Tíminn - 29.11.1981, Side 24

Sunnudagur 29. nóvember 1981
á erlendum bókamarkaði
Arianna
Stassinopoulos:
Maria Calls. Hamlyn
1981.
Óperusöngkonan grlska Maria
Callas lést 1977 fyrir ald-
ur fram, aöeins 53 ára gömul.
Likast til var hún mesta, alla
vega eftirsóttasta söngkona
eftirstriösáranna — hún var
pri'madonnan og þaö hlutverk
fór henni býsna vel. Ferill
hennar á sviöi og i fáeinum
kvikmyndum var meö ein-
dæmum sigursæll en kannski
og þvi miöur var hún þekktust
úr dálkum slúöurblaöa fyrir
mikiö og heitt skap og storma-
samt ástarsamband sitt viö
Aristotle Onassis, skipakóng-
inn griska. En sigrarnir i
einkalifinu voru vistsmávægi-
legri — hún átti i eilifu striði
viö rödd sem kom og fór, viö
drottnunarsama móöur og siö-
ast olli hjónaband Onassis og
Jackie Kennedy henni
ómældri hugraun. Þetta er
ævisaga af „menneskjan bak
við mýtuna” tæinu, um hina
raunverulegu Callas bak við
fortjald frægðarinnar. Ekki
verður betur séö en að höf-
undinum Stassinopulos hafi
tekist ágæta vel upp.
' V <*nrk nf undt dil IiumIs vnUilaimiui. tiuls
John Barth: Letters.
Granada 1981.
Viö vitum i raun ósköp litiö
um John Barth þennan. Hann
er fimmtugur Bandarikja-
maöur af austurströndinni,
hefur getið sér orö fyrir
nokkrar skáldsögur sem ekki
hefur rekiö á fjörur okkar,
aukinheldur er hann prófessor
i „skapandi skriftum” viö há-
skóla þar vestra. Hér höfum
viö mikla bók, „Letters”, sem
ku vera nýjasta og veiga-
mesta skáldsaga Barths,
ógnarmikilaö vöxtum og æriö
tyrfin. Hún byggistuppd bréf-
um sem sex persónur auk
sögulegs höfundar senda sin i
milli, fram og til baka og
stundum alls ekki. Þetta er
form sem gefur höfundinum
býsna frjálsar hendur, enda
læturhann flest vaöa, bókin er
mjög fjörlega og kimilega
skrifuö á köflum, þótt upp-
bygging og framvinda kunni
aö vefjast fyrir mörgum les-
ara. Og stundum er keimurinn
af bókinni eins og Barth sé að
safna saman dæmum um sem
flest stflbrigöi fyrir kúrs i
skapandi skriftum svo mörg-
um stilbrögðum ægir þarna
saman og stundum aö þarf-
lausu.
FÁLLACI
Coufageous and shocking... o love ofíaii of
fietce politicol and emotional possíon
Oriana Fallaci: A
Man. Hamlyn 1981.
Maöurinn hennar
Orinönu Fallaci, Alekos bók-
arinnar, var i raun og veru
griski andófsmaöurinn og
sósialistinn Alexander
Panagouiis, sem eitt sinn
reyndi aö ráöa haröstjórann
Papadopoulos af dögum var
slöan dæmdur tildauöa, en tók
út refsinguna i fangeísi þar
sem hann var beittur hræöi-
legustu pyntingum.
Panagoulis var látinn laus
1973, en dó þremur áðum siöar
i æöi vafasömu bilslysi. Þessi
þrjú ár var Oriana Fallaci
lifsförunautur hans. ,,A Man”
fjallar um ævi Pangoulis, um
ástir þeirra Oriönu, áhrif sem
hann hafði d lffsviöhorf henn-
ar og siöan hinn sára missi
sem fráfall hans var. Þetta er
ákaflega persónuleg og opin-
ská bók, skrifuð meö blóöi og
tárum og uppfull af sársauka.
Sannkölluö kraftbirting. Fyrir
þá sem ekki vita er Oriana
þekktust fyrir beinskeytt við-
töl viö valdsmenn.
The Realists
I’OK'JRAITSOI I KiHT NOVOJSTS
C.P. Snow: The
Realists. Papermac
1980.
Realistarnir er ein af siðustu
bókum C.P. Snow lávarðar,
sem lést fyrir eigi alllöngu,
fyrst útgefin 1978. Hér dregur
þessi ágæti húmanisti upp
sjálfstæöar myndir af átta rit-
höfundum, sem hann telur
vera mesta af húmanistum
19du aldarinnar. Aöhans mati
sameinaöi realisminn i sinni
bestu mynd glöggt skynbragö
á umhverfi og mikið sálfræöi-
legtinnsæi. Menn getimikiö af
realistunum lært, einkum lýs-
ingum þeirra á gangi manns-
hugans, þeir hafi skrifað
margt það frumlegasta,
fyllsta og dýpsta sem nokkru
sinni hafi verið sett á blaö.
Hinir átta realistar Snows eru
Frakkarnir Stendahl, Blazac
og Proust. RUssarnir Tolstoy
og Dostojvski. Flestum
gleymdur Spánverji, Benito
Galdos aö nafni. Og Engil-
saxarnir Henry James og
Charles Dickens. Myndir
Snows eru dregnar öruggum
dráttum, lifandiog læsilegum,
þarfersaman mátuleg blanda
af rýni i verk höfundanna og
lifshlaup þeirra. Agætis inn-
gangur aö þessum höfundum
frá blómaskeiði hinnar miklu,
alltumfaðmandi skáldsögu.
■ Bækurnar hér aö ofan eru fengnar hjá Bókabúö Máls og
menningar.
menningarmál
■ Páll Pampichler Pálsson
■ Dorriet Kavanna
■ Kristján Jóhannsson
Symfon voru sungin •••
Symfón voru sungin
■ Þótt prentarar færu I verkfall
og blööin hættu aö koma út hélt
lifið i borginni áfram eins og
ekkert heföi i skorist. Sinfóniu-
hljómsveitin tviefldist og spilar
nú viku eftir viku i stað hálfsmán-
aðarlega eins og áður. Hinn 12.
nóvember, vel fyrir verkfall, hélt
hún óperutónleika, þar sem
Dcæriet Kavanna og Kristján
Jóhannsson sungu italskar ariur,
en Páll P. Pálsson stjórnaði. Allir
mundu að sjálfsögöu eftir sigrum
þeirra Kavanna og Kristjáns i
fyrra, og barist var um miöa þótt
tónleikarnir væru endurteknir,
auk þess sem þau sungu á Akur-
eyri.
Eftir aö hljómsveitin hafði leik-
iö forleikinn að Linda di
Chamonunix eftir Donizetti lauk
Dorriet Kavanna sundur munni og
tók glæsilega ariuúr sömu óperu.
Kavanna hlýtur aö vera einsdæmi
I söngkvenna hópi: sérkenni
hennareru háu tónarnir, en henn-
ar eiginlega rödd byrjar ofan við
tónsvið venjulegra söngkvenna,
og hún er alveg ótrúlega fim i
„kóloratúrsöng” sinum. En ekki
er þó minna um vert, aö röddin er
■ Viku seinna, hinn 19. nóvember,
voru enn tónleikar. NU stýröi
Reinhard Schwarz frá Vfnarborg
tónsprota, en Michael Ponti lék
einleik á pianó. A efnisskránni
voru 3 verk, Tengsl eftir Atla
Heimi Sveinsson, 3. pianókonsert
Prókoffjefs og Rinarsinfonia
Schumanns.
Tengsl samdi Atli Heimir árið
1969, og þau voru frumflutt árið
eftirá Listahátiö. Tónskáldið seg-
ir nú, að verkið sé fyrst i röð
fjögurra sem myndi eina griöar-
stóra sinfóni'ska heild, hin eru
lágfiölukonsert flautukonsert og
„Flower Shower” eöa blóma-
regn. Siðan hafi tekið viö nýir
hlutir á tónskáldaferli hans. Um
þessa eftiráskýringu er ástæðu-
einmg skemmtileg á neöri nótun-
um — Kavanna hefur hratt og
sérkennilegt vibrató” sem gerir
röddina sérlega lifandi. Hún er
semsagt frábærsöngkona, og hef-
ur auk þess mjög skemmtilega
framkomu, enda var hún leik-
kona áöur en hún snéri sér aö
sönglistinni, eins og áöur hefur
komið fram i' fjölmiðlum.
Næst söng Kristján ariu Ur La
Favorita eftir Donizetti. Ef menn
hefðu ekki vitað hvers Kristján er
megnugur hefðu þeir vafalaust
baulaö hann niður, þvi hann olli
sannarlega miklum vonbrigðum
meö söng sinum. Þetta stafaði
víst af þvf að hann var kvefaður,
eða svo tjáðu mér a.m.k. kunnug-
ir, en Kristján er sagöur alvöru-
litill i viöskiptum sinum viö veðr-
ið hér i Reykjavik. Sem betur fór
gerðu tónleikagestir þó ekkert
vanhugsaö, eins og aö baula
Kristján Jóhannsson niöur, sem
þó frammistaða hans i þessari
fyrstu arfu hefði fyllilega verð-
skuldaö, en hinu veröur ekki neit-
aö, að „óglatt var þó mörgu
sprundi” eins og segir i rimunni.
Nú héldu tónleikarnir áfram,
meö forleik, tveimur arium og
■ Reinhard Schwarz
einum dúett eftir Bellini:
Kavanna var glæsileg, en
Kristján fór batnandi, án þess þó
aö lyfta sér verulega. Það gerði
hann hins vegar rækilega eftir
hlé, i ari'u Ur Tosca eftir Puccini,
ogfögnuöu núallir, sem áöursátu
meö niöurdregnu hjarta. Þvi allt
er gott sem endar vel. Sumum
þóttu að visu þessir tónleikar
nokkuö langdregnir og einhæfir,
þvf sumar þessar ariur eru meira
til aö sýna snilli söngvara en að
leggja rós viö tá tónlistargyöjunn-
ar, og aö auki voru ariumar flest-
ar, aðrar en hin áðurnefnda úr
Tosca, fremur viö hæfi hátóna-
akróbatikur Dorriet Kavanna en
hetjutenórs Kristjáns. Einar
Jóhannesson tók þó eftirminni-
lega glæsilega sóló i balletttónlist
úr I Vespri Siciliani eftir Verdi,
eins og til aö hvila eyru manna,
og tónleikunum lauk með dúett úr
Rigolettó. Þau Kristján Jóhanns-
son og Dorriet Kavanna eru
óvenjulega glæsilegir söngvarar
og þaö verður gaman að fylgjast
með ferli þeirra i framtiðinni,
vonandi leggja þau oft leiö sina
hér um, en þá verður Kristján
endilega aö læra aö nota trefil.
■ Michael Ponti.
og organ troðin
laust aö deila, en hitt get ég ekki
samþykkt að Tengsl „endi i spurn
— heimti áframhald”, eins og
einnig segir i skránni. Hvort
tveggja er, aö verkið lokast um
sjálft sig og endar eins og það
byrjaöi, þannig aö þar er engin
spurn — hringur er lokað form —
og áframhald heimtar það alveg
örugglega ekki, heldur heimta
eyru þeirra.sem framarlega sitja
a.m.k. hvfid og „harmóni”. Sum-
ir töldu sig ekki hafa notið pianó-
konsertsins sem á eftir kom
vegna timabundinnar (?)
heyrnarskerðingar af völdum
þeirra skella og bresta, sem
Tengsl prýöa.
Sem betur fer eru Tengsl ekki
meðal betri verka tónskáldsins.
Hver tilgangurinn með verkinu
var skal látið ósagt, hafi hann
veriö annar en aö klippa saman
„collage” úr tónlistar-tizkuritum
7. áratugarins. En ég minnist
þess einmitt frá þeim árum að
ungskáld hér i bæ öfunduöust yfir
hugviti listamanns nokkurs i Ut-
löndum sem á pianótónleikum
haföi gengið inn á sviðið, gubbað
á flygilinn og gengið út.
Sergei Prókoffjef (1891-1953)
var griöarlega afkastamikiö tón-
skáld, og meðal meira en 100
verka samdi hann 8 konserta, 5
fyrir pianó og 3 fyrir fiðlu. Af öll-
um þessum konsertum mun 3.
pianókonsertinn i C-dúr heyrast
langoftast, enda mun hann vera
annar af tveimur 20.-aldar pianó-
konsertum sem langlifi er spáð —
hinn er pianókonsert Bartóks. 1
öllum verkum Prókoffjefs skipt-
ast á lýrik og gamansemi, og 3.
konsertinn hefst með löngu og
fljótandi einleiksstefi i klarinettu,
sem hljómsveitog pianó taka siö-
an upp. En yfirleitt er konsertinn
þó af hinu taginu, og i höndum
pianistans Michels Ponti frá
Bandarikjunum var konsertinn
fyrst og fremst ógurleg fimleika-
sýning i pi'anói, svo ég minnist
varla annars eins. Fyrir vikiö
fóru hinir lýriskari kaflar kon-
sertsins aö mestu forgörðum, og
tónlistarlega varö hann að
„glæsilegri hringhendu um
hundaþúfu” — efninu var fómað
fyrir umbúöirnar, eða kannski
féll þaö i' skugga umbúöanna.
Ekki vildu áheyrendur láta svo
flinkan pianista sleppa án auka-
lags, og þá tók hann La
Campanella, sem allir þekkja,
nema nú virtust vera miklu fleiri
og erfiöari nótur en þvi en áöur —
þetta sam semsagt þyngri Utgáfa
af laginu fyrir lengra komna.
Dæmalaust glæsilega af hendi
leyst.
Enginn vafi er á þvi að stjórn-
andinn Reinhard Schwarz er
kunnáttusamur stjórnandi. Þrátt
fyrir það mistókst honum að inn-
blása Rinarsinfóniu Schumanns
lifi, hún varö einhvern veginn
óáhugaverður þembingur i flutn-
ingi hans og hljómsveitarinnar.
Tónskráin segir, að þessi sinfónia
sé sterkur og hljómmikill leikur
að formi og lit i tónum — en þvi
miður hálfdatt hún á rassinn að
þessu sinni.
Siguröur Steinþórsson.