Tíminn - 12.03.1993, Blaðsíða 5

Tíminn - 12.03.1993, Blaðsíða 5
Föstudagur 12. mars 1993 Tíminn 5 Steingrímur Gunnarsson: Af hverju Óðinsgata? Mörg götunöfh í borginni eru á þann veg að myndskreytíng myndi ekki að- eins fegra heldur einnig kynna og fræða. Götunöfn í Þingholtunum eru vel faliin til þessa og sem dæmi er hægt að taka götunöfn í Goðahverf- inu. Þau eru flest úr Gylfaginningu Snorra og er þar að finna lýsingu á Óðni, Þór, Tý, Baldri og öðrum, sem komaþarviðsögu. Myndskreyting götunafnsins „Óð- insgata" myndi þá sýna helstu ein- kenni Óðins: eineygður með hrafn- ana tvo, Hugin og Munin; götunafnið Þórsgata sýndi Þór með hamarinn, eldinguna, á þeysireið í vagninum góða, dregnum af höfrunum; mynd- skreyting Týsgötu sýndi til dæmis þegar Týr missti höndina í kjaft Fenrisúlfs. Það mætti Iengi halda áfram í sama dúr og það eru ekki einungis götu- nöfn, sem tengjast gullaldarbók- menntum okkar, hvort sem það eru nöfh úr goðafræðinni eða úr Lslend- ingasögunum (hugsið ykkur td. myndskreytingu götunafhanna „Grettisgata", „Egilsgata", „Ingólfc- stræti"), sem falla vel að myndskreyt- ingu, heldur einnig nöfn, sem tengj- ast Ld. „Skólabrú", Jíalkofnsvegur", ^kólavörðustígur" o.sirv. Hugmynd sú, sem hér með er kom- ið á framfæri, felur í sér að í þeim til- vikum þar sem götunöfn borgarinnar tengjast sögu, bókmenntum, horfh- um mannvirkjum, þá fylgi mynd- skreytíng fyrir ofan götunafnið til frekari útskýringar. Til frekari glöggvunar þá fylgja nokkrar myndir af götuskiltum í Habsborgarahverfinu í Madrid. Ég bjó þar, þegar borgaryfirvöld tóku upp þessa nýbreytni f merkingu götu- nafna og var henni mjög vel tekið af íbúum borgarinnar, en ekki síður af ferðamönnum sem til Madridar koma. Tökum til dæmis götunafhið „Calle de Bordadores" er tengist starfi handverksmanna, sem unnu við skartsaum og höfðu um aldaraðir verkstæði sín við götuna. Sama gildir um „Plaza de Herradores" (herradon jámingamaður) og „Calle de Postas" (posta: póstvagn). Nafnið .J'laza de Santíago" tengist sögu og trú og sýn- ir vemdardýrling Spánar, pegar hann birtíst í örlagaríkri orrustu milli kristínna manna og Mára á níundu öld. Götunafhið „Calle de Lepanto" tengist enn öðrum atburði, sem áttí ríkan þátt í að hefta yfirráð Tyrkja yfir Miðjarðarhafi og er einn fræknastí sjóbardagi í sögu spánska flotans. Sjóorrustan við Lepanto minnir okkur á sjóorrustu, sem háð var á austanverðu Miðjarðarhafi árið 1571, þar sem kristnir menn undir forystu Spánarkonungs unnu frækilegan sig- ur á flota Múhameðstrúarmanna. í þessu samhengi er forvitnilegt að minnast á, að höfundur Don Kíkóta, sjálfur Cervantes, tók þátt f þessari orrustu, sýhdi hreystilega framgöngu og missti aðra höndina í slagnum og var eftir það kallaður herjan einhenta frá Lepanto, o.sJrv. í starfi mínu sem leiðsögumaður feroamanna á íslandi og eriendis í 20 ár, þá veit ég hvaða gildi það hefur, þegar viðkomandi borgaryfirvöldum tekst vel til við að kynna sögu og menningu í sem víðustu samhengi fyrir eríendum gestum. Hugmynd þessi á einkanlega eríndi til þeirra, sem sjá um fegrun borgar- innar og, ef af framkvæmd verður, þá munu myndskreytt götunöfn Reykja- víkurborgar gleðja augað og um leið fræða vegfarendur, unga sem aldna. Gaman væri að fá álit annarra á þess- ari hugmynd hér í blaðinu. Höfundur er lciösögumaöur ogkennari. VETTVANGUR Utanríkisþjónusta ís- lands og utanríkismál Pétur J. Thorsteinsson: Utanrikisþjón- usta fslands og utanríklsmál. Sögulegt yf- irlit 1.-3. bindi. Gefið út aö Ulhlutan utan- ríkisráöuneytis fslands I tilefni af 50 ára afmæli utanríkisþjónustunnar. Reykjavik. Hið íslenska bókmenntafélag 1992.1436 bls. Samkvæmt sambandslagasáttmálan- um frá 1918 skyldu Danir fára með utanríkismál íslendinga og hélst sú skipan þar tíl skömmu eftir að bresk- ur her steig á land hérlendis vorið 1940. Þjóðverjar höfðu hemumið Danmörku nokkru áður og þegar svo var komið þóttí sýnt að sú skipan, sem ríkt hafði á þessu sviði í rúma tvo áratugi, fengi ekki staðist lengur. ís- lendingar tóku bví utanríkismálin í eigin hendur og varð Stefán Jóhann Stefánsson fyrsti íslenski utanríkis- ráðherrann, en frá 1918 höfðu utan- ríkismál heyrt undir forsætisráð- herra. íslensk utanrfkisþjónusta áttí þann- ig fímmtíu ára afmæli vorið 1990, en þrem árum áður, 1987, fór þáverandi utanríkisráðherra, Matthías Á. Mat- hiesen, þess á leit við Pétur J. Thor- steinsson sendiherra, að hann tæki að sér „að safna gógnum, undirbúa og rita bók um íslenska utanríkisþjón- ustu, er út komi sumarið 1987". Ritunar- og útgáfutíminn reyndist lítíð eitt lengrí en áætlað var f upphafi og þarf engan að undra. Afraksturinn af málaleitan ráðherrans og starfi Pét- urs varð ekki bók, heldur bækur, þriggja binda ritverk, sem mikill fengur er að. Hér er þess enginn kostur að rekja í smáatriðum alla efnisþætti þessa viðamikla ritverks. Það hefst með stuttum inngangsþættí þar sem sagt er frá meginatriðum í samskiptum b- lendinga, og síðan dansk-íslenskra stjórnvalda, við erlendar þjóðir á fyrri öldum, en meginemið er yfiriit yfir sögu utanríkismála íslendinga á þess- ari öld, einkum eftír 1940. líinkar greinargóður og fróðlegur kafli er um störf lslendinga í dönsku utanríkisþjónustunni á millistríðsár- unum, en þar fengu íslendingar þá skólun í utanríkismálum sem gerði þeim kleift að taka þau í eigin hendur nánast fyrirvaralaust Hefur þessi þáttur í samskiptum íslendinga og Dana ekki verið kannaður sem skyldi fram tíl þessa, en af frásögn Péturs er sýht að hér sem víðar reyndust Danir okkur drengir góðir. Stærstí hluti ritverksins fjallar vita- skuld um sögu utanríkisþjónustunn- ar og utanríkismála eftir 1940. Þar er greint frá öllum helstu málum sem komið hafa tíl kasta utanríkisráðu- neytísins og starfsmanna þess næst- liðin fimmtíu ár: vamarmálum, land- helgismálum, viðskiptamálum, sam- göngumálum og menningarlegum samskiptum, svo eitthvað sé nefht Þá er einnig gerð ítarleg grein fyrir starf- semi, uppbyggingu og skipulagningu utanríkisþjónustunnar og greint frá fjölmörgum starfsmönnum hennar. Utanríkisráðherra hefði á sínum tíma vart getað valið heppilegri mann en Pétur J. Thorsteinsson tíl að vinna þetta verk. Hann starfáði í utanríkis- þjónustunni í rúma fjóra áratugi, lengst af sem sendiherra í ýmsum löndum. Hann gjörþekkir því við- fangsefhið og nýtur þess einnig að vera ágætlega ritfær. Er og Ijóst af öllu að hann hefur lagt sig fram um að segja sem sannast og réttast frá, en forðast jafhframt að leggja dóm á menn og málefni, sem um er fjallað. Eins og fram kemur í titli er þessu ritverki ætlað að vera yfirlit yfir sögu utanríkisþjónustunnar og utanríkis- ráðuneytisins í hálfa öld. Höfundur er þessari ætlan trúr. Hann reynir aldrei að túlka söguna og enn síður að leggja mat á utanríkisstefhuna á hverjum t íma. 11 lu tve rk hans er að safha saman nánast tæmandi fróðleik um íslenska utanríkisþjónustu og utanríkismál og miðla honum síðan tíl lesenda. Það hefur honum tekist með ágætum og gildi ritsins er fyrst og fremst það að þar má fletta upp á tilteknum málum, Iesa sér til og leita síðan áfram eftir t II— vitnunum og heimildaskrá. Mun rit- verk þetta því ekki síst koma fræði- mönnum að notum sem handbók. Við samningu verksins hefur höf- undur kannað mikinn fjölda heim- ilda, sem hann vísar til af nákvæmni og allra er vitaskuld getið í heimilda- skrá. Skyldi því enginn efast um að hér hafi verið rétt að staðið né draga í efa trúverðugleika verksins. Allur fragangur verksins er með ágætum, að því þó undanskildu að til- vitnanaskrá fyrir öll bindin er í því síð- asta og efnisyfirlit fyrir öll bindin er í því fyrsta. Þetta veldur nokkrum óþægindum í svo stóru verki og hefði farið betur á því að efnisyfirlit og tíl- vitnanaskrá fylgdi hverju bindi. Að öllu samanlögðu er óhætt að full- yrða að þetta er gagnmerkt verk og mun gildi þess enn vaxa er tímar líða. Væri óskandi að fleiri ráðuneytí og stofnanir færu að dæmi utanríkis- ráðuneytisins og fengju hæfa menn til að rita sögu sína. Jón Þ. Þór Ásgeir Hannes: Föstu- dags- pistill JÁHERRAVALDIÐ Nú er rætt um að skipta um nokkra ráðherra í rikisstjórri- inni. Umræöan hefur náö attá leið inn I þingsaii og sjáifur forsætisráðherrann segir það vel geta korriiðtil greina. Umræöa af þessu tagi er ekki ný af nálinni ög skýtur upp kollinum fyrr en síðar ( öllum ríkisstjómum. Svona hrókering er þó frekar tákn- ræn athöfn en vænleg tll ár- angurs. Höftindur þessa pistils get- ur svo sem vel tekið undir að oft týnast ráðheitar i ráðu- neytum sfnum eins og þeir hafi gengið í tvítugan hamar- inn; Stundum er vafamál hvort þeimá nokkurn tfma aftur tll mannheima, En vandamálin leysast ekki af sjálfu sérj þö að hausum ráð- herra sé vixlað f Stjórnarráð- inu. Einu gildir raunar hvaða tíu þingmenn Alþingi sendir frarn á vCgvöllinn til ráðherra- starfá á hverjum tirria. Hvort sém þeir hverfa spörlaust f ráðUheytunum eðá drepa þar varla niður fæti. Þjóöfélagið helfJúr sfnu striki þrátt fyrir það óg S^órnarráðsfólkið ræður áfrarn ferðinni,Samá hver situr í ráðherrastólniim. Líklega hafa aðeins þrír eða fjðrir ráðherrar náð sæmiiegu valdf á ráðuneyl- um sfnum á sföasta áratug. Hinir hafa oftar kosið að þjóna í Stjórnarráðinu frá klukkan níufif fimm ádagfnn. Enda er ekkert grfn fyrir nýs- leginn ráðherra að mæta á áratuga gömlum vjnnustað sem starfsfólkið hefur fýrír löngu sett I fastar skorður. Reyndar gefast ráðherrarnir upp hver af öðrum, þrátt fýrir göfugan ásetning f teboðinu þar sem forsætisráðherra kynnti ráðherraefnin. í>eir sætta sig smám saman við iögmát tregðu og ævilangra skipunarbréfa. Láta sig ber- ; ast með straumnum f stað þess að rifja upp hvaða vald felst í nafnorðinu ráðherra. Að sjálfsogðu er það und- anhald ekkí i samræmi yið reglur iýðræðís og vilja kjðs- i enda. Fðlkið vefur sér fulltrua f kosningum og ætlast til að sérkennf þeirra njóti sfn á þingi og í ráðunéytúm. i-ýð- ræðið gerir Ifka ráð fyrir að andinn umhverfis ráðherrann fylgi honum (Stjórnarráðið og leiki um aliar hans gerðir fyrir Jand og þjðði En fýðræð(ð hefuriöngum átt erfitt uppdráftar á Islandi. Fólkið hefur tii að rhynda aldrei kosið ráðunéytlsstjór- ana til starfa og aðra helstu foringjana í Stjornarráðinu. Þeir mættu bara dag einn með skipunarbréfin og fara heim til sin eftir þrjátf u ára Setu; Svóna á tfu ráðherra fresti. Eigi kjósendur að ná sér á strik i Stjórriarráðinu, verður hvér einasti ráðherra að koma með sitt eigið fóIK I æðstu embættin. Tengja þannig úrslit kosninganna við helstu ernbæftismenn ráöu- neytanna eftir bestu getu. Það er lýðræði f reynd. Á meðan embættismennimr irfrihjóla áratugum saman í ráðuneytunum er Iftið gagn að skipta um ráðheira eins og skóhfífar. Það er beinlfnis fyndið.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.