Tíminn - 11.11.1972, Blaðsíða 10

Tíminn - 11.11.1972, Blaðsíða 10
10 Laugardagur 11. nóvember 1972 Hannes Jónsson félagsfræðingur skrifar: Framleiðslusamvinnan felur í sér róttæka, en friðsæla og jákvæða efnahagsbyltingu með því að uppræta arðrán af vinnu, sameina fjármagn og vinnu í höndum framleiðenda, stuðla að atvinnulýðræði og sjálfstæði hins vinnandi fólks framleiðslusamvinnunnar Það er i senn athyglisvert og ánægjulegt, að á sama ári og SIS heldur upp á 70 ára afmæli sitt og Kaupfélag Þingeyinga minnist 90 ára farsæls starfs, skuli hafa vaknað áhugi hjá iðnsveinum á þéttbj'lissvæðinu Sunnanlands á þeirrigrein samvinnunnar, fram- Íeiðslusamvinnunni, sem minnst hefur verið kynnt hér á landi, en hefur þó e.t.V; upp á mesta mögu- leika að bjóða i lifskjarabaráttu iðnsveina og launþega i mörgum greinum. Framleiðslusamvinnan sem úrræði i kjarabaráttu iðnsveina kom á dagskrá hjá rafvirkjum á fjölmennum fundi i Félagi islenzkra rafvirkja i nóvember 1971. Þá var samþykkt tillaga um stofnun nefndar til þess að gera frumkönnun á möguleikum fyrir stofnun framleiðslusamvinnu- félags rafvirkja. Ahugi rafvirkja fyrir framleiðslusamvinnu sem úrræði i kjarabaráttu þeirra efldist siðar stórlega á árinu 1972, þegar þeir áttu i fimm vikna verkfalli, sem snérist ekki bein- linis um kaup- og kjarataxta, heldur um það, hvort umsaminn ák væðisvinnut axti skyldi almennt notaður eða ekki við greiðslu fyrir viss verkefni rafvirkja. Vegna þessa vaxandi áhuga rafvirkja, og reyndar annarra iðnstétta á framleiðslusamvinn- unni, þykir mér rétt að kynna hér nokkur meginatriði hugmynda- kerfis framleiðslusamvinnunnar, þótt ég hafi áður gert það i Timanum á árinu 1953 og skrifað um málið bæklinginn ,,Fram- leiðslusamvinnan" 1953 og varið hluta af kafla i bókinni .Verka- lýðurinn og þjóðfélagið" 1962 til þess að fjalla um málið. Spurningin um skiptahlut fjár- magns og vinnu. Rétt er að hafa það i huga þegar i upphafi könnunar á hugsjónum framleiðslusamvinnunnar, að allar hagfélagslegar stefnur og úrræði i kjarabaráttu vinnandi fólks eiga rætur sinar i spurning- unni um það, hver eigi að vera hlutur fjármagns og hver hlutur vinnu i tekju- og eignaskipting- unni i þjóðfélaginu. Þetta stafar af þvi, að hin eiginlega kjarabar- átta er i raun og veru alltaf átök persónugerfinga framleiðsluþátt anna um dreifingu framleiðslu- afrakstursins. Spurningarnar að baki þessum átökum eru: Hver er hinn réttláti hluti vinnunnar i iramleiðsluafrakstrinum? Hvað á fjármagnið. og eigendur þess, að lá i sinn hlut? Hvernig á að skipta framleiðsluafrakstrinum á milli þeirra, sem vinna verkin, og hinna, sem leggja til fjármagnið og eiga fyrirtækin? Aðilar þessara átaka um fram- leiðsluafraksturinn hafa viöast hvar myndað sér samtök til þess að sameina krafta sina til árangursrikari baráttu i þessum átökum. Annars vegar eru stéttarfélögin, hins vegar félög atvínnurekenda. Hlutverk stéttarfélaga hefur verið það;að reyna að vinna sem bezt að hagsmunum hins vinn- andi fólks, að tryggja þvi sem hæst kaup, sem bezta vinnuað- stöðu, sem stærst hlutfall i fram- leiðsluafrakstrinum, En hlutverk félaga atvinnurekenda hefur verið það, að halda kjörum hins vinnandi fólks niðri að þvi marki, sem þjónar gróðasjónarmiðum eigenda fjármagns og fyrirtækja. Við þær aðstæður efnahags- skipulags okkar, að fjármagn og eignarréttur yfir fyrirtækjum sé mest megnis á hendi fjáreigna- manna og atvinnurekenda, en vinnan á hendi starfandi fólks, launþega, skapast hin hagfélags- legu skilyrði til þess, sem Karl Marx kallaði arðrán af viiiiui. Án þess að fara út i flóknar skýringar á þessu hugtaki má segja.að arðrán af vinnu byggist í'íMffl á þvi, að atvinnurékandinn græðir á þvi að hafa verkamann- inn, iðnaðarmanninn, laun- þegann, i vinnu og greiða honum iægri laun heldur en verðmæti það, sem vinna hans skapar og atvinnurekandinn fær fyrir starf launþegans i útseldri vinnu, vöru eða þjónustu. 1 krafti eignayfirráða sinna yfir fyrirtækjum og atvinnuvegum, hafa eignamenn ekki aðeins sópað saman gróða á grundvelli þess,sem Karl Marx kallar arð- rán af vinnUjheldur lika öðlast mikið efnahagslegt vald. Hafa þeir óspart beitt þessu efnahags- lega valdi til þess að reyna að hafa áhrif á, að rikisvaldi og lagasetningu væri beitt i þágu eignamanna, fulltrúa fjármagns, og þá á kostnað hins vinnandi fólks, sem háð hefur kjarabaráttu sina á grundvelli verkalýðs- hreyfingar, en sina politisku umbóta- og réttindabaráttu á grundvelli starfsemi pólitiskra umbótaflokka, eftir að stjórn- skipulagið fór að þróast i átt til meira og virkara lýðræðis, jafn- réttis og félagslegs réttlætis. Eöli valdsins. Þar sem að eðli valdsins felur i sér möguleika eins til þess að ákveða breytni annars, þá hafa Samvinnufélagið Hreyfill var stofnað sem framleiðslusamvinnufélag leigubilstjóra 11. nóvember 1943, og er þvi 29 ára í dag. Það hefur dafnað vel I nærri þrjatiu ára starfi, hefur nú 355 félagsmenn, sem reka 267 bna. en auk þess rekur félagið benzinafgreiðslu og hjólbarðaverkstæði. i stjórn félagsins eru Þórður Eliasson formaður, Ingimundur Ingimundarson varaformaður, Grimur Runólfsson ritari og meðstjórnendur Roy Breiðfjörð og Þorleifur Glslason. Framkvæmdastjóri er Einar Geir Þorsteinsson. A myndinni eru höfuöstöðvar Hreyfil-s á horni Grensásvegar og Miklubrautar. (Timamynd G.E.) yfirráð eignamanna yfir fjár- magni og fyrirtækjum falið i sér viss yfirráð yfir launþegum á vinnumarkaðinum. Eignamenn hafa m.ö.o. öðlazt vald, manna- forráð og myndugleika, i krafti auðs sins, en eðli valdsins er, að handhafi þess drottni yfir þeim, sem þvi er beitt gegn, og að þolandi valdsins hagi breytni sinni eða framkvæmdum i samræmi við vilja handhafa valdsins. Atvinnurekendavaldiö er hluti af efnahagslega valdinu og hand- hafar þess hafa eftir getu beitt þvi i eigin. þágu. Með vaxandi afli verkalýðshreyfingar hefur hlut- deild hennar i efnahagslega valdinu þó smáaukizt og er alltaf að aukast, en atvinnurekenda- valdiðrýrnar aðsama skapi, þótt enn vanti mikið á jafnræði þar á milli. Mismat á mönnum á grundvelli valds. Auði og atvinnurekendavaldi hefur yfirleitt fylgt frekja> en fátæktin hefur leitt til vanmeta- kenndar og undirlægjuháttar. I krafti sins efnahagslega valds hefur atvinnurekandinn og eignamaðurinn drottnað yfir vinnandi fólki, sem selur honum vinnu sina og framkvæmir boð hans og skipanir á vinnu- markaðinum. Þessi valdasamskipti atvinnu- rekenda og launþega hafa skapað mismat á mönnum. t krafti valds sins yfir atvinnurekstrinum hefur atvinnurekandinn og eigna- maðurinn fengið mannaforráð á vinnumarkaðinum og bólgnað út i sjálfsáliti, frekju og trú á eigið ágæti og eigið mikilvægi fyrir þjóðfélagið. Samhliða þessari sjálfságætisbólgu hefur farið til- hneiging til þess að lita niður á launþegann, sem hefur verið þolandi efnahagslega valdsins i valdasamskiptum aðila vinnu- markaðarins. Enda þótt mann- kostir kunni að hafa verið i öfugum hlutföllum við umráð yfir fjármunum og fyrirtækjum, hefur hinn undirgefni launþegi, þolandi efnahagslega valdsins, verið vanmetinn, en atvinnu- rekandinn, handhafi efnahags- lega valdsins, ofmetinn. Þetta mismat á mönnum eftir afstöðu þeirra til efnahagslega valdsins hefur ekki aðeins endur- speglað misskipti framleiðslu- afrakstursins á milli fjármagns og vinnu, sem Karl Marx kallaði arðrán, heldur hefur það einnig i margvislegum myndum haft bein áhrif á meðferð pólitiska valdsins. T. d. var kosningaféttur

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.