Tíminn - 01.08.1972, Síða 10

Tíminn - 01.08.1972, Síða 10
10 TÍMINN Þriðjudagur 1. ágúst 1972 Þriöjudagur 1. ágúst 1972 TÍMINN / SUMARLEYFI A ISLANDI EFT/R FJOGURRA ARA FJARVIST Ég hci' aldrei veriö hér á landi i júli eöa ágúst, og hugsaöi með mér, að kæmi ég aítur skyidi ég velja þann árstima. Það eru margir staöir á landinu, sem ekki gefst kostur á aö kynnast á öörum árstima, sagði Fay Werner ballett- meistari i samtali við Timann. t»egar við hitt- um hana aö máli á iöstu- dag var hún nýkomin úr öræiaferö með Guð- mundi Jónassyni. Fay Wernar var aöalkennari Lisldansskóla bjóöleik- hússins uin Ijögurra ára skeiö, og leröaðist þá inikiö um landiö i iristundum. — Feröin var mjög ánægjuleg þótt veöriö hel'öi mátt vera betra, bætti hún við. — Fltir 12 nætur i tjaldi ætla ég aö taka það ró- lega þangað til ég fer altur til Þy/.kalands að vinna 1. ágúst. Síðastliðinn vetur starfaði Fay Werner i iðanaöarborginni Gelsenkirchen i Kuhrhéraðinu i Kýzkalandi, sem hefur fleiri ibúa en allt fsland. Þar eru tvö leikhús, óperuflokkur og ballettflokkur, sem koma fram i báðum leik- húsunum. Eftir að Fay Werner fór héðan staríaöi hún i tvö ár með ballett- flokki Johns Cranko i Stuttgart, sem er sá bezti i Evrópu og annar eða þriöji fremsti ballettflokkur i heimi. Þýzkir listdansflokkar voru litt kunnir þangað til fyrir nokkrum árum, að John Cranko fór meðsilt fólk i sýningarferð til New York. Þá komst dansflokkur þessi á hvers manns varir. Fjölbrcytt viölangsefni — Balletflokkurinn, sem ég stjórna i Gelsenkirchen er meðal stór á þýzka visu, sagði Fay Werner, —hann telur23 dansara. Starfið er mjög fjölbreytt og þaö fellur mér prýöilega. A leikárinu settum við upp eina listdans- sýningu með ballettum Gershwins. Auk þess tók flokkurinn þátt i óperu og óper- ettusýningum, svo sem Fást, Carmen, og Katu ekkjunni, söngleikjum o.s.frv. Næsta vetur veröa listdans- sýningarnar tvær meö verkum eftir Prokofieff, Stravinsky, Bartok og fleiri. Gaman að vinna með leikurum Aöur en ég kom hingað var ég að vinna sem gestur með leik- stjóranum Peter Sadek, sem er afbraðgsmaöur i sinni grein. Hann hefur nýlega tekiö viö stj leikhúss i Bochúmii Þýzkal.Ég halði áður unnið meö honum i Stuttgart, en þá var hann hvergi fastráðinn, en starfaði i ýmsum leikhúsum. Hann er um þessar mundir að setja upp söngleik, sem Tankred Dorst hefur gert eltir skáldsögu Hans Fallada. Hvað nú ungi maður? (Kleiner Mann was nun?). Saga þessi gerist á kreppuárunum og er mjög alvarlegs eðlis en um leið mjög skemmtileg og fyndin. Mér þykir mjög gaman að fá tækifæri til að starfa með leikurum. Frumsýningin á Hvað nú ungi maður? verður 30. ágúst og æfingar hefjast aftur eftir mánaðamótin. Þá byrja ég jafn- framt að æfa sýningar vetrarins meö flokknum i Gelsenkirchen. — Ert þú fyrst og fremst ballett- tima með stúlkunum i List- dansskóla Þjóðleikhússins um daginn, flestar þeirra eru gamlir nemendur minir. Samhengi nauðsynlegt — Og hvað segirðu um Listdans- skólann hér? — Ég get litið sagt um hann þvi ég hef engar sýningar séð hér eftir að ég fór he'ðan fyrir fjórum árum. En tið kennaraskipti hafa kennara,sem lært hefur i Konung- lega brezka ballettskólanum, þann næsta kennara, sem fer eftir rússneska kerfinu, og siðan kannski danskmenntaðan ballett- meistara. Slik'þola lengra komnir nemenduren ekki byrjendur. Það er nauðsynlegt að vanda val ballettkennarans og tryggja að hann verði hér i nokkur ár aö minnsta kosti. Hins vegar væri ;mjög gott fyrir nemendur og Rætt við Fay Werner, fyrrum ballettkennara við Þjóðleikhúsið, sem nú stjórnar ballettflokki í Þýzkalandi meistari og kóreógraf, ekki dansari? — Ég dansaði um tima i Irlandi, áður en ég kom til fslands, en ég hef meiri áhuga á kóreógrafiu. — Hefurðu kennt siðan þú fórst héðan? — Ég kenndi I Stuttgart og svo æfi ég auðvitað alltaf ballett- flokkinn. Og svo hafði ég einn verið við skólann, og það er slæmt. Siðustu fjögur árin hafa verið þar ekki færri en fim« kennarar. Þótt meginlögmál i ballett séu þau sömu alls staðar er margskonar tækni til. Og það er nauðsynlegt fyrir byrjendur í ballett að hafa sam- hengi i náminu. Það er þvi ekki gott að hafa einn veturinn kennara aö fá gesti, sem segðu hópnum til i skemmri tima jafn- framt aöalkennaranum. — Er skólinn nógu góður? Ballett kostar óhemju fé — Miðað við hvernig málin stóðu þegar ég fór héðan þá er hann góöur byrjendaskóli, ef hér er góður kennari. Eldri nemendur segjum 15 — 17 ára,sem hyggja á að verða atvinnudansarar, þurfa hins vegar meiri þjálfun en hann veitir. Til þess að geta veitt hana þyrftu að vera hér a.m.k. tveir fyrsta flokks ballettkennarar og aðstæður til að kenna bæöi fyrir og eftir hádegi en svo hefur ekki verið til þessa. Það yrði geysilega dýrt aö koma hér upp fullkomnum ballettskóla að ég tali nú ekki um góðum flokki atvinnudansara. Og ég sé tæpast likur á aö svo verði næstu 100 árin eða svo. Það er kannski skiljanlegt ef tekiö er til- lit til þess að ballett er áhugamál fárra hér og með kostnaðarsöm- ustu listgr. einkum i byrjun. Hins vegar er þess að gæta, að kannski skapast aldrei áhugi á ballett né innlendur ballett nema lagt sé óhemju mikið fé í fyrir- tækið. margir góðir Ótrúlega dansarar En það er furöulegt, hvað þið eigið þrátt fyrir allt góða dansara —200 þúsund manna þjóð. Meðal 200.000 einstaklinga þarf ekki að vera neinn, sem er hæfur til að komast langt i ballett. En héðan úr 100.000 manna samfélagi, þvi fólk utan Reykjavikursvæðisins hefur tæpast tækifæri til að koma börnum sinum i ballettnám hafa á siðustu árum komið fimm ýmist frábærir eða góðir dansarar. — Þekkir þú einhverja islenzka dansara i Þýzkalandi. — Jú, Sveinbjörgu Alexanders sólódansara i Köln. Það er skortur á dönsurum i Þýzkalandi og þar bjóðast útlendingum ágætis tækifæri enda eru þar dansarar af ólikustu þjóöernum. önnur islenzk stúlka, Maria Gisladóttir, kemur til Þýzkalands i haust og fer aö dansa með Berlinarballettinum. Hún er gamall nemandi minn, en hefur undanfarin ár stundað nám i Konunglega ballettskólanum i London og staðið sig mjög vel. — Gæturðu hugsað þér að koma hingað aftur? — Ég gæti vel hugsað mér að búa hér, þvi ég á marga vini hér. En á tslandi eru engin tækifæri fyrir mig sem ballettmeistara með starfsmetnaö. öðru máli gegnd; fyrir yngri manneskju ellegar þá roskinn dansara eða ballett- meistara^sem vildi hafa hægt um sig eða hefði ef til vill hug á að setjast hér að. En ég vildi gjarnan -------------------------------------------------- Á fundi á Hótel Loftleiðum, skýrði Carter framkvæmdastjóri Alþjóðalaxveiðistofnunarinnar frá tilraunum, sem verið er að gera í Kanada, með víxlfrjóvgun nokkurra laxastofna m.a. í því augnamiði að fá fram stofn,sem gengur skemmra í sjó og á sér ætisvæði nær heimkynnum sínum, svo unnt reynist að stemma stigu við hömlulausum veiðum í sjó eins og þeim, sem nú eiga sér stað við Grænland - Sl. fimmtudugskvöld flutti Kanadamuðurinn Carter erindi og svaraði fyrirspurnum á lundi, sem islenzkir stangaveiðimenn héldu með honum á Ilótel Loft- leiðum. Carter er framkvæmdastjóri Alþjóðlegu laxveiðistolnunarinn- ar. en var áður veiðimálastjóri i Quebeck, og helur mikla reynslu af ýmsu þvi, sem áhra-rir lax. Ilann kom viða við i erindi sinu og fjallaði um kanadiskar ár. bæði gerð þeirra og ciginlcika og eins lika um hagnýtingarmöguleika þeirra Irá ýmsum sjónarhornum. llann gal þess i upphali máls sins, aðsér virtust islendingar eiga við mörg hin sömu vandamál að etja og Kanadamcnn og vist er um það, að fundarmenn urðu margs visari. Það sem hér ler á eftir styðst við þennan lyrirlestur. Ar eru ekki allar eins fremur en aðrir þættir landslags og þvi HVAÐ GERIST EF LENZKA LAXINS I Kanadamenn eiga nú þegar við þann vanda að etja með sinn lax henta þær laxi misvel sem og öðr- um lifverum. Maöurinn getur komið til hjálpar og gert ýmsar ráðstafanir til þess að laxi verði vært i ám, sem honum er ill- eða jafnvel óvært i að öðrum kosti. Manninum er lika i lófa lagið að gera þau griðlönd sem náttúran hefur búið fiskinum, aö engu. Súrefnisskortur og aðrir mengun- arkvillar herja af mikilli sóknar- hörku viða á vatnasvæðin og þess finnastallmörg dæmi. að ár og vötn hafa oröið ördauða af nábýl- inu við iðjuverin. Minnkandi veiði er sjálfgefin i réttu hlutfalli við aukna mengun. Við skulum ekki fara lengra út i þá sálma.minnug þess, aö mengun i ám og vötnum er angi af miklu stærra vanda- máli. Kanadamenn hafa gert margt til þess að gera ár sinar aðgengi- legar fyrir lax. Carter drap á tvenns konar laxastiga, sem ekki eru notaöirá tslandi. Annars veg- ar var kassi, sem látinn er standa ofan i þar til gerðri rás neðan við raforkuver og safnast i hann fisk- ur. Tvisvar á dag er hann tekinn upp á vörubil og ekið með allt saman upp fyrir orkuverið og fiskinum sleppt þar. Hins vegar var hreyfanlegur laxastigi, sem taka má og færa milli staða með þyrlu. Fleira tefur laxinn en háir foss- ar og orkuver. Carter drap á lag- færingar á árósum. Viöa skipta ár sér siðasta spottann til sjávar, auk þess sem framburður þeirra gerir það að verkum að þær breiða mjög úr sér og grynningar myndast við ósa þeirra. Nú hafa menn lagfært ósa, sem svo háttar um og leitast við að fá árnar til að falla fram i einum streng. Þetta gefurgóða raun og laxinn gengur betur upp i árnar fyrir vikið. Ann- að vandamál þessu skylt eru ýms fyrirbæri náttúrunnar, svo sem STÁLGRINDAHÚS Pantanir á stálgrindahúsum, sem afgreiðast eiga fyrir haustið, þurfa að berast sem fyrst Húsin fást með klœðningu í ýmsum litum eftir vali kaupanda Húsbreiddir staðlaðar, 7,5-10-15 metra SÍMI 24260 = HEÐINN = ÆTISVÆÐI IS- HAFINU FINNAST? framburður, sem sezt til i ánum og veldur þvi t.d. að þar sem eitt sinn var veiðilegur hylur er slétt- ur botn eða jafnvel grynningar og engan fisk að finna. Carter nefndi tilraunir til hyljagerðar og munu þær hafa gefið allgóða raun i sumum tilfellum. Kanadamenn veiða eingöngu á flugu og þar i landi þykir litið var ið T aúðtekna bráö. Hvergi má veiða meira en sex laxa á stöng og sums staðar aöeins tvo. Stjórnunarvandamál hafa komið upp þar eins og viðar og margir heilar verið lagðir i bleyti til lausnar þeim. Sú stefna hefur orðið ofan á i Quebec að skipta rikinu niður i svæði, sem hvert hefur sinar reglur um það, hve marga fiska má draga á stöng dag hvern og þ.a.l. Ánum er svo skipt niður i svæði allt eftir aö- stæðum, en þó viðast hvar i gróf- um dráttum á þann hátt, að einn kafli er alfriðaður, annar kafli er leigður eöa jafnvel seldur fjár- sterkum aðilum dýrum dómum og almenningi i nærsveitum er leigður enn einn kafli á hóflegu veröi. Klaki hefur viöa verið komiö á og ár, sem enginn lax gekk i áður, hafa verið geröar laxgengar. Þegar laxarækt bar á góma, kom það fram, að Carter litur jaröhitann hérna hýru auga, þvi hitastig i klakstöðvum er afar mikilvægur þáttur og hefur kostnaðarhlið eins og annað. Kom þá og fram, aö æskilegt væri að geta haft þann háttinn á viðvikj- andi aörennsli vatns til slikra stöðva að hafa það þriskipt: eina fersksvatnspipu, aðra slatvatns- pipu og enn eina með heitu vatni. Það sem kannski var einna at- hyglisverðast i erindi Carters, var frásögn hans af tilraunum, sem nú er verið að gera með það fyrir augum, að stytta þroska- tima laxins og jafnframt að fá fram stofn meö kynbótum og vixlfrjóvgun, sem gengi skemur i sjó og kæmi fyrr upp i árnar en núverandi stofnar gera. Nú kunna ýmsir að spyrja, hvaða tilgangi það þjóni að fá fram stofn, sem gangi á aðrar slóöir i sjó og sé þar skemmri stund en núverandi stofnar gera. Svariö er m .a. að finna i gremju margra vegna laxveiða i sjó. Nægir þar að minna á frettir, sem voru i öllum blöðum um slikan veiðiskap við Grænland, en þær veiðar voru Kanadamönnum þyrnir i augum. Astæðan til * LAX Laxinn gengur i árnar á vorin og suinrin. Ilann tekur litla fæðu til sin i ánuni og fitan, sem hann safnar i sjónum á vcturna , fer i að þroska kynfærin og viðhalda lifsþróttinum. Ilrygningin fer fram á liauslin i köldu tæru vatni og allmiklum strauini þar sem dýpið er 0,5 — 1. m. Hrygnan grcfur holur i malar- hotn og gýtur i þær og hængurinn frjóvgar cggin, 4-26 þúsund að tölu. jafnóðum. Þetta tekur allt upp undir tvær vikur og að þessu 1 oknu cr fiskurinn afar máttfarinn og horaður. enda léttist hann um 30-40%. Flestir laxar deyja að lokinni hrygningu. þó er það afar mismunandi eftir lönduin og ám. Nokkur hluti laxins kemst þó til sjávar, braggast þar furðu fljótt og kemur aftur gremju Kanadamanna er sú, að 50% af göngulaxi þeirra fer til svæöanna við Grænland i fæðuleit og þykir þeim að vonum illt að miklum hluta hans skuli sópað upp i danska báta með netum áö- ur en hann kemst til hrygningar- stöðvanna. Nú hugsar sjálfsagt einhver sem svo, að þetta snerti islenzka iárnartil hrygningar einu til tvciinur árum siðar. Margt bendir til þess, að frjósemin sé þá meiri en i fyrra sinnið.Um 10% islen/.ka laxins tórir eftir hrygningu og gengur aftur til sjá var. Eggin klekjast út i marz- april. Seiðin cru þá um 20 mm löng með stóran kviðpoka (mal) rauðan og gulan, nærast þau á honum fyrstu 6 vikurnar. Eftir það vcrða þau að leita sér fæðuunar sjáif. Seiði is- len/.ka laxins dvelja 3-4 vetur i ánum og er stærð þcirra 10-16 em. þcgar þau ganga i sjó. i sjónum er laxinn uppsjávar- fiskur og er vöxturinn afar hraður þar miðað við það, sem hann er i ánum. Kftir 1-3 ára veru isjónum leitar laxinn svo til hrygningar i ána, sem hann fæddisl i. hagsmuni ekki neitt, þvi enginn þekki fæðusvæði tslandslaxins og þvi sé honum engin hætta búin. Það er rétt, en við skulum ekki gleyma þvi, að fyrr eða siðar linnast þau mið og þau standa ugglaust langt utan við allar hugsanlegar landhelgislinur og þá verður ekki að sökum að spyrja. Þ B HEILSURÆ KTIN The Helth Cultivation GLÆSIBÆ Eins eða tveggja mánaða námskeið fyrir karla og konur að hefjast. Tveggja mánaða námskeið á kr. 2000, en eins mánaðar námskeið á kr. 1200.1nnritun hefst nú þegar. Heilsuræktin Sími 8-56-55

x

Tíminn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.