Tíminn - 11.12.1987, Blaðsíða 6

6 Tíminn
Föstudagur 11. desember 1987
Greinargerð fréttamanna
Ríkisútvarps
vegna umfjöllunar umfréttaflutning fréttastofu Ríkisútvarps um Stefán Jóhann Stefánsson, nóvember ’87
Fréttir fréttastofu útvarps af máli Stefáns
Jóhanns Stefánssonar hafa verið til um-
ræðu í fjölmiðlum að undanförnu. Af
þeirri umfjöllun mætti ráða að ekki væru
öll kurl komin til grafar í því máli.
Skýringa fréttastofu hefur ekki verið leitað
og er það miður því þetta mál liggur ljóst
fyrir. Þar er ekkert að fela. Fréttastofa
hefur borið málið til baka og harmað að
heimild sem talin var traust skyldi ekki
revnast vera<f)að.
Tuttugasta nóvember síðastliðinn kom
Útvarpsráð saman og samþykkti ályktun
þar sem „því er beint til útvarpsstjóra að
hann láti hlutlausan aðila kanna með
hvaða hætti slíkt getur gerst.“ Skrifleg
lýsing fréttastofu lá fyrir áður en fundurinn
var haldinn, en hvorki ráðið né útvarps-
stjóri báðu fréttastofu um skýringar, eða
greinargerð og hafa ekki gert fram á
þennan dag. Ráðið ályktaði án þess að
leitað væri til fréttastofu eftir upplýsingum.
Því er spurt: Hvað vakir fyrir Útvarpsráði?
Hvað vill það fá fram í könnun sem það
leggur til að verði gerð?
Þessi ályktun Útvarpsráðs er upphaf
þess að útvarpsstjóri hefur nú vísað málinu
til Siðanefndar Blaðamannafélags íslands
og hefur nefndin tekið það til umfjöllunar
á þeim forsendum að þetta sé kæra. Sjá 6.
gr. Siðareglna blaðamanna: „Hver sá sem
telur að blaðamaður hafi brotið framan-
greindar reglur og á hagsmuna að gæta
getur kært ætlað brot til Siðanefndar BÍ.
Nefndin tekur kæruna fyrir á fundi innan
viku og kveður upp rökstuddan úrskurð
svo fljótt sem kostur er, að lokinni könnun
og gagnasöfnun, þar sem kærða skal gefinn
kostur á að gera grein fyrir sjónarmiði
sínu.“
En hver er kærður og fyrir hvað?
Útvarpsstjóri hefur einnig farið þess á
leit við Félagsvísindastofnun Háskóla Is-
lands að hún kanni þetta mál með ályktun
Útvarpsráðs til hliðsjónar. f sunnudags-
blaði Morgunblaðsins 6. desember síðast-
liðinn gat að líta hvað hann telur að sú
könnun eigi að leiða í ljós.
Þar segir: „... fyrirfram má ætla að hún
leiði fyrst og fremst í ljós hvernig atburða-
rás og viðbrögð starfsmanna voru í þessum
fréttaflutningi og annarri umfjöllun Ríkis-
útvarpsins ...“
Af ályktun Útvarpsráðs er ekki hægt að
ráða að kanna eigi viðbrögð starfsmanna.
Erfitt er að koma auga á hvaða tilgangi
þetta ætti að þjóna eða hvernig því yrði við
komið.
Þá er þeirri spurningu ósvarað hvers
vegna útvarpsstjóri kýs að vísa málinu til
Félagsvísindastofnunar þegar Siðanefnd
hefur tekið málið fyrir.
Nú síðast er svo komið á daginn að níu
þingmenn hafa óskað eftir ítarlegri skýrslu
frá menntamálaráðherra um þetta mál.
Ekki hefur komið fram hvað býr að baki
þeirri ósk.
Málið hefur náð svo langt sem hér má
sjá, án þess nokkru sinni að fjallað hafi
verið faglega um það og án þess að
skýringa Fréttastofu hafi verið leitað.
Ástæður fyrir þeim rannsóknum sem óskað
hefur verið eftir eða þegar eru hafnar eru
óljósar eða ókunnar með öllu. Málsatvik
liggja fyrir og verða rakin hér á eftir. Þar
er engu að leyna. Fréttastofa hefur gert
það sem í hennar valdi stendur til að
leiðrétta það sem miður fór. Það var gert
ítrekað í fréttatímum og harmað að heim-
ildir skyldu bregðast.
Hér fer á eftir greinargerð fréttastofu Ríkisútvarpsins (FÚ)
vegna frétta um Stefán Jóhann Stefánsson (SJS) sem
Norðmaðurinn Dag Tangen var heimild að
Reykjavík 10. desember 1987
-í/.c£-c,
* ptj-cc<4/
-y-r>Ár/<Zn
PhófdtA 7AjM-tc^cutó
/X-e-LL-e-ZP--
^ ,V~“-

' rvy

Mánudaginn 9. nóvember 1987
skýrðu blöð í Noregi frá því að
Dag Tangen sagnfræðingur hefði
undir höndum gögn, áður óbirt
skjöl, sem sönnuðu m.a. að Hakon
Lie, aðalritari norska Verka-
mannaflokksins 1945-1969, hefði
haft náið samband við menn í
bandarísku leyniþjónustunni OSS
(síðar CIA).
Þessar upplýsingar vöktu mikla
athygli í Noregi og var mikið
fjallað um málið í blöðum, útvarpi
og sjónvarpi þann dag og næstu
daga. í hádegisfréttum norska út-
varpsins þennan sama mánudag
var rætt við Tangen og þar heyrði
fréttaritari FÚ í Noregi hann segja
frá því að hann hefði einnig önnur
gögn, m.a. um ísland.
Erfitt var fyrir fréttaritarann að
ná í Tangen en tókst fyrir milli-
göngu norsks blaðamanns síðdegis
þennan mánudag í síma. Tangen
segist hafa komist yfir bréf sem sýni,
náið samband bandarísku leyni-
þjónustunnar við forsætisráðherra
íslands 1947/48 sem heitir Stefansson
og bréfið hafi verið sent Truman
forseta. Tangen bauð svo fréttarit-
ara FÚ að koma daginn eftir,
þriðjudag, og sjá þetta skjal og
önnur gögn um fsland.
Þriðjudag 10. nóvember sýndi
Tangen svo fréttaritara FÚ skjöl
varðandi fsland en í þeim var
ekkert um Stefán Jóhann Stefáns-
son. Hann var spurður um það
skjal, fyrrnefnt bréf, og fór að leita
í skjölum sínum og sagðist svo ekki
finna það. Hann væri með mikið af
óflokkuðum skjölum. Þetta til-
tekna skjal, bréfið um SJS, skipti
auðvitað höfuðmáli, og var eftir
því gengið. Þar kom að Tangen
sagðist ekki vera viss um að vera
með það. Hann kynni að hafa sent
íslenskum kunningja sínum það og
önnur skjöl um Island. Þessi ís-
lenski kunningi, sem Tangen nafn-
greindi, var erlendis þegar þetta
gerðist en vinafólk hans í sama
húsi tók að sér að beiðni frétta-
stofunnar að fylgjast með póstkass-
anum og bærist bréf frá Noregi yrði
fengið leyfi í síma til þess að opna
það. Það var svo ekki fyrr en
föstudaginn 13. nóvember að ljóst
þótti að sagan um póstsendinguna
stæðist ekki.
f millitíðinni hafði fréttaritari
DV í Ósló sagt að ekkert væri um
SJS í skjali sem Tangen hefði sýnt
honum. En fréttaritari DV nefndi
skjal, en ekki skjöl, og fréttaritara
FÚ hafði verið sagt að skjölin væru
þrjú.
Tangen hafði í viðtali við frétta-
ritara FÚ í Noregi sem birt var í
kvöldfréttum 12. nóvember bent á
skjal (dokument) sem væri í safni
Trumans forseta í Missouri. Haft
var samband við fréttaritara FÚ í
Bandaríkjunum og honum falið að
grennslast fyrir um þetta skjal í
Trumansafninu og hugsanlega
önnur skjöl sem snertu ísland.
Fréttaritarinn hringdi til safnsins
og bókavörður þar skoðaði eina
skýrslu bandarísku leyniþjónust-
unnar CIA frá því í júní 1948 og
send hafði verið Truman forseta.
Bókavörðurinn tilkynnti frétta-
ritaranum svo símleiðis sama dag
að í skýrslunni sem væri um 30-40
síður væri minnst á SJS og fleiri
forystumenn íslenska en hvergi
væri minnst á náið samband
bandarísku leyniþjónustunnar við
SJS á þessum árum 1947/48. Frétta-
ritari FÚ í Bandaríkjunum greindi
frá þessari niðurstöðu þegar í frétt-
um klukkan 16, 17 og 18 föstudag-
inn 13. nóvember og þetta var
einnig aðalfrétt fremst bæði í
fréttayfirliti og í fréttum klukkan
19.
Til þess að eyða öllum efa var
fréttaritari FÚ í Bandaríkjunum
beðinn um að útvega eintak af
skýrslu leyniþjónustunnar í Tru-
mansafninu og fékk hann sent
ljósrit af þessari tilteknu skýrslu.
Hann var þá á leið til íslands í
einkaerindum og var beðinn um að
koma með skýrsluna og til landsins
barst hún miðvikudagsmorgun 18.
nóvember. Honum var síðan falið
að skoða skýrsluna vandlega og
hlusta á alla pistla um málið frá
mánudeginum 9. nóvember. Síðan
var hringt frá FÚ í Tangen og hann
beðinn um yfirlýsingu. Yfirlýsingin
kom síðdegis fimmtudaginn 19.
nóvember. Hún var birt fremst í
kvöldfréttum og jafnframt sagt að
fréttaritari FÚ í Noregi héldi fast
við það sem hann hefði upphaflega
haft eftir Tangen. Þannig stæði
staðhæfing á móti staðhæfingu. FÚ
harmaði jafnframt að heimild sem
hún hefði ekki talið ástæðu til að
véfengja hefði reynst ótraust. FÚ
hafði þá tvívegis og rækilega borið
upphaflegu fréttina til baka. Dag-
inn eftir, föstudaginn 20. nóvemb-
er var samþykkt útvarpsráðs birt í
kvöldfréttum klukkan 19.
Mánudaginn 9. nóvember þegar
málið byrjaði var fjallað um það á
FÚ í samráði við fréttaritara í
Noregi hvort heimildin væri traust.
Ástæður þess að Tangen var talin
traust heimild eru eftirfarandi:
1.
Dag Tangen birtir í Noregi áður
óbirt skjöl um náið samband
norskra forystumanna og banda-
rísku leyniþjónustunnar og mesta
athygli vekja gögn um samband
Hákonar Lies og bandarísku leyni-
þjónustunnar OSS.
2.
Dag Tangen nefnir að fyrra bragði
í viðtali við norska útvarpið að
hann hafi komist yfir íslensk skj öl.
3.
Dag Tangen segir sama dag við
fréttaritara FÚ í Noregi að hann
hafi þessi íslensku gögn undir
höndum, þ.á m. bréfsemsýni náið
samband bandarísku leyniþjónust-
unnar við SJS.
4.
Dag Tangen hefur varið þremur
árum í rannsóknir, m.a. dvalist í
Bandaríkjunum, á samskiptum
bandarísku ieyniþjónustunnar og
norskra forystumanna.
5.
Dag Tangen er fræðimaður og
fræðimannsheiður hans er í veði
fari hann ekki rétt með heimildir.
Fréttaritari FÚ í Noregi er
menntaður blaðamaður með
reynslu og á FÚ er borið til hans
fullt traust.
•
Þannig var heimildin í upphafi
talin traust. Hún brást. Þegar það
varð ljóst var fréttin borin rækilega
til baka og málið harmað.
Ég ætla að
syngja
Magnús Þór Sigmundsson
tónlistarmaður er þessa dagana
erlendis á vegum Bókaútgáfunnar
Öm og Örlygur og leggur þar
síðustu hönd á barnalagaplötu
sem kemur á markað í byrjun
desember. Platan hefur að geyma
sjö þekkt íslensk bamalög og
einnig sex ný eftir Magnús sem
hann hefur samið við þekktar
þulur og barnatexta. Platan
nefnist Ég ætla að syngja.
Flytjendur auk Magnúsar em
Pálmi Gunnarsson, Jón Ólafsson
(Bítlavinafélagið) og tíu stúlkur úr
kór Verslunarskólans.
Hljóðfæraleikarar em Pálmi
Gunnarsson á bassa, Jón
Ólafsson á hljómborð, Rafn
Jónsson á trommur og slagverk,
Þorsteinn Magnússon og Amar
Sigurbjörnsson á gítar, Helgi
Guðmundsson á munnhörpur.
Jóhann Helgason aðstoðaði við
raddir. Platan var tekin upp í
Glaðheimum og hljóðblönduð
með stafrænni tækni en unnin að
öðm leyti í Bretlandi.
Kveðja frá
Akureyri
eftir Richardt Ryel
Richardt Ryel er fæddur á
Akureyri 1915, fór ungur að fást
við verslunarstörf á Akureyri en
síðar í Reykjavík og Danmörku,
þarsemhannernúbúsettur.Hér ,
skráir hann minningar sínar frá
Akureyri fram yfir seinni
heimsstyrjöld. Frásögn hans er
glettin og hlý, og hann lýsir
mönnum og atburðum á lifandi
hátt. Bókin er í stóm broti, prýdd
fjölda mynda frá gömlu Akureyri,
sem margar em áður óbirtar og
gefa þær bókinni vemlegt gildi.
Þessi bók mun ylja mörgum
lesandanum um hjartaræturnar.
Prentunogbókband: Prentverk
Odds Bjömssonar hf.
Urðarbúinn
Stína á Ástöðum var orðin 11
ára. Sumarstarf hennar var að
sitja yfir ám föður síns fram til dala
og hafði hún hvolpinn sinn,
Kátínu, með sér. í hjásetunni
verður Stína vör við gráan yrðling,
sem henni tekst smám saman að
hæna að sér, og er lýsing höfundar
á samskiptum Stínu og
yrðlingsins einkar hugljúf og
hefur þegar vakið sterkar
tilfinningar þeirra bama sem lesið
hafa söguna. Hér er á ferðinni
úrvals íslensk bamabók sem
óhætt er að mæla með.
Myndskreyting: Hans
Kristiansen, Hveragerði.
Prentunogbókband: Prentverk
Odds Bjömssonar hf.