Tíminn - 09.01.1976, Blaðsíða 11

Föstudagur 9. janúar 1976.
TÍMINN
11
Nafnið fékk vatnið ekki af
konungum (König = konungur,
See=vatn), heldur af hertogum,
sem réðu einu sinni svæðinu og
hétu allir Kuno. Afleitt af Kuno
varö nafnið Chunigessee til, sem
kemur fyrir i gömlum skjölum og
að lokum nafnið Köngsse
Viehofbauer ýtti dóttur
sinni djúpið
Alpaskáldið Ludwig Ganghofer
skrifaði um hinar rómantisku
sveitasælu Königssee svæðisíns
nokkurs konar bæn: Herra, þann
sem þii elskar lætur þú koma i
þetta land. Tónskáldið Max Reg-
er skrifaði 1899 á þóstkort þessa
sigri hrósandi setningu: — Þetta
vatn er i raun og veru tónlistin
min.
Meir en öld áður skemmtu and-
legrar stéttar menn frá aðsetri
fursta próf asts dæm is in s i
Berechtsgaden sér með konum
borgaralegra embættismanna á
vatninu. Þeir gengu svo langt að
furstaprófasturinn bannaði ferð-
irnar. Max konungur II, sem rikti
1848 til 1864 valdi Königssee sem
veiðisvæði.
Þeir voru allir hrifnir af einni
ásýnd Königssee. Glöðu, fögru
rómantisku póstkortalandslagi,
þar sem hin sjaldgæfa alpa-
fiðrildistegund „Apollo-Bartholo-
maus-Stichel” flýgur um á stuttu
sumri og Kristrósin blómstrar á
veturna.
Fyrir fririkið Bayern er vatnið
milljóna virði. Næstum þvi
milljón ferðamenn sigldu á raf-
magnsbátum yfir vatnið á þessu
ári fyrir fimm hundruð kr. frá
Königssee yfir St. Bartholoma
til Salet og til baka. Samkvæmt
áætlunum athafnamannanna á
staðnum, skildu þeir eftir að'
minnsta kosti 128 milljónir króna
bara á þvi svæði, sem liggur að
vatninu.
Hin ásýndin er drungaleg og
leyndardómsfull. Rithöfundurinn
Julius Grosse frá Munchen gerði
henni tvöföld skil: „Yfir djúp
þagnarinnar liður heilög ógn....
Hátiðleg skelfing umlykur sál
förumannsins hér.... Eins og i
Hadesar heimi, þar sem sálirnar
máttvana ber, hvortsemþað er til
elysium eðaeilifrar þjánar.”
Þarreika ef til vill lika enn sálir
þéirra, sem fóru i pflagrimsferð
yfir vatnið 1688. 1 kirkjubók Alm
beiSaalfelden er hinum hryllilegu
örlögum þeirra lýst þannig: „A
kirkjuvigsludag kom frá ómuna-
tiö tólk frá Pinzgau (Salzburger-
hérað, Austurriki Ath. Þýð.) til
Bartholoma við Königssee. Eftir
guðsþjónustuna og miðdegisverð-
inn var leikin tónlist, slegnar voru
munntrommur, dansað, dansvis-
ur og söngvar voru sungnir. Pilt-
arnir frá Pinzgau glimdu viö þá
frá Berechtsgaden, ogveðjað var
um hver legði hvern. A slikum
hátiðisdegi, 23. ágúst 1688, þegar
fólkið frá Pinzgau silgdi yfir
vatnið átti það slys sér stað að
skipið braut á kletti og aðeins
einn af 60 manns, maður Viehof-
bauer að nafni, gat bjargað sér.
Hann varð hinsvegar að hrista
dóttur sina af sér, sem hélt sér
fast um fót hans, ellegar hefði
hann einnig drukknað. „Viehof-
bauer, segir slysaannállinn, varð
ruglaður Ut af þessu. Hinir dánu
pflagrimar liggja enn allir niðri i
vatninu.
Hið fagra viðsjálverða
Königssee lét þá ekki af hendi
frekar en hina tvitugu brúðarmær
Eriku Sörger frá Austurriki, sem
datt i vatnið i október 1959 i
námunda við Kaunersteig.
Bflstjórinn Johann Hölzi, sem ók
Fólksvagni yfir vatnið á is i
janUar 1964, féll niður um isinn og
hafa hvorki hann né billinn fund-
izt.
Leyndarmál látnu
stúlknanna Lauru og
Liane
1 næstum þvi öld var stærsta
leyndarmál vatnsins álitið vera
orð, sem eru höggvin i stein, fyrir
ofan St. Bartholoma. Þar gefur að
lita tvær áletranir á latinu:
„Laurae filiae ingenuae suae pat-
er infelicissimus monumetum
posuit vixit annos XXIII.” (Sinni
göfugu dóttur Láru gerði hinn
sáróhamingjusami faðir þennan
minningarstein. Hún lifði i 23 ár).
Hin áletrunin er i þýðingu: —
Hinni frómu Liane, hinni hrein-
ustu, sem einlæglega helgaði sig
heilagri list, gerði hann þennan
minningarstein. Hún lifði i 22 ár.
Enginn vissi hvað fólst á bak
við þessar áletranir. Fyrst árið
1942 kom i ljóst að þar voru
meitlaðar 1824 og að tilhlutan
grasafræðingsins, ferðaböka-
höfundarins og hirðráðs Schultes
frá Landshut. Þær eru tileinkaðar
dóttur hans Lauru og vinkonu
hennar Liane. Hvernig þær dóu er
ekki enn vitað.
Enginn steinn, enginn
minningarkross ber nöfn allra
þeirra, er drukknað hafa i
Königssee. Engin skýrsla er til
um tölu þeirra. Margir sáust
þvegar þeir hröpuðu i vatnið, aðr-
ir »kki, eins og unga konan sem
gekk I átt til bryggjunnar I Kessel
vorið 1938 og kom þangað aldrei.
Þá lá þoka yfir Königssee.
(Þýttogendursagt M.M.)
Kafarar frá Berechtsgaden með einn af sinum hroðalegu likfundum.
Hljótt er nú í Hlíðardal
A vestanveröu Vatnsnesi,
innantil, er sem flaski hafi
klofnað úr Vatnsnesfjalli og
gengið nokkuð fram. Heitir þar
Þorvaldsfjall ogá bakvið þaö er
vel gróið og grösugt land,
Hliðardalur. Liggur hann til
suðurs meðfram fjallinu og
eftir honum rennur Dalkotsá.
Mörk dalsins eru óljós að
sunnan en til austurs úr daln-
um ganga tveir smádalir.
Heitir sá nyrðri Gulldalur en sá
syðri Mjóidalur. Eftir þeim
falla ár, sem draga nöfn af
dölunum. Falla þær báðar i
Dalkotsá, sem eftir sam-
eininguna fær nafnið Hamarsá.
Milli Gulldals og Mjóadals er
hólaklasi mikill sem greinir
dalina i sundur en sem gafllok
fyrir þessa furðusmið ris fjallið
Bani sem nær á milli dalbotna.
Sú er sögn um þetta fjall, sem
er snarbratt með klettabeltum,
að fram af þvi' hafi hrapað 18
manns i stórhrið að vetri til en
fólkið hafi verið að koma frá
kirkju i Ásgarði i mynni As-
garðsdals, er gengur fram úr
Þorgrimsstaðadal. Neðan við
fjallið Bana er mikil grjóturð,
framhrun, en þar sem henni
sleppir er hlýlegt, litið
stöðuvatn, sem slær á grænan
lit en mjóir grasbakkar eru sem
brydding i kring. Er þetta allt
mikil dvergasmið. I Hliðardal
og fylgidölum hans, er sérstakt
fjölgresi og land kjarnmeira en
viöa, eða alls staðar annars
staðar við Vatnsnesfjall. Ekki
er ósennilegt að af landkostum
dragi Gulldalurinn nafn sitt.
Löngum hefur verið byggt i
Hliðardal, þótt nú hafi hann
verið i eyði um nokkurra ára
bil. Þrir bæir stóðu með stuttu
millibili utan til i dalnum. Hétu
þeir Hlið, Tungukot og Dalkot,
og þó var fjórði bærinn allmiklu
innaridalnum. Hét hann Anholt
en ekki var þar búið nema ör-
skamma stund. I Hliðardal átti
ég heima áöðrum áratug þess-
arar aldar ogá þvi nokkrar
minningar úr dalnum frá þeim
tima. Þá voru um 20-30 manns i
dalnum,margt af þvi ungt fólk.
Þótt það byggi við vegleysi og
væri þægindasnautt undi það
samt vel sinum hag. Dalurinn
var sveit út af fyrir sig, en
fólkið hafði aldizt upp á þessum
stað og lært að færa sér i nyt
margháttuð gæði landsins og
það kunni fleira. Það þekkti
ýmsa varúð, sem við þurfti að
hafa. Veðrahamurinn agaði
ibúana strangt i blindbyljum
vetrarins. En þar gáfust lika
kyrrlátir, sólrikir sumardagar
og hvar fannst þá ilmrikari
jörð? Lifið i dalnum varð þvi
fólkinu, sem þar ólst upp, dýr-
mætur skóli til manndóms og
þroska enda gátu sumir lands-
þekktir atorkumenn rakið
þangað uppruna sinn. Það væri
freistandi að geta ýnissa i þv:
sambandi en þvi skal sleppt að
þessu sinni, utan að minnast
örlitið á þrjú systkini, sem urðu
landsþekkt og báru með sér
vöggugjafir dalsins. Nefni ég þá
fyrst Guðmund Hliðdal, fyrrum
landsimastjóra. Hann tók sér
nafn dalsins, og sýnir það að
hann hefir ekki viljað rjúfa
tengslin við æskustöðvarnar, þó
lifsstarf hans færðist á fjar-
lægar slóðir. Þá nefni ég Ingi-
björgu Jónasdóttur, ljósmóður.
sem sinnti stóru og erfiðu héraði
um langt árabil með þeim
dugnaði og kjarki að einstakt
mátti kalla. Þaö var sagt um
Ingibjörgu, er hún var sótt i
erfiðar ferðir i slæmri færð að
vetrarlagi, að þá hefði verið
betra, að maöur og hestur sem
hún fékk til fylgdar væru ekki
duglitlir, þvi að annars gat svo
fariö að hún skildi þá báða eftir
en héldi ein yfir hjarnið. Að
síöustu nefni ég Jónas Jónas-
son, bónda og smlð að Múla i
Linakradal, þekktan dugnaðar-
mann. Hann var faðir Guð-
mundar hins landsþekkta
öræfabilstjóra.
A kyrrlátum góðvirðisdögum
mátti oft heyra á milli bæja
gleðimál og ærsl hins unga
gróðurs.sem varaðvaxa þarna
úr grasi. Þetta var mál dalsins
okkar, þó að sú hljómkviða hai
átt eftir að stiga hærra siðar.
þegar Jón Lárusson kvæða-
maöur gætti hjarðar i dalnum
og róaði rásgjarnar kindur
sinar meö iiinum liugþekku
islenzku kvæðalögum.
Við, sem á þessum árum vor-
um á þroskaskeiði. höfðum iitla
aðstöðu til náms eða annars
undirbúnings undir lifsstarfið.
sem nú þvkir sjálfsagt að gera
kröfu til. En við áttum þarna
vin, sem aldrei brást okkur og
aldrei þreyttist á aðleitast við
að kenna okkur að lesa á bók
náttúrunnar. Það var hinn sjálf-
menntaði náttúrufræðingur
Diómedes Daviðsson. Það var
sama.hvort við fumdum fágætt
blóm lágsveitisá milli bæja. eða
komum með það af efstu
fjallseggjum. Það var sjálfsagt
að vernda það og bera það til
Diómedesar og ekki stóð á hon-
um að nafngreina það. og venju-
lega ættfærði hann það um leið.
Hið sama átti sér stað er við
fórum orlofsferðir til sjávar. Þá
söfnuðum við i sjóð og bárum
hann til Diómedesar. Þessi
undramaður var alltaf jafn
glöggur á skilgreininguna.
Já. Hliðardalurinn var heim-
ur út af fvrir sig, og fólkið undi
glatt viðsitt i aliri fábréytninni.
Um hátiðir þokuðum við okkur
saman og sungum:
..1 heiðardalnum er heimbyggð
min
hér hef ég lifað glaðar stundir."
Agiíst frá Svalbnrði