Tíminn - 23.04.1980, Blaðsíða 9

Tíminn - 23.04.1980, Blaðsíða 9
.'*'".'¦' Miðvikudagur 23. apríl 1980 13 Inngangsorð Ólafs Jóhannes- sonar, utanrikisráðherra, I Jan Mayen-viöræöunum 14. aprll 1980. Ég vil hefja þessar viðræöur með þvi að láta i ljós þá von mina, að okkur takist að finna heildarlausn að þvi er varðar hagsmuni okkar á Jan Mayen svæðinu. Ég vænti þess, aö við getum verið sammála um, að það þjóni best sameiginlegum hagsmunum, ef efnahagslög- saga umhverfis Jan Mayen á- samt efnahagslögsögu Islands yrðitil þess að létta sem mest af svæðinu utanaðkomandi ásókn. Svo sem kunnugt er, má rekja hagsmuni Islands á Jan Mayen svæðinu langt aftur i timann, allt til 17. aldar. Ég mun ekki nU vikja nánar aö þessu efni, en visa tilhins itarlega yfirlits i riti Sigurðar Lindals, prófessors, „Island og Svalbarði hinn Knud Frydenlund utanrlkisráðherra Noregs og Olafur Jóhannesson utanrlkisráðherra I Ráðherra- bústaðnum 14. aprfl sl. Tlmamynd Tryggvi. Ef ékM væri um að kröfugerð vegna Jan Mayen, féngi ísland yfirráð yfír ÖDu land- sínu £¦• forni". En eitt atriði, sem ég tel mjög mikilvægt frá íagalegu og siðrænu sjonarmiði, ví ég ræða nánar. Fyrirvari íslensku rikis- stj órnarinnar 1927 Norskt landnám á Jan Mayen var tilkynnt íslendingum á sin- um tima. Islenski forsætisráö- herrann, Jón Þorláksson, tók þá fram i bréfi dags. 27. júlí 1927, að rikisstjórn Islands áskildi is- lenskum rikisborgurum jafn- rétti gagnvart borgurum sér- hvers annars rikis varðandi hagnýting náttúruauöæfa Jan Mayen. Getiö var um þennan fyrirvara rikisstjórnar lslands i Stórþingsfrumvarpi nr. 27, 13. jamíar 1928, um innlimun Jan Mayen i norska rikiö, svo og i áliti fullskipaðrar utanríkis- og stjórnlaganefndar Stórþingsins, 3. mai 1929, er fjallaði um málið. Þessum fyrirvara var ekki and- mælt, né heldur geröar aðrar athugasemdir við hann. Ekki er vitað um þess háttar fyrirvara annarra rikja. Mikilvægasti kafli bréfs Jóns Þorlákssonar hljóðar svo- „1 tilefni þess, að rikisstjórn Noregs hefur opinberlega til- kynnt rikisstjórn íslands landnám þetta, skal það tekið fram, að ísland, sem næsti granni eyjarinnar á vissra hagsmuna að gæta að þvi er hana varðar. Þannig hafa ls- lendingar sótt þangað rekavið til eldsneytis, siðast 1918, svo vitað sé. Þá er veðurþjónusta á Jan Mayen mikilvæg hags- munum íslands. Jafnframt þvi, að látin er í ljós viður- kenning á starfsemi veður- stofunnar, skal tekið fram, að rfkisstjórn tslands telur sann- gjarnt, að náttúruauðæfi eyj- arinnar verði nýtt i þágu starfsemi veðurstofunnar, að þvi marki, sem hUn telur nauðsynlegt, en að þvi leyti sem til greina gæti komið að nyta eyna i þágu annarra hagsmuna óskar rikisstjórn tslands að áskilja íslenskum rikisborgurum jafnan rétt á viö borgara hvaða annars rik- is sem vera skal". Framangreindur fyrirvari var I heild sinni skráður i orð- sendingu þeirri, sem afhent var sendiherra Noregs i Kaup- mannahöfn 30. september 1927 og jafnframt tekið þar fram, að ekki virtist aö öðru leyti ástæða til að taka afstöðu til réttar- áhrifa landnámsins. I bréfi dags. 25. október 1927 til utanrikisráöuneytis Dana, lýsti Tryggvi Þórhallsson, sem tekið haföi við embætti forsætis- ráðherra 28. ágiíst s.á., yfir samþykki sinu á ef ni og orðalagi orðsendingarinnar frá 30. sept- ember. Nánari vitneskju í þessu sambandieraöfinna á bls. 25-33 I ritinu „tsland og Svalbaröi hinn forni". Hagsmuni tslands á svæðinu má að sjálfsögðu rekja til legu Jan Mayen i nánd við tsland og þeirra efnahagslegu atriða, sem taka ber tillit til viö sanngjarna afmörkun milli tslands og Jan Mayén/ Noregs. Afmörkunin verður að ákveðast með hliösjtín af öllum þeim þáttum, sem eru forsenda sanngjarnrar niður- stöðu. Þessir þættir eru, að Jan Mayen er lítil, óbyggð og án sjálfstæðs atvinnullfs eða efna- hags. Hún er i námunda við ís- land — en fjarri Noregi. Sllk eyjaerágætt dæmi um sérstak- ar aðstæður („special circum- stances"), sem taka veröur tillit til, þannig að vægi hennar verður takmarkað miöað við ts- land, sem er 277 sinnum stærra og byggt þjóð, sem háð er nátt- úruauðæfum svæðisins. Þvi má einnig slá föstu, að ísland og Jan Mayen-svæöiö mynda eina heild, sem Uthafsdýpi og mikil fjarlægð skilja glöggt frá Nor- egi. Ef ekki væri kröfugerð Allarþessarástæður stuðlaað eftirgreindum niðurstöðum: 1. 200 niilna efnahagslögsaga tslands stendur ohögguð. 2. Jafnframt er nauðsynlegt aðná samkomulagi um hvernig heildarveiði utan 200 mflna marka tslands skuli ákveðin, svo og um skiptingu veiði- magns. Ég hygg, að samkomu- lag hafi orðið I umræðum t fyrra, þess efnis, að loðnuveiði á svæðinu bæri að skipta jafnt milli tslands og Noregs. öðrum fisktegundum ber einnig að skipta á svipaðan hátt. Starfs- bróðir minn, Steingrimur Her- mannsson, sjávarútvegsráð- herra, mun siðar gera nánari grein fyrir þeim vandamálum er snerta fiskveiðarnar. 3. Landgrunninu utan 200 milna tslands ber að skipta á sanngjarnan hátt milli tslands og Noregs. Taka ber ákvarðanir um skiptihlutföll I viðræðunum hér og ganga frá þeim i smáat- riðum i samræmi við niðurstöð- ur þeirra umræðna. t þessu sambandiber að geta þess, aðþaðer matsatriði, hvort Jan Mayen á að fá nema 12 milna lögsögu a sjó að viðbættu mjög takmörkuöu landgrunns- svæði. Dæmi eru til þess, að slík eyja hafi aðeins fengiö viður- kennt einnar mílu landgrunn. Þvi ber að ræða það og leita nið- urstöðu um, hve stórt svæði skuli koma i hlut Jan Mayen. Af tslands hálfu er lögð áhersla á það, að ef ekki væri um aö ræða kröfugerð vegna Jan Mayen, fengi Island yfirráö yfir öllu landgrunnsvæði sinu. Þegar af þeirri ástæðu má ekki til þess koma, að Jan Mayen raski heildarmyndinni á ósanngjarn- an hátt. Ef Islandi er ætlað aö styðja þaö, aö tekin sé efna- hagslögsaga við Jan Mayen, veröur það meginsjónarmið að ráða, að slíkt þrengi ekki kost tslands með ósanngjörnum hætti. Viðurkenna ber, að hér er ekki um að ræða sams konar að- stæður. Annars vegar er tsland sem á lifshagsmuna að gæta á þessu svæöi, hins vegar litil óbyggð eyja, vlðsfjarri Noregi, sem stenst engan samjöfnuð við tsland og þar af leiðandi er mjög léttvæg þegar til svæðis- skiptingar kemur. Þess vænst að þessum málum verði ráðið til lykta af sanngirni og réttsýni Af tslands hálfu er þess vænst, aö öllum þessum ilr- lausnarefnum megi ráða til lykta með sanngjörnum og rétt- látum hætti, svo sem sæmir bræðraþjóðum og vinum. Ég vil fullvissa norsku viöræðunefnd- ina um það, að Islenska nefndin gengur til viðræönanna meö já- kvæðum huga og eindregnum vilja til þess að ná fram sann- gjarnri heildarlausn. Við verðum að leggja okkur alla fram tilþess að óvissan um lausn málsins verði ekki svo uiikil eða langæ, að hUn taki smám saman aö varöa skugga á góð samskipu' þjóða okkar. Ég hef veitt athygli og m'et mikils yfirlýsingar þinar, Frydenlund utanrikisráðherra, og fleiri norskra ráðherra og stjórnmálaleiðtogaáþálund.að af norskri hálfu sé vilji til að taka sanngjarnt tillit til hags- muna fslands i málinu. Ég vona, að þaö veröi gert nægjan- lega tilþess aðviðnáum saman um grundvallaratriöin. Þessi læt ég verða inngangs- orð min að viðræöum okkar og ég vil biðia hinn norska starfs- bróöur minn aö láta i ljós við- brögð sln viö þessum hugleið- ingum. Inngangsorð Ólaf s Jóhannessonar, utanrikisráðherra, í Jan Mayen-viðræðunum 14. apríl 1980

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.