Vikublaðið - 03.12.1992, Side 5

Fimmtudagur 3. desember 1992
VIKUBLAÐIÐ
5
UMH VERFISMA L
Hvenær sést svanurinn
á íslenskum vörum?
Á undanförnum árum hafa umhverfisverndarsamtök víða um
heim hvatt neytendur til að haga innkaupum sínum og neyslu á
þann veg að sem minnstum skaða valdi á umhverfi. Þetta hefur
ekki síst komið fram í áskorunum um að draga úr sóun og óþarfa
neyslu og að velja þær vörur sem eru umhverfisvænni en aðrar,
þ.e.a.s. þær sem valda minni skaða á umhverfi, við framleiðslu,
notkun og eyðingu, en aðrar sambærilegar vörutegundir. Það kem-
ur betur og betur í Ijós að neytendur eru tilbúnir að verða við þess-
um áskorunum en það reynist erfitt að átta sig á hvaða vörur eru
umhverfisvænar og hverjar ekki.
Til þess að auðvelda neytendum
þetta val hafa víða verið teknar upp
svokallaðar umhverfismerkingar.
Tilgangurinn með þeirn er að stuðla
að bættu umhverfi og hvetja til þess
að þróuð verði ný og betri tækni við
framleiðslu á iðnaðarvörum. En
upphafi til eyðingar og gefa að því
búnu leyfi til notkunar á viðkom-
andi umhverfismerki eða hafna
beiðni þar að lútandi.
Blái engillinn í Þýskalandi er
dæmi um þekkt umhverfismerki.
Allan Astrup Jensen hjá dönsku
sammála um að reiðhjól sé ólíkt
umhverfisvænna farartæki en bíll,
en samt mundi reiðhjólið ekki fá
þessa merkingu - nema að það væri
á einhvern hjátt umhverfisvænna en
önnur reiðhjól!
Enda þótt margir telji að engin
bót sé að hvarfakútum sýnir þetta
dæmi að notkun bláa engilsins er
eingöngu bundin samanburði á
sambærilegum vörutegundum en
ekki samanburði á valkostum.
Engar slíkar umhverfismerkingar
eru til hérlendis, en Islendingar taka
þátt í samstarfi Norðurlandanna um
sameiginlegt norrænt umhverfis-
merki - Svaninn. Þetta samstarf
hefur staðið yfir í rúm tvö ár og
virðist af einhverjunt ástæðum
neytið sem hefur með höndum þetta
samstarf við Norðurlöndin og for-
ystu í íslenska umhverfismerkisráð-
inu. Furðuleg Iítið hefur heyrst um
þetta starf og tilhögun þess og væri
áhugavert að fá meiri vitneskju um
það. Hvenær er þess til dæmis að
vænta að Svanurinn fari að sjást á
íslenskum vörum? Hvert eiga fram-
leiðendur og innflytjendur að snúa
sér ef þeir hafa hug á að fá slíkt
merki á vörur sínar? Hve margar
vörutegundir sem seldar eru hér-
lendis hafa fengið Svaninn og síðast
en ekki síst hvaða tryggingu hafa
neytendur fyrir því að merkinu sé
treystandi?
Norræna umhverfismerkið á að
auðvelda íslenskum neytendum að
Engar slíkar umhverfismerkingar eru til hér-
lendis, en Islendingar taka þátt í samstarfi
Norðurlandanna um sameiginlegt norrœnt
umhverfismerki - Svaninn. Þetta samstarf
hefur staðið yfir í rúm tvö ár og virðist af ein-
hverjum ástœðum ganga bœði seint og erfið-
lega.
Svanhildur Skaftadóttir, framkvœmdastjóri iMiid-
verndar, spyr hvers vegna svo lítið heyrist frá umhverf-
isráðuneytinu um norrœna umhverfisárið.
þessum merkingum er því miður
ekki öllum treystandi. I sumum til-
fellum setja frmleiðendur sín eigin
merki á framleiðsluna í von um
betri sölu og gefa merkin þá í skyn
að um umhverfisvænar vörur sé að
ræða, jafnvel þó að svo sé alls ekki.
I öðrum tilfellum eru það óháðir að-
ilar, sem athuga ferli viðkomandi
vöru „frá vöggu til grafar" eða frá
tæknistofnuninni (Dansk Teknolog-
isk Institut) lýsir notkun þess á
þennan hátt: - Merkið gefur til
kynna að einhver ákveðin vara sé
umhverfisvænni kostur en aðrir
sambærilegir. Til dæmis niundi bíll,
sem búinn væri hvarfakút, vera tal-
inn umhverfisvænni en sá sem ekki
hefir slíkan útbúnað og gæti því
fengið merkið. Hins vegar eru allir
ganga bæði seint og erfiðlega. Svo
erfiðlega að norræn umhverfis-
verndarsamtök hafa nú orðið miklar
efasemdir um að rétt sé að þessari
vinnu staðið og að hún þjóni til-
gangi sínum, m.a. þess vegna hafa
sænsku náttúruverndarsamtökin
nýlega hætt allri þátttöku í umhverf-
ismerkisráðinu í Svíþjóð.
Hérlendis er það umhverfisráðu-
velja þær vörur sem minnstum
skaða valda í umhverfinu og ef það
á að hvetja ísienska framleiðendur
til að framleiða umhverfisvænar
vörur, verða þessir aðilar að fá upp-
lýsingar um merkið og svör við
spurningunum hér að framan.
HUSNÆDISMAL
Leigjendur gagnrýna
húsnæðisstefhuna
sem kosinn er æðsti trúnaðarmaður
þjóðarinnar andspænis valdakerfinu.
Nú er í raun valt að tala um sigur
Ásgeirs Ásgeirssonar í þessu sam-
bandi því munurinn á frambjóðend-
unum var ótrúlega lítill eins og þess-
ar tölur bera með sér:
Alls greiddu 63.969 þessum
tveimur frambjóðendum atkvæði
sín. Þar af fékk Ásgeir Ásgeirsson
51,5% af því atkvæðamagni sem þeir
báðir fengu; var átján hundruð sjötíu
og níu atkvæðum hærri á landinu
öllu! Landsbyggðin kaus sér annan
forseta: séra Bjarna Jónsson því utan
Reykjavíkur hafði hann 19.261 at-
kvæði en Ásgeir 17.954 atkvæði.
Það var Reykjavík sem vann þennan
mun upp fyrir Ásgeir. Með öðrum
orðum: Það er engin fjarstæða að
halda því fram að Gunnar Thorodd-
sen hafi unnið þessar forsetakosn-
ingar gegn eigin flokki. Það var ekki
í síðasta sinn sem hann vánn sigur
yfir eigin flokksvaldi.
Minnispunktar
meginkostur bókar
í kaflanum um forsetaembættið
kemur meðal annars fram ýmislegt
um aðdragandann að myndun við-
reisnarstjórnarinnar. Þar er eins og
vfðast í bókinni - og það er höfuð-
kostur hennar - byggt á minnis-
punktum Ásgeirs. Þar kemur fram að
hann var reiðubúinn að stuðla að
stjórn með Alþýðubandalaginu þeg-
ar vinstristjórnin fór frá rétt fyrir jól-
in 1958. Þar kemur líka fram að 01-
afur Thors vildi helst mynda ný-
sköpunarstjórn þá. Það er mikilvæg
söguleg staðreynd að allt til loka á
sínum starfsferli vildi Ólafur Thors
endumýja kynnin frá nýsköpunarár-
unum. En ágreiningur um dýrtíðar-
málin hindraði samstöðu á þann
vænginn og ágreiningur um kjör-
dæmamálið á hinn. Þannig varð til
viðreisnarstjórnin sem ekki verður
séð að hafi endilega verið óskastjórn
Ásgeirs Ásgeirssonar. Að minnsta
kosti verður fullyrt hér að hann hafi
borið sig eðlilega að við stjórnar-
myndunartilraunina. Þar með - með
þessum minnispunktum - reynast
ásakanir Morgunblaðsins á hendur
Kristjáni Eldjárn og Vigdísi Finn-
bogadóttur um afstöðu þeirra í
stjórnarmyndunum fjarstæða. Fyrir
það er bókin um Ásgeir Ásgeirsson
ekki síst verðmæt. Að vísu kemur
ekkert fram um það að Ásgeir hafi
viljað fela Alþýðubandalaginu
stjórnarmyndunarforystu, en eftir
minnispunktunum að dæma virðist
hann reiðubúinn að tryggja að Al-
þýðubandalagið njóti þingstyrks síns
með eðlilegum hætti. Og það sama
er að segja um Ólaf Thors. Það er at-
hyglisvert af því að þetta gerist í
miðju galdraofsóknaræði kaldastríðs-
ins. Hinu er ekki að neita og liggur í
augum uppi að það er ekki vinsam-
legur tónn í garð Alþýðubandalagsins
í minnispunktum Ásgeirs Ásgeirsson-
ar. En það er annað mál.
Bókin „Ásgeir Ásgeirsson ævi-
saga“ er 470 síður. Höfundur hennar
er Gylfi Gröndal. Bókin er gefin út
af Forlaginu. Gylfi hefur í fórum sín-
um gögn um báða forsetana, Kristján
og Ásgeir. Gaman væri að hann bæri
þessa rnenn og starfsstíl þeirra sam-
an einhvern tímann.
Eins og áður segir er bókin
skyldulesning fyrir þá sem nenna að
fylgjast með því sem skrifað er um
stjórnmál; en eftir að hafa blaðað í
bókinni finnst mér standa upp úr að
Ásgeir Ásgeirsson hefði átt skilið
betri og heilsteyptari bók, því hann
hefur áreiðanlega verið mikið fjöl-
breyttari og mótsagnkenndari per-
sónuleiki en kemur fram í bókinni.
Að minsta kosti fæ ég ekki almenni-
lega skilið - þrátt fyrir 470 síður -
hver maðurinn var. Ég bíð þeirrar
bókar. Því Ásgeir Ásgeirsson á ekki
síður skildar ítarlegar bækur en hinn
póllinn á miðju íslenskra stjórnmála:
Jónas Jónsson frá Hriflu.
Svavar Gestsson
Aðalfundur Leigjendasamtak-
anna, sem haldinn var í Reykjavík
14. nóvember sl„ benti á að nkjandi
húsnæðisstefna þjónaði ekki alþýðu
manna með eðlilegum hætti. Á fund-
inum var rædd hugmynd að leigu-
þjónustu sem samstarfsverkefni ým-
issa aðila. Samþykkt var að taka þátt
í slíku verkefni, enda talin mikil þörf
fyrir trúverðuga leigumiðlun, bæði
fyrir leigjendur og íbúðaeigendur.
Á ályktun fundarins segir að hús-
næðislögin frá 1990 hafi í reynd ekki
komið til framkvæmda eins og ætlað
var, einkunt á höfuðborgarsvæðinu.
Mikill skortur sé á félagslegum
leiguíbúðunt með viðráðanlegum
kjörum. Þeir sem ekki standast
greiðslumat við lánsumsókn eigi
fárra kosta völ í félagslega húsnæð-
iskerfinu. Þetta bitni ekki síst á ungu
fólki sem er að stofna heimili. j'j
Leigjendur hafa enn ekki fengið
húsnæðisbætur eins og lofað hefur
verið, þótt slíkar bætur séu og hafi
verið greiddar íbúðakaupendum. Þá
er lögð áhersla á að ríkjandi húsnæð-
isstefna hafi aukið mjög skuldsetn-
ingu íslenskra heimila og þeirri
stefnu og þeim viðhorfum sem henni
tengjast beri að hafna.
Leigjendasamtökin fagna tilkomu
húsbréfakerfisins og hvetja til þess
að fjölbreytni innan félagslega hús-
næðiskerfisins verði aukin.
I stjórn Leigjendasamtakanna
voru kjörin Jón Kjartansson frá
Pálmholti formaður, Jóhanna Magn-
úsdóttir varafonnaður, Haraldur Jón-
asson ritari og Reynir Ingibjartsson
gjaldkeri.