NT - 11.06.1985, Blaðsíða 10

U11--------------
Ingólfur Davíðsson:
Þriðjudagur 11. júní 1985 10
Gægst í glósur frá NýjaSjálandi
■ Útskurður frumbyggju Nýja-
Sjálands.
■ Eyjaálfan er fræg fyrir flcira en
sérstætt dýralíf, t.d. pokadýr og
svarta svani. Gróðurríkið er einnig
nijög frábrugðið því scm við eigum
að venjast, þaö er að segja hið
upprunalega gróðurfar álfunnar, þ.e.
Ástralíu. Nýja-Sjálands og allmargra
minni eyja.
Nýja-Sjáland er tvær stórar eyjar
meö sundi á milli. Á nyrðri eynni er
sums staðar eldbrunnið land og marg-
ir hverir, en jöklar á háfjöllum hinnar
syöri. Til samans eru eyjarnar meira
en hclmingi stærri en Island.
Þarna er eyjaveðrátta og regn
mikiö; hlýtt og ekki mjög mikill
munur árstíöa. Jurtir og tré l'lest
sígræn. Mikiö framleitt af smjöri og
ull, korni og aldinum. Sígrænir regn-
skógar allmiklir, sums staðar allhátt
upp í fjöll.
Ibúar voru forðum Maoriar, frent-
ur stórvaxið, myndarlegt fólk, ljós-
brúnt oft með mikið hörundsflúr. Svo
komu Bretar og lenti oft í ófriði, en
nú búa þjóðirnar í sátt og samlyndi.
Á láglendi lialá viða urðið allmiklar
breytingar á gróðri og dýralífi, síðan
hvílir menn settust að.
Flutt hafa veriö inn dýr og jurtir frá
Evrópu og sumar tegundir slæðst
óbeðnar með varningi. I byggö finnur
Evrópumaður því ýmsar jurtir og dýr
frá heimkynnum sínum, t.d. smára.
■ Maoriböfðingi með hefðbiindið
böriindsllúr.
húsdýr, ýms skordýr o.fl. Villt spen-
dýr voru aöeins hundar. rottur. leður-
blökur og selir. Nú er mjkil fjárrækt
og nautgriparækt. Kanínurvoru l'lutt-
ar inn 1859. en fjölgaði brátt gífurlega
og urðu slæm plága. Sauðfé var flutt
■ Á bláþræði (Tightrope). Banda-
ríkin 1984. Handrit: Rieliard Tuggle.
Lcikendur: Clint Eastwood, Genevi-
eve Bujold, l)an Hedaya, Alison
Eastwood, Jennifer Beck, Marco St.
John, Rebecca Perle. Leikstjóri: Ric-
hard Tuggle.
Clint Eastwood getur nú farið að
slappa aðeins af, þar sem Frakkar
hafa loksins tekið hann í tölu hálf-
guða. Um daginn tóku þeir ncfnilcga
upp á því að sýna allar myndir hans í
hinu rómaða kvikmyndasafni sínu,
og settu kappann um leiö upp á liáan
stall.
Clint hefur um margra ára skeiö
verið cinn traustasti trekkjarinn
þeirra í l loliywood. Flann hefurjeik-
ið f mörgum ágætis myndum og liann
hcfur sjálfur lcikstýrt nokkrum. sem
eru nokkuð yfir meöallagi. En öllum
getur brugðist bogalistin, eins og
bláþráðarmyndin sannar.
Gamli maðurinn er farinn að eldast
og þess vegna kannski viö hæfi að
l'æra okkur áhorfendum mjúka útgáfu
af hörkutólinu Harty. Sá heitir. Wes
Block. býr í New Orlcans, og rann-
sakar kynferöisafbrot í borginni sinni.
Efni þetta er ekki nýtt af nálinni
innan kvikmyndasögunnar, og þess
vegna getur það ruglað ungan kvik-
myndaleikstjóra í ríminu. Richard
T'uggle langaði til að gera frumlcga
mynd um þetta útjaskaða efni, og
þess vegna beindi hann athyglinni
miklu frcmur að persónu lögreglu-
mannsins en að eiginlegri leit hans að
morðingjanum. Hann sýnir okkur
ráðvilltan lögreglumann, sem hefur
orðið fyrir áhrifunt af öllunt soranum,
sern hann umgengst daglega í starfi
sínu. Clint er nefnilega farinn að fá
sér rnellu svona við og við (enda
fráskilinn maður. og með tvær ungar
dætur sínar á framfæri) og liann hagar
sér furðúlega líkt og morðinginn. Svo
líkt. að hann trúir því stundum
sjálfur, að hann sé í rauninni sá seki.
Við vitum þó bctur. og þrátt fyrir oft
skemmtileg tilþrif, fellur þessi upp-
bygging urn sjálfa sig.
Þessi mistök í handritsgerðinni
verða þess valdandi, að myndin flest
lieldur óþyrmilega út. Hin sálfræði-
lega spenna næst aldrei að myndast,
og hcldur ekki þessi hefðbundna
þrillerspenna, sem rútíneraður leik-
stjóri hefði ekki veriö í neinum vand-
ræðum með.
Þá er ekkert eftir annað en þokka-
lega gerðar umbúðir með þokkaleg-
um leikurum. í þessu tilviki dugir það
ekki til að vekja áhuga áhorfandans.
Guðlaugur Bergmundsson
■ Hörkutoliö orðið að injúkum manni, sem efast um eigið sakleysi. Ekki viö,
og þar með er það búið. Clint Eastwood á bláþræöi.
Nýja bíó:
Fetað í fótspor hugarfóstursins
inn um 1840. Margar ræktarjurtir
smám saman.
Talið er að Nýja-Sjáland hafi verið
einangrað í tugmilljón ára, e.t.v.
síöan á krítartímabilinu, en áður hafi
löndin sennilega náð saman. Hin afar
langa einangrun hefur leitt til þróunar
sérstæðs gróðurs og dýralífs.
Urn 85% allra blómaplantna á
Nýja-Sjálandi eru einlendar, einnig
41 ‘/f. Iiins fjölbreytta burknagróöurs
og 90% skordýranna. Ennfrcmur
70% fuglanna og 100% skriðdýra.
Einlendar (endemiskar) tegundir
merkir að þær séu bundnar við ákveð-
iö land eða svæði. En sumar tegundir
Nýja-Sjálands eru sameiginlegar viö
önnur lönd, sérstaklega Ástralíu og
Suður-Ameríku, einkum Chile.
Bæði jurtir og dýr hafa borist frá
öðrum löndum í tímanna rás, en deilt
er um hvaöan og hvenær og hve
mikið. Sumar tegundir virðast oft
hafa borist; sumar náð fótfestu og
breiöst út, en flestaí dáið út aftur. af
því aö þær lentu ekki á heppilegum
stöðum og fundu ekki skilyröi viö sitt
hæfi. Það er langt til meginlands
Ástralíu, um tvö þúsund km. en eyjar
liggja þó nær.
Fiðrildi o.fl. skordýr geta borist
óralangt á vængjum vindanna og hafa
borist frá Ástralíu, en flcst dáið út
aftur. Það er ekki nóg að komast á
staðinn, lientugskilyrði verða að vera
fyrir hendi, hclst svipuð og í heima-
landinu. En bæði jurtirog dýr laga sig
misvel að staðháttum, m.a. eftir því
hvort mörg afbrigði eru af þeim cða
ekki.
Síðustu 130 árin hafa 8 fugla-
tegundir frá Ástralíu sest að, þar sem
starfsemi manna hefur breytt skilyrö-
um þeim í hag.
í haiinu er dýralífið blandaðra og
afar fjölbreytt. Skilyrðin eru þar
miklu jafnari. Þá eru auðvitað til
„einhafa" tegundir!
Á Nýja-Sjálandi hafa um 60%
plantna ljós blóm (hvít, ljósblá, gul-
leit) móti 25% í N-Evrópu. Flest
skordýr, sem þarna fræva blóm, eru
flugur (tvívængjur) og þær dragast
aöallega að Ijósum blómalitum.
Margár bjöllur sækja líka blómin. I
Ástralíu ríkja rauðir og gulir blóma-
litir. Býflugr o.fl. skordýr virðast
„rauðblind", sækja í rautt og blátt.
Fuglar aftur á móti skynja liti eins og
við, og í Ástralíu og víðar fræva þeir
fjölda rauðra og appelsínugulra
blóma. Bæði smáfuglar og leðurblök-
ur sjúga hunang og fræva mörg blóm
■ Ung maoristúlka.
í hlýjum löndum, t.d. kólibrífuglar
o.fl.
ísland er eyja úti í hafi eins og
Nýja-Sjáland, en þó miklu nær
meginlöndum í austri og vestri. enda
vaxa flestar íslenskar jurtir einnig í
Noregi og á Bretlandseyjum og marg-
ar einnig á Grænlandi. Nokkrar vest-
rænar ná aðeins austur til Islands, t.d.
eyrarrósin. Einlendar jurtir fáar hér,
helst sumar smátegundir undafífla.
Austurbæjarbíó:
Hörkutóliðmýkist upp og allt fer í steik
■Ævintýrastcinninn (Roinnncíng thc
Stonc). Bandaríkin 1984. Handrit:
l)ianc Tbonias. Leikendur: Michacl
Douglas, Rathlccn Turncr, Danny
DcVito, Zack Norman, Alfonso
Arau, Manucl Ojeda, Holland Tayl-
or, Mary Ellen Traynor, Kym Hcrrin.
Lcikstjúri: Robcrt Zcmcckis.
Ekki þarf að fara lang't til að leita
að fyrirmyndum Zemeckis að þessari
mynd: Þær eru engar aörar en Steven
Spielberg og Indiana Joncs. enda
num Spielberg hafa framleitt tvær
fyrstu myndir Zemeckis.
Ævintýrastcinninn er hreinræktuð
ævintýramynd, með öllu sem til þarf:
hæfilegri spennu. næsta ótrúiegri at-
burðarás og dágóðum skammti af
góðlátlegum húmor.
A'ðal söguhetjan er rithöfundurinn
Joan Wilder. sem hefur lifibrauö af
því að skrifa ýfirmátlcga rómantískar
ástar- og ævintýrasögur. með tveimur
stórkostlegum hctjum. Annars vegar
er það ung og ákveðin stúlka, Angel-
ina. sem ratar í hin margvíslegustu
ævintýri (sem við fáum að kynnast
aðeins í inngangsatriði myndarinnar).
og liins vegar förusveinninn Jesse,
sem bjargar henni alltaf á síðustu
stundu, þegar Inin ræður ekki viö
klandrið.
Joaiv Wilder er algjör tmdstæða
persónu sinnar, en þegar hún fer til
Suður-Ameríku til að bjarga systur
sinni úr klóm mannræningja, fær hún
tækifæri til að spjara sig. og með
hverri mínútunni sem líður, verður
hún líkari hugarfóstri sínu.
I heildina séð. er Ævintýrasteinn-
inn hin skemmtilegasta og fjörugasta
rnynd, ágætlega skrifuð og gerð á
allan liátt. Leikararnir passa líka
sérlega vel í hlutverkin. kannski eink-
um aukaleikararnir. Þau Michael
Douglas og Kathleen Turner komast
þó líka ve! frá sínu. Ekki er svo hægt
að láta hjá líða að vekja athygli laugsdóttur. sérstaklega þegar þær
áhorfenda á hversu mikill svipur er brosa.
með Turner og henni Tinnu Gunn- Guðlaugur Bergmundsson.
■ Michael Douglas og Kathleen Turner í Ævintýraheiminum.