumar-
iö var gott.”
Um áriö 1632 greinir svo i annálum:
„Vetur I meðallagi frá jólum...snjóar
miklir komu i jólaföstu-inngang, gjöröi
daggarblota meö stormum og fraus, svo
tók af jaröir vlöast um sveitir og gjöröi
mikil haröindi til jóla. Grasbrestur var
um sumarið meö votviörum og stormum
og hey uröu mjög litil.”
2
En áriö 1633 er mesta snjóaár, sem komiö
hefur á Islandi. Greinir svo um það i
heimildum: „Vetur aftaka harður um allt
Island og var kallaöur hvlti vetur, og
hrundu niður peningar manna um allt
land. Hross dóu þegar á jólum og geröi
spillingarblota og jaröbönn, og var hey-
leysi allsstaöar, en mest þar, sem vetur-
inn var vægastur, en þaö var noröaustur á
landinu. Ekkert fólk komst aö s jónum fyr-
ir ófæröum, ei varö komist til kirkju,
hvorki af prestum né sóknarfólki, og ekki
varö vatnað peningum nema eitt sinn I
viku á sumum bæjum, menn komust
varla milli fjárhúsanna og bæjanna, fjár-
hús fennti og fundust eigi. Is kom á þorra
oglá allan veturinn ognærrifram á Jóns-
messu, enginn afli var neinsstaðar á isn
um. Skip komustei á hafnir fyrir noröan
fyrr en I ágúst.
Undir Eyjafjöllum fennti 100 hesta og
undir Eyjafjöllum féllu 153 færleikar og
einir 7 liföu eftir i Skálholti. Frá Borgar-
firöi og austur aö Rangá féllu 1200 kúa,
var og einnig sagt hrun af hestum, naut-
um og sauöfé vestur um sveitir.
1 annarri viku þorra kom svo mikill
snjór, aö hesta kaffennti á sléttum velli,
enginn maöur mundi þvilikt snjófall. Þá
fennti bæ vestur á ströndum, svo að ekki
fannst fyrr en um voriö, og var þar allt
fólkiö inni andvana. Fé og hestar átu tré
og torfveggi og jafnvel hvað annað, sem
dáiö var.
8