Tíminn - 28.11.1981, Blaðsíða 7

Laugardagur 28. nóvember 1981
7
Hver mun vekja athygli á
þessari hættu ef íslendingar
gera það ekki? Hver á að berj-
ast fyrir að þessari stefnu
verði breytt? Það verða
íslendingar að gera sjálfir.
Getum ekki
unað þróun
mála
En hvað eiga Islendingar að
gera? Hvað eiga Islendingar að
gera með alla þessa kafbáta
hérna i kringum sig, vopnaða eld-
flaugum með kjarnaoddum?
Hvað eiga þeir aö gera þegar
Bandarikjamenn segja orðið i
sinum rikjum: Við viljum ekki
hafa þetta hjá okkur. Það er mik-
ið betra að hafa þetta á kafbátum
úti i norðri, þarna við ísland.
Hvað eigum við að gera þegar við
horfum upp á alla þessa rúss-
nesku kafbáta sem hér eru i
kringum Island, vopnaðir eld-
flaugum með kjarnaoddum? Þá
er jafnvel að reka upp á land i
Sviþjóð. Hvað eigum við að gera
þegar Norðurlöndin segja: Við
viljum hafa kjarnorkuvopnalaust
svæði hjá okkur, við viljum ekki
eiga von á svona árás á okkur.
Það verður bara að hafa þetta á
kafbátum þarna út við Island.
Hvaðeiga lslendingar að gera við
þvi núna?
Sjá menn ekki hvert þetta
stefnir? íslendingar verða auð-
vitað að láta til sin heyra i þessu
máli. Þaö er alveg útilokað fyrir
okkur hér úti i hafi að una slikri
þróun mála. Það er þess vegna
min skoðun að Þórarinn Þórar-
insson ritstjóri Timans hafi hitt
naglann nákvæmlega á höfuðið
þegar hann sagði: Islendingar
eiga að krefjast þess að sett verði
upp ráðstefna þjóðanna þar sem
rædd verði afvopnun á Norður--
Atlantshafi.
Nú skal ég fyrstur manna við-
urkenna það að það er nú ekki lik-
legt að af slikum tillöguflutningi
yrði mikill árangur á stuttum
tima. Ég skal fúslega viðurkenna
það að afvopnunarviðræður yfir
höfuð hafa ekki borið svo mikinn
árangur að við þyrftum að reikna
með þvi að við gætum i einhverj-
um hvelli friðað Atlantshafiö
hérna i kringum okkur. Málin
snúa ekki þannig.
Hins vegar erum viö i
þeirri stöðu að við hljótum að
vekja athygli á þvi að lifi þessar-
ar þjóðar er stefnt i voða með
þessum vigbúnaði öllum hér i
kringum okkur. Og það gengur
ekki að þessi vigbúnaðarstefna
hinna landanna og risaveldanna
taki þá stefnu að færa þetta allt
yfir i hafið hérna i kringum okk-
ur. Og það er alveg sama þó að
við lýsum Island kjarnorku-
vopnalaust. I slikri styrjöld yrði
auðvitað skotið á þessa kjarn-
orkuvopnuðu kafbáta. Og ég ætla
ekkert að reyna að rekja það
hvaða áhrif það kynni að hafa á
fiskimiðin við lsland að fá ein-
hverjar slikar sprengjur hér eða
bara hvað eitt óhapp i einum
svona kafbáti, þegar þeir eru nú
komnir kannske hundruðum
samanhérna við landið, hvaða á-
hrif það kynni að hafa á lifsaf-
komu islensku þjóðarinnar. Eða
hvort að yfir höfuð yrði byggilegt
á þessu landi eftir slikt.
Og þá kemur auðvitað spurn-
ingin: Hver mun vekja athygli á
þessari hættu ef Islendingar gera
það ekki? Hver á að hafa frum-
kvæðið i þvi að berjast fyrir þvi
að þessari stefnu verði breytt?
Það verða Islendingar að gera
sjálfir.
Islendingar verða þess vegna
að hefja sina raust á málþingi
þjóðanna og lýsa þvi yfir að þeir
geti á engan hátt unað þessari
þróun mála. Þessi þróun mála
stefni allri tilveru islensku þjóö-
arinnar i hættu, hvorki meira né
minna. Við eigum að kefjast þess
að það verði haldin ráðstefna um
afvopnun á Norður-Atlantshafi.
Viö eigum jafnvel að boða til
hennar sjálfir. Við getum skýrt
það út að það er framkvæmanlegt
að friða Norður-Atlantshafið. Það
er framkvæmanlegt vegna þess
að eftirlitsstöðvar er auðvelt að
setja upp sem fylgjast nákvæm-
lega meðferðum kafbáta um haf-
ið. Þessar eftirlitsstöðvar gætu
vel verið undir alþjóðastjórn, og
þær gætu tilkynnt allar niðurstöð-
ur reglulega til alþjóðastofnunar,
sem reglulega gæfi öllum upplýs-
ingar um ferðir þessara kafbáta
sem vita vildu. lslendingar gætu
að talsverðu leyti annast slikt eft-
irlit sjálfir, enda eiga þeir allt i
húfi.
Við eigum allt
á hættu
Það kann að vera að mönnum
þyki það nú ekki liklegt að það
verði hægt að fylgjast mikið með
þessu. En ég fullyrði það að það
er ekki langt i það að það verður
hægt að fylgjast mjög náið með
ferðum allra kafbáta hér i kring,
vegna þess að einnitt með þeirri
þróun sem nú er að verða i geim-
visindum og með geimskutlunni,
þá verður komið hér upp yfir okk-
ur gervihnattaneti, sem með inn-
rauðri myndun mun geta fundið
þessa báta nánast alla, og fyigst
með þvi hvað er að ske.
Það er taliöað það sé ekki langt
i það að slikt gervihnattanet geti
kortlagt nánast allar auðlindir
jaröarinnar. Að slikt gervihnatta-
net muni geta fylgst, ekki bara
með fiskistofnunum við tsland,
heldur göngum stofnanna, og það
verði hægt að gefa það upp hvar
þorskurinn er hverju sinni, á
hvaða leiö hann er og hér um bil
hvað þeir eru margir. Þess vegna
held ég aö það sé ekkert langt i
það aö við getum með slikum
tækjum fylgst nákvæmlega meö
ferðum um Atlantshafiö. Þess
vegna held ég aö slikt eftirlit sé
raunhæft.
Og ég er alveg sannfæröur
um það að það er algjörlega úti-
lokað fyrir tslendinga að una
þessari þróun eins og hún er núna
að verða i vigbúnaði þar sem
þessar þjóðir i auknum mæli vilja
losna við þennan vigbúnað hjá sér
og færa hann yfir i hafið hérna i
kringum okkur.
Það kann að vera að einhver
segi: Já, við erum nú ekki nema
230 þúsund manns, og ekki ráðum
við gangi heimsmála. Jafnvel þó
við krefðumst slikrar ráðstefnu
þá er ekki mikils árangurs að
vænta, og kannske þýðir þetta
ekki neitt. Við getum engum ógn-
að. En við gætum kannske sann-
fært einhverja vegna þess að
þessi kjarnorkuvigbúnaður, svo
geigvænlegur sem hann er núna,
hann er ekkert einkamál risa-
veldanna,þaðerlangtí frá. Hann
er mál alls mannkynsins. Hann er
mál smáþjóðanna, ekki siður en
stórþjóðanna. Og ég er þeirrar
skoðunar að einmitt smáþjóðirn-
ar verði að taka höndum saman
og knýja risaveldin til afvopnun-
ar.
tslendingar eiga sjálfir að taka
frumkvæði i þessum málum. Þeir
eiga að krefjast afvopnunar á
Norður-Atlantshafi og þeir eiga
að gera öllum þjóðum grein fyrir
þeirri gifurlegu hættu sem nú
stefnir að tilveru islensku þjóðar-
innar með þeim vigbúnaði sem er
1 kringum okkur. Ég held að það
mikið sé i húfi að það verði ekki
lengur beðið og Islendingar eiga
fyllilega að treysta sér i þann
málflutning sem fyrir höndum er
einmitt i þessu dæmi. Sagan sýnir'
það og þarna erum við vissulega
að tala fyrir rödd lifsins.
byggt og búið í gamla daga
Ingólfur Davíðsson
skrifar - 336. þáttur
■ Hvaða karlmannahópur er þetta — og hvar?
Þekkir einhver
þessar myndir?
■ Hér gefur að lita þrjár
myndir og óskar Þjóðminja-
safnið upplýsinga um tvær
þeirra. önnur er gömul hóp-
mynd i sérkennilegu umhverfi
milli gamalla timburhúsa á
brekkubrún. Vænir reyniviðir
að baki. Hugsanlega garð-
veislufólk á Akureyri, og þó
varla, þvi að ekkert sést kven-
fólkið!
Hin myndin sýnir reisulegt
hús og bryggju undir brattri
hlið. Hamrabeltin e.t.v. aust-
firsk. Gæti þetta verið á Seyð-
isfirði?
Þriðju myndina tóku enskir
grasafræðingar i Grimsey
sumarið 1934, og sýnir hún
gamlan bæ. En hvaða bæ, og
hverjir bjuggu þar? Rekavið-
ur reistur við skemmuvegg,
fiskirár með spyrðuböndum
milli mæna húsanna. Hátt er
eldavélarrörið! Liklega hefur
oft gneistað i eldavélinni af
særeknum sprekum og brakaö
i þeim.
Undirritaður man vel reka-
viðarrár lagðar yfir bæjar-
sundin á Árskógsströnd og
matarleg fiskböndin þéttsett á
þeim. Smáfiskur var etinn sig-
inn, en sumt þó hert og kallaö
bútungur. Hann var sérlega
ljúffengur. Stærri fiskur flatt-
ur til herðingar, eða i salt. öll
fjárhús voru reft rekavið.
Fyrstu kynni min, þá ungl-
ings, af Grimseyingum voru
þau, að þeir komu með bjarg-
fuglaegg i koffortum og salt-
aðan fugl til sölu.
Ofan úr hliðinni á Arskógs-
ströndsést Grimsey stundum i
hillingum. Fróðlegt væri að fá
að láni myndir af gömlum
bæjum i Grimsey. Núna eru
húsin i Grimsey næsta ólik
þessum gamla bæ.
■ Hvaðan er þessi mynd? (frá Seyðisfirði?)
■ Gamail bær i Grimsey 1934.