Vikublaðið - 03.12.1992, Blaðsíða 7

Fimmtudagur 3. desember 1992
VIKUBLAÐIÐ
7
HUGLEIÐING í VIKULOK
Hitt er svo víst, að ef menn ætla að nœrast á
skemmtun einni saman þá verður þeim fljótt
biimbult - einkum ef skemmtunin á barasta
að vera „létt og grœskulaus“. Það er eins og
að éta Hvunndagsís og „gera sér dagamun á
hverjum degi“ eins og segir i sjónvarps-
auglýsingunni.
Mikil
eftirspum
Nú er þröngt í búi hjá smáfugl-
unum, kreppa og önnur leiðindi
og þá er mikil eftirspurn eftir
skemmtun.
Ekki barasta eftir þessum venju-
legu skemmtikröftum sem hamast
sem mest þeir mega við að vera létt-
ir og hressir og eldhressir. Helst
eiga allir að vera með. Það er synd
og skömm, segja nienn, að vera að
þrælast á fólki með alvörumálum.
Eins og hver hafi ekki sinn djöful að
draga fyrir! Og sem fyrr segir: það
eiga allir að vera með. Líka skáld og
listamenn. Þeir voru eitt sinn í slag-
togi við spámenn og heilagan anda,
en nú mega þeir biðja guð að hjálpa
sér ef þeir taka ekki fullan þátt í
skemmtuninni. Enda segja þeir
kannski í viðtölum: ég lít á það sem
hlutverk mitt að skemmta fólki.
Er það nú víst?
Misskiljið mig ekki: auðvitað
verða menn að skemmta sér. Kunna
að leika sér. Láta öllum illum látum.
Og hláturinn lengir lífið, það er vís-
indalega sannað meira að segja.
Rússneski rithöfundurinn Dostoj-
evskíj sagði einu sinni að skáld-
sagnahöfundar hefðu engan rétt til
að vera leiðinlegir - og því blandaði
hann allskonar reyfarabrellum í
sögur sínar sem annars eru grimm
glíma við Guð og djöful og önnur
alvörumál.
Dagamunur á hverjum degi?
Hitt er svo víst, að ef menn ætla
að nærast á skemmtun einni saman
þá verður þeim fljótt bumbult -
einkum ef skemmtunin á barasta að
vera „létt og græskulaus". Það er
eins og að éta Hvunndagsís og
„gera sér dagamun á hverjum degi“
eins og segir í sjónvarpsauglýsing-
unni. Það er því miður ekki hægt að
gera sér dagamun á hverjum degi.
Það er ekki hægt að lifa á skemmti-
kröftum - fyrr en varir eru þeir,
teknir inn í stórum skömmtum,
orðnir allra manna hvumleiðastir.
Og sú skylda að menn séu skemmti-
kraftar leikur þá sjálfa grátt: þeir eru
undir feiknalegri pressu manna-
greyin, þeir verða helst alltaf að
vera fyndnir, og brandararnir og
brosið eru innan tíðar orðin þvinguð
og vélræn og barasta fúl.
Það er erfitt þetta líf.
Það er eins og Pressarinn í
Dúfnaveislunni segir: það skiptir
öllu að koma með réttan skammt af
vatni á réttum tíma. Eða réttan
skammt af skemmtun. Með ýmsu
öðru náttúrlega.
Valdhafarnir og fólkið
Stundum bera menn í bætifláka
fyrir skemmtanafíknina með því að
segja, að einræðisherrarnir og aðrir
frekir valdhafar vilji ekki að fólk
hlæi og skemmti sér. Lýðurinn á að
liggja á bæn fyrir framan bílæti síns
herra. Dást að visku Foringjans eða
Leiðtogans.
Þetta er mesti misskilningur.
Einræðisherrarnir halda að sönnu
á sér skrautsýningar með rammri al-
vöru í útfærslu. En þær eru ekki síst
hugsaðar sem skemmtun, karnival,
dagamunur. Alltaf létu Stalín og
arftakar hans hafa músík og söng og
setja meira af kampavíni, gotteríi og
góðum pylsum í búðimar þegar þeir
héldu upp á byltingarafmælið. Til
að fólkið tengdi saman skemmtun og
tildragelsi og myndina af foringjan-
um á bak við: allt var gott (og jafnvel
skemmtilegt!) sem gjörði hann.
Eða þá hann Göbbels sem var
áróðursmálastjóri hjá Hitler. Hann
var sannfærður um það, að skemmt-
unin, afþreyingin, væri besti áróð-
urinn fyrir Þriðja nkið. Hann pass-
aði upp á að Hitler væri ekki alltof
✓
Eftir Ama Bergmann
Ekki hlæja að mér!
Hitt eiga þeir svo sameiginlegt,
hvort sem þeir hafa tekið sér allt
vald með ofbeldi eða verið kosnir til
valda lýðræðislega: þeir þola ekki
að hlegið sé að þeim sjálfum. Að
þeirra markmiðum og aðferðum og
stefnumiðum. (Ekki nema þá á af-
skaplega græskulausan hátt sem
engan meiðir - eða meiðir alla
stjórnmálamenn jafnt, eins og í ára-
mótaskaupi.)
Dæmið af Göbbels minnir okkur
á það, að saklaus skemmtun er ekki
alveg eins saklaus og menn halda.
Og ef við höldum áfram með það
sem svo var um hláturinn sagt: vald-
hafar vilja ekki skemmtun sem bit
er í. Sem stingur. Sem minnir á
óþægilegar staðreyndir. Sem magn-
ar upp í fólki gagnrýni og efa - með
dári og spéi kannski, eða þá með
skynsamlegri hugsun blátt áfram.
Spyrjum því ekki um það fyrst
hvort menn séu skemmtilegir eða
ekki. Spyrjum hvort þeir hafi eitt-
hvað að segja sem um munar. Hvort
þeir þori að rýna í gegnum hitt og
þetta sem flestir telja sjálfsagt eða
óumflýjanlegt - og gera gys að!
Hvort þeir hafi einhvem snefið af
dyggð sem heitir - með leyfi að
segja - hugrekki. Þegnskaparhug-
rekki andspænis þeim sem í háum
sessi sitja.
Því einmitt á þeim vettvangi má
finna þá skemmtun sem endist best.
Eins og dæmin sanna. Meðan af-
þreyingin útbreidda er fyrr en varir
orðin gömul frétt, afskaplega mikið
dauð síld.
Gáum að þessu.
oft í útvarpinu og í fréttamyndum
bíöanna. Ef hann vildi minna á
„mikilleika þýsku þjóðarinnar" lét
hann heldur búa til spennandi mynd
urn Friðrik mikla (rétt eins og Stalín
lifði góðu lífi á Pétri mikla).
Göbbels lét banna sumar verstu
gyðingahaturskvikmyndirnar sem
búnar voru til í Þýskalandi. Hann lét
hinsvegar búa til í stórum stíl léttar
söng- og gamanmyndir, kannski
með eins miklu af hálfberum slelp-
um og honum var unnt. Meiningin
var sú, að það væri best fyrir Ríkið
að fólkið væri ekki að nöldra hvert í
sínu horni út í allt og alla, heldur
sameinaðist í Skemmtun í næsta
bíósal.
Göbbels vissi hvað hann söng.
Einræðisherrar og aðrir valdhaf-
ar, þeir hafa svo sannarlega ekkert á
móti því að fólk hlæi. Einkum
græskulausum hlátri sem svo heitir.
KJORDÆMISRÁÐ ALÞÝÐUBANDALAGSINS Á NORÐURLANDI VESTRA
Alþýðubandalagið verður að hafa
forystu um áti telja kjark og þor í
þjóðina og fyjkja saman stjórnarand-
stöðu'innan þings og utan til þess að
losa þjóðina úr viðjum hugmynda-
fræði ríkisstjórnar Davíðs Oddsson-
ar.
Fyrsta skrefið í þá veru er að
kynna og ræða hugmyndafræðilegan
umræðugrundvöll og tillögur sem
formaður og þingflokkur Alþýðu-
bandalagsins hafa nýlega lagt fram.
Þar er um að ræða ákjósanlegan um-
ræðuvettvang þeirra þjóðfélagsafla
sem ekki geta lengur liðið óhæfa rík-
isstjórn þeirra Davíðs Oddssonar og
Jóns Baldvins Hannibalssonar -
Viðeyjarstjórnina.
Þetta eru nokkur efnisatriði úr
niðurlagi stjórnmálaályktunar aðal-
fundar kjördæmisráðs Alþýðubanda-
lagsins á Norðurlandi vestra, sem
haldinn var á Blönduósi 2. nóvember
síðastliðinn. Á fundinum voru Hin-
rik Aðalsteinsson og Sigurður Hlöð-
versson, báðir frá Siglufirði, og Jón
Arnljótsson frá Ytra-Mælifelli í
Skagafirði kosnir í stjóm kjördæmis-
ráðsins til tveggja ára. Stjórnin skipt-
ir sjálf með sér verkunt. Á fundi
kjördæmisráðsins kom fram mikill
áhugi á Vikublaðinu og varþví ámað
heilla. I tengslum við kjördæmis-
ráðsfundinn var haldinn almennur
stjórnmálafundur þar sem Ólafur
Ragnar Grímsson og Ragnar Am-
alds gerðu grein fyrir efnahags- og
atvinnumálatillögum fiokksins.
Kjördæmisráðið gefur út sex
fréttabréf til flokksmanna á þessu ári
og 5 tölublöð af NV sem dreift er inn
á öll heimili í kjördæminu.
I áðurnefndri ályktun er meðal
annars bent á eftirfarandi:
„Þegar frjálshyggjustjórn Davíðs
Oddssonar settist að völdum hafði
tekist með samvinnu, samstarfi og
miklum fómum launamanna að
kveða niður verðbólguna, sem í tvo
áratugi hafði htjáð efnahagslíf okk-
ar, friður var á vinnumarkaði og at-
vinnuleysi í lágmarki.
Fyrir aðgerðir og aðgerðaleysi nú-
verandi ríkisstjórnar eru nú öll þessi
atriði, sein eru forsendur friðar og
farsældar í landinu, á brauðfótum
svo liggur við hmni.“