Tíminn - 07.11.1987, Síða 8

8 Tíminn
Laugardagur 7. nóvember 1987
TiTninn
MÁLSVARIFRJÁLSLYNDIS, SAMVINNU OG FÉLAGSHYGGJU
Útgefandi: Framsóknarflokkurinn og
Framsóknarfélögin í Reykjavík
Framkvæmdasfjóri
Ritstjórar:
Aöstoðarritstjóri:
Fréttastjórar:
Auglýsingastjóri:
Kristinn Finnbogason
Indriði G. Þorsteinsson ábm.
IngvarGíslason
OddurÓlafsson
Birgir Guðmundsson
EggertSkúlason
SteingrímurGíslason
Skrifstofur: Síðumúli 15, Reykjavík. Sími: 686300. Auglýsingasími:
18300. Kvöldsímar: Áskrift og dreifing 686300, ritstjórn 686306,
íþróttir 686332, tæknideild 686387. Setning og umbrot: Tæknideild
Tímans. Prentun: Blaðaprent h.f. Kvöldsímar: 686387 (tæknideild)
og 686306 (ritstjórn). Auglýsingaverð kr. 400 pr. dálksendimetri.
Verð í lausasölu 55.- kr. og 65.- kr. um helgar. Áskrift 600.-
Kanadaveiki Mbl.
Stundum fær Morgunblaðið einskonar óvið-
ráðanlegan þankagang, sem leiðir það út í hreinar
ógöngur. Nú hafa síldarsamningar okkar við Rússa
leikið blaðið svo grátt að vafasamt er að það nái
fullri heilsu í bráð. Þegar utanríkisráðherra hélt á
fund í Kanada til þess jafnhliða að ræða við
ráðherra úr Bandaríkjastjórn um hvalveiðar
okkar, fór utanríkisráðherra að því leyti eftir
óskum forsætisráðherra, eins og þær voru settar
fram í bréfi til Bandaríkjaforseta, að þessar
viðræður í Kanada færu fram á milli ráðherra.
Þegar svo Steingrímur Hermannsson neitaði að
ræða við undirtyllu fann Morgunblaðið mjög til
með Bandaríkjamönnum, eins og það hefði aldrei
vitað af óskum forsætisráðherra í bréfinu til
Reagans.
Nú hefur síldarsamningurinn við Rússa farið
þannig fyrir brjóstið á Morgunblaðinu, að svo
virðist sem tvö hundruð þúsund síldartunnur skipti
næsta litlu máli. Aftur á móti skipti höfuðmáli, að
utanríkisráðherra hafi talað seint í síma á föstudegi
og geti því varla hafa haft nokkur áhrif á síldar-
söluna. Sannleikurinn er sá að utanríkisráðherra
hefur gert næsta lítið úr afskiptum sínum af
málinu, aðeins sagt að hann hefði talað við
rússneska sendiherrann á fimmtudag og föstudag
og bent honum á, að ógengið væri frá olíusamning-
um. Hefur utanríkisráðherra jafnframt lagt áherslu
á árangur Gunnars Flóvenz og annarra nefndar-
manna í samningaviðræðunum í Moskvu. Mbl er
að reyna að tímasetja viðræður og slit þeirra fyrra
föstudag í Moskvu, og segir að samningum hafi
lokið rúmlega hálfri stund eftir að ráðherra ræddi
við sendiherrann. Aftur á móti fylgja engar
tímasetningar yfir viðræður ráðherra og sendiherra
á fyrra fimmtudag, „en á fimmtudag var staðan
talin mjög erfið“, segir Moggi í frétt 4. nóv.
En fleira hefur verið tínt til í þessari síldarrevíu
Mbl. í frétt blaðsins 3. nóv. má lesa að Sovétmenn
vilji embætti fiskimálafulltrúa og farið fram á
auknar hafrannsóknir með flugvélum (lasergeisl-
um). Er með þessu verið, annan daginn, að láta
líta svo út að utanríkisráðherra hafi verið að
versla, en hinn daginn að hann hafi hvergi nærri
síldarsamningum komið. í þessu máli stendur
auðvitað það sem Steingrímur Hermannsson hefur
sagt. Rök hans í málinu voru þau að eftir væri að
semja um olíu og fleira við Rússa. Samningar
gengu síðan eftir.
En eftir situr Morgunblaðið með vanmáttuga
tilraun til annað tveggja að fá fólk til að álíta að
skipt hafi verið á fiskimálafulltrúa og tvö hundruð
þúsund tunnum af síld, eða að utanríkisráðherra
hafi hvergi nærri komið, samkvæmt ýtarlegri
tímasetningu Mbl. frá fyrra föstudegi. Þessi
Kanadaveiki Morgunblaðsins er orðin næsta
brosleg, en þess er að vænta að hún hefjist á ný
hvenær sem utanríkisráðherra freistar þess að
tryggja hagsmuni íslands.
NOKKUÐ hefur borið
á því að undanförnu,
að einstakir þing-
menn stjórnarflokka
hafa ekki talið sér skylt að vera
sammála ýmsum þáttum, sem
ríkisstjórnin stendur að. Hér er
um að ræða einkenni sarn-
stjórna, sem eiga ríflegan þing-
meirihluta að baki. Landbúnað-
arstefna, sem hefur verið á
ábyrgð Framsóknaflokks og
'Sjálfstæðisflokks hefur löngum
sætt nokkrum andbyr frá hendi
Alþýðuflokksins, og svo fór þeg-
ar fjárlagafrumvarpið var rætt
meðal stjórnarflokkanna, að
Jón Helgason, landbúnaðarráð-
herra, sá sér ekki annað fært en
greiða því jáyrði sitt með fyrir-
vara vegna þess að þar var enn
harkalegar gengið nær landbún-
aði en samkomulag hafði verið
um í fyrri ríkisstjórn. Enginn
skyldi þó halda að ekki hafi
orðið samdráttur í landbúnaði.
Hann hefur staðið í nokkurn
tíma og er þegar orðinn mikill
og á eftir að verða enn meiri
samkvæmt áætlunum. Jón hafði
fyrirvara á um, að í miðjum
samdrætti landbúnaðar yrði far-
ið að framkvæma einhver
skyndistökk innan áætlunar um
samdrátt sem verið er að fram-
kvæma, aðeins til að þjóna undir
sérsjónarmið Alþýðuflokksins
og þeirra aðila, sem flokkurinn
fær til fylgis við þá stefnu sína.
Skoðanir einstakra
þingmanna
Að hinu leytinu er svo hús-
næðisfrumvarp Jóhönnu Sigurð-
ardóttur, félagsmálaráðherra.
Ráðherra hefur sótt að þing-
mönnum stjórnarinnar með
nokkru orðbragði, vegna þess
að þeir hafa haldið uppi gagn-
rýni á einstaka þætti þess. Fjár-
lagaræðu sína flutti fjármálaráð-
herra svo s.l. miðvikudag. Ekki
er við því að búast að allir
þingmenn stjórnarinnar sitji
undir henni athugasemdalaust.
Það breytir þó ekki þeirri stað-
reynd, að stjórnarþingmenn eru
ekki á þeim buxunum að víkjast
undan merkjum. Þeir eru ein-
ungis að viðra skoðanir fyrir
eyrum margvíslegra hópa í þjóð-
félaginu. Viðhorf þeirra til ein-
stakra atriða rista ekki dýpra en
stjórnarsamstarfið.
Hver er að springa?
f>að kemur kannski úr hörð-
ustu átt og sýnir þroskaleysi
þeirra, sem ekki hafa áður staðið
að samstarfi þriggja flokka, þeg-
ar ritstjóri hinna óvönu ráð-
herra, spyr í blaði sínu, Alþýðu-
blaðinu, hvort stjórnin sé að
springa. Þessi spurning hefur
eflaust átt að vera einskonar
hnipping frá Alþýðuflokknum í
óstýriláta þingmenn hins rífa
meirihluta, sem hafa haft ýmis-
legt við störf Alþýðuflokksráð-
herra að athuga, eins og t.d. þau
að tilkynna um hugsanlega
niðurfellingu matarskatts án
þess að minnast á það mál við
meðráðherra sína áður. En
svona spurning kemur á óheppi-
legum tíma. Þrátt fyrir óvana
ráðherra þarf Alþýðuflokkurinn
ekki að óttast að stjórnin sé að
springa. Hún horfist í augu við
komandi samninga á vinnu-
markaði, háa vexti og nokkra
verðbólgu, og hefur í raun allt
annað að starfa en hlusta á
sérraddirnar í flokkum sínum.
Þau mál sem nú þarf að leysa
verða ekki leyst með tilraunum
til að veikja stjórnarsamstarfið
eða hótunum um, þótt úr smáum
stöðum sé, að menn séu bara
farnir. Samstaðan í ríkisstjórn-
inni stendur óhögguð. Fylgi við
hana er ríflegt á Alþingi og það
segir þá sögu, að núverandi
ríkisstjórn á að hafa afl til að
takast á við þau vandamál, sem
að okkur steðja á þessum haust-
dögum.
Þras í flokkum
En það er kannski ekkert
undarlegt þótt umræða á Alþingi
taki ýmisleg hliðarspor meðal
stjórnarliða. í Sjálfstæðisflokkn-
um linnir ekki speglasjónum um
flokkinn sjálfan, og nokkurs
vafa gætir í Alþýðuflokknum
um reynslu ráðherra flokksins.
En þras í flokkum er annars
eðlis en sú umræða, sem fram
fer á Alþingi þótt svipmótið sé líkt.
Þessar raddir í stjómarflokkunum
tveimur hverfa í skuggann vegna
þess að yfirþrasflokkur landsins, Al-
þýðubandalagið hefur nú brugð-
ið á það ráð í raunum sínum að
hefja eina allsherjar orrustu
meðal flokksmanna út af ágæti
Ólafs Ragnars Grímssonar. Og
auðvitað kemst ekki mikið ann-
að að í íslenskri pólitík á meðan,
a.m.k. ef marka mp fréttastofu
ríkisútvarpsins, sem finnur sér
upp varaformannsmál í nafni
Steingríms Sigfússonar heldur
en ekkert.
Vandamál góðæris
I niðurlagi fjárlagaræðu sinn-
ar komst fjármálaráðherra svo
að orði: „Vandamál efnahags-
og kjaramála á líðandi stundu
eru ekki vandamál harðræðis
eða hallæris. Þau eru vandamál
góðæris, einhvers mesta góðæris
sem við íslendingar höfum
nokkru sinni notið. Spurningin
sem við öll stöndum frammi
fyrir og verðum að svara nú ér
sú, hvort við höfum sama styrk
til þess að leysa vanda af þeim
toga eins og þann sem illkynjaðri
er.“ Þessi orð fjármálaráðherra
eru eftirtektarverð að því leyti,
að þau undirstrika þá staðreynd,
að alltaf þegar vel gengur erum
við í verulegri hættu. Þá er eins
og enginn geti ráðið við neitt og
vandamálin virðast á stundum
óyfirstíganleg. En hvenær sem
við erum um það bil að falla á
hnén kemur í ljós annað þjóðfé-
lag, þar sem menn snúa bökum
saman í sameiginlegu átaki til
úrbóta. Það er að vísu mikils-
vert. Hitt er undarlegra í meira
lagi, þegar góðæri í sjálfu sér
verður fyrirkvíðanlegt fyrir
stjórnmálamenn. Sú virðist
raunin að þessu sinni. Sámn-
ingamálin eru óleyst og þróun
verðbólgu og þá um leið þróun
vaxta, er með þeim hætti að
fyrirkvíðanlegt erfari samninga-
málin úr skorðum að þessu sinni.
í raun hefur þróun verðbólgu og
vaxta verið erfið síðustu mán-
uði. En menn geta ímyndað sér
afleiðingar sprengisamninga að
þessu sinni ofan í það góðæri
sem nú hefur ríkt. Það er því
ekki að ástæðulausu, að fjár-
málaráðherra skuli tala um
vandamál góðæris í fjárlagaræðu
sinni.
Sögulegar
forsendur klofnings
í dag er einum flokki fleira á
Alþingi en var. Borgaraflokkur-
inn hefur bæst í hópinn með sína
sjö þingmenn. Skoðanakannan-
ir benda til þess að fylgi flokksins
fari minnkandi, en það er ekki
að heyra á þeim Borgaraflokks-
mönnum á þingi, að þeir óttist
um sinn hag. Formaður flokks-
ins stóð upp að lokinni fjárlaga-
ræðu og lýsti henni sem lengstu
hrollvekju sem hann hafði orðið
áheyrandi að. Vel má vera að
ræðan hafi verkað hrollvekjandi
á Albert Guðmundsson. En þeg-
ar á allt er litið mætti ætla að
skoðanakannanir séu og verði
honum varanlegri hrollvekja á
næstum mánuðum. Sjálfstæðis-
flokkurinn kom bæði sár og
móður út úr síðustu kosningum
fyrir tilverknað Alberts Guð-
mundssonar. Sjálfstæðisflokk-
urinn hefur alltaf verið stór
flokkur og stærð hans hefur
verið næstum heilög. Hann hef-
ur aldrei þurft að fara í gegnum
þau harmkvæli sem fylgja því að
missa umtalsvert fylgi, eða þurft
að eiga við klofning innan sinna
raða. Helsti vísir til klofnings í
flokknum varð við myndun ný-
sköpunarstjórnarinnar, þegar
nokkrir sveitaþingmenn flokks-
ins vildu ekki láta af vantrú sinni
á kommúnistum. Klofningurinn
núna, og flokksframboð
Alberts, sem skilaði sjö mönn-
um inn á þing, hefur valdið
miklum heilabrotum í Sjálf-
stæðisflokknum, og gagnrýni,
sem að innan hefur beinst að
ungum formanni flokksins, þótt
ástæður fyrir klofningnum liggi
annars staðar og eigi sér söguleg-
ar forsendur og langan aðdrag-
anda.
Blað allra
sj álfstæðismanna
Eftir kosningar skipaði Sjálf-
stæðisflokkurinn nefnd til að
skoða ósigurinn og athuga um
úrbætur. Niðurstöður þessarar
nefndar komust í hámæli og
urðu ekki til að skýra málið, eða
auka fremd flokksins út á við.
Því varð að ráði að skipa aðra
nefnd og kannski eitthvað
skynsamari, til að fara yfir fyrra
nefndarálit, og hefur hún sent
frá sér minnispunkta um flokks-
starfið. Þar kemur fram að
flokkurinn eigi að beita sér fyrir
því að framlög til stjórnmála-
flokka verði frádráttarbær til
skatts. En að öllu gríni slepptu
þá birtir nefndin álit um áróðurs-
málin svohljóðandi: „Margir
hallast að þeirri skoðun að
flokkspólitísk málgögn þjóni
litlum sem engum tilgangi enda
tímaskekkja. Eftir sem áður
blasir við að Sjálfstæðisflokkur-
inn hefur verið í varnarstöðu of
oft undanfarið til þess að unnt sé
að láta þeirri spurningu ósvarað
með hvaða hætti hægt sé að ná
betur til helstu stuðningsmanna