Tíminn - 21.09.1995, Blaðsíða 5

Tíminn - 21.09.1995, Blaðsíða 5
Fimmtudagur 21. september 1995 Siguröur Kristjánsson: Bændur hörfa í sínu stríbi Staða kaupfélaga sem annarra sláturleyfishafa á síöari árum, hefur verið sú að kaupa slát- urafurðir á ákveðnum verðum án traustra viðunandi sölumögu- leika á samsvarandi verblagi. Nib- urstaðan hefur því víða orðið sú að þessi þáttur í rekstri samvinnu- félaga hefur verið rekinn með halla. Undirstaðan undir eðlileg- um árangri kaupfélaga sem slátur- leyfishafa, miðað við aðstæður í dag, virðist vera samstaða með Kjötumbobinu (ábur Goba) sem sóluaðila og sem mest úrvinnsla kjötafurða í heimabyggb, grund- völlub á verkaskiptingu milli fé- laga þannig ab samkeppni tak- marki ekki um of framleibslu- möguleika. Ekki er vafi á því ab kjötvinnslurnar hafa víba verib ab gera góba hluti, skapa atvinnu og draga úr birgbum afurba og hreinlega örva kjötneyslu. Þeir sem best þekkja til geta væntan- lega verib því sammála að sam- stöðu um afurðasölu Kjötum- boðsins mætti auka, til mikilla hagsbóta fyrir aðildarfélög. Um- ræban á þessum nótum er orbin löng án fullnægjandi árangurs. Samstarf Goba og Sláturfélags Suburlands var ekki sem skyldi og hefbu bændur átt ab sjá ástæbu til þess ab stilla saman strengi sam- vinnufélaga um sína eigih hags- muni. Ef erlendar landbúnabarafurbir flæba inn í landib á þeim nótum Samvinnumálefni 2. grein: Búvörusala „Hvað verður um eðlilega landnýtingarstefnu þegar bœndum fcekkar, svo sem aliar horfur eru nú á? Eiga grösugar heiðar að verða stórlega vannýttar og svo langt á milli bœja í byggð að nánast sé útilokað að smala heimahaga og heiðalönd vegna fámennis í sveitunum?" sem ýmsir innflytjendur óska eft- ir, þá væri mikil vá fyrir dyrum hjá bændum. Sem betur fer, virb- ist sem íslensk stjórnvöld átti sig á hættunni og reyni ab hafa vald á þróuninni. Sá línudans kann þó ab enda í ýmsum ógöngum og þetta veldur verulegri óvissu um framtíð búskapar í sveitum lands- ins. Eins og sakir standa, er mjólk- urframleibsla og sala mjólkur og mjólkurafurba í nokkru jafnvægi og stórgripakjót virbist vanta á markað. Þjóðin lærir sífellt betur neysluna á kjúklingum og svín- um, en okkar ágæta dilkakjöt hef- ur illilega orðið útundan, þar sem sala þess hefur dregist saman ár frá ári. Bændastéttin er í þeim vanda í sauðfjárræktinni að hún virðist tilbúin að ganga til hreinna naubasamninga vib ríkis- valdib í því verkefni ab ná nýjum búvörusamningi. . Bændur hljóta ab hafa áttab sig á því að nýju afurðasölulögin hafa dregið kraft úr afurðasölufé- lögunum, þar með talið kaupfé- lögum, og nú verða bændur sjálf- ir víða ab taka áhættu af afurba- sölu meb öbrum hætti en í gamla umbobssölukerfinu, þ.e. meb hlutafjárframlögum og samstarfi vib ný og framandi félög, stund- um í óþægilega mikilli fjarlægb. Bændur hafa áttab sig á því ab sláturleýfishafar eru ósamstæbir og sundraðir og þetta rýrir getu þeirra til árangurs fyrir bænda- stéttina. Bændur ættu ab hug- leiða ab hvergi hafa þeir verib fé- lagslega virkari heldur en í kaup- félögunum og riær því að geta haft áhrif á sín sölumál. Sú leið er sem betur fer ennþá víða opin, en það kann að vera spuming um einhug sem er undanfari árang- urs. Heldur er sennilega til bóta að pólitískir litir kaupfélaga hafa fölnað að mun, enda er ekki að sjá að pólitísk forsjá hafi ráðið sigrum eða ósigrum í samvinnu- starfi síðari ára. Hlutverk bænda er fremur erfitt og ógeðfellt eftir stefnumörkun þeirra austur á Héraði nýlega. Þeir eru að hörfa í sínu stríbi og skilja eftir þá gömlu og tekjuminnstu, en ætla ab reyna ab gera þá sterk- ustu sterkari. Þetta er víst ekki í samræmi vib takmark samvinnu- verslunar og - afurbasölu, sem ég hef skilib svo að beindist að því ab skapa eitthvab og hlutfallslega jafnt til allra. Svarib mun þó vera þab ab mibað við mat skynsem- innar á líklegri þróun, sé fátt ann- að til ráða en það sem reyna á. Flatur niðurskurður búfjár kom vissulega ekki til greina og þar var þegar of langt gengið. Mér finnst raunar að bændur kunni ekki lengur á sín tæki, kaupfélógin, og fylgi því ekki lengur eftir að þau vinni saman eftir þeim reglum að besti árangur sé tryggður. Þess er ab vænta ab menn átti sig á þessu ab lokum, en vibbúib er að þab taki sorglega langan tíma. Hvab verbur um eðlilega larid- nýtingarstefnu þegar bændum fækkar, svo sem allar horfur efu nú á? Eiga grösugar heibar að verða stórlega vannýttar og svo langt á milli bæja í byggð að nán- ast sé útilokað að smala heima- haga og heiðalönd vegna fá- mennis í sveitunum? Félagslíf sveitanna fær lítinn byr í seglin við þessar aðgerðir, jafnvel þótt einhverjar kastalajarðir eflist. Mín skoðun er sú að betur hefði verið varið verulegum fjármunum til sölustarfs erlendis fyrir sauðfjár-' ræktina, heldur en færa ýmsum verslunum heppilega tilbobsvöru í sífellu. Neysluþróunin innan- lands virbist ekki benda til þess ab útsöluabferbin hafi gefib góba raun. Kröftugt markabsstarf inn- anlands er auðvitað nauðsynlegt og þar virðast hafa hitt í mark til- búnir réttir Sláturfélags Suður- lands. Þab er hins vegar betra að sláturleyfishafar og samtök þeirra skipuleggi sölustarfið erlendis þannig ab besta árangurs sé ab vænta, og ég tel að frekar þurfi að efla aðila í faginu til dáða, fremur en fisksölufyrirtækin okkar fari að taka ab sér kjötsólu erlendis. Höfundur er kaupfélagsstjóri. Öfugstreymi í skattheimtu Tekjuójöfnubur hefir farib vaxandi í landi okkar og er orbinn óhæfi- legur. Hitt er þó öllu verra, ab skattheimtan hefir aukib á ójöfn- ubinn í stab þess ab draga úr hon- um. Svo viröist sem allir flokkar standi að þessari þróun, og verka- lýðshreyfingin sættir sig vib hana. Ahugamál hennar er ávöxtun líf- eyrissjóðanna. Þannig kom í hlut Jóns Baldvins, jafnaðarmanns, að afnema stjghækkun tekjuskattsins, meðan hann var fjármálaráðherra. Hann kom líka á svonefndum mat- arskatti. Þegar sá skattur var lækk- aður niður í 14% að kröfu ASÍ, högnuðust tekjuháir mest, því að þeir eyða miklum mun meira í matvömr en láglaunafólk. Erlendis tíðkast mjög, ab matarskattur (virðisaukaskattur á matvörur) komi til frádráttar tekjuskatti lág- launafólks, en skattstofninn látinn haldast. Með því móti hefði ríkis- sjóður hér getað sparaö sér nál. 2 LESENPUR milljarða króna og þó tryggt skatta- legt réttlæti. Skattleysismörk hafa verið færð niður í kr. 58.536 mánaðartekjur, sem duga naumast fyrir fram- færslu. Af þessu má Ijóst vera, að naubþurftatekjur eru skattlagbar meb 41,93% skattprósentu. Á sama tíma er tekjuskattur hlutafélaga lækkabur í 33%. Og þeir, sem hafa efni á ab kaupa hlutabréf, fá sér- staka skattaívilnun. Vaxtatekjur þeirra, sem peninga eiga, eru skatt- frjálsar og bankainnstæður verð- tryggðar. Svonefnt abstöbugjald, sem innheimt hefir verib af fyrir- tækjum, var fellt nibur. Það var eini skatturinn, sem sum fyrirtæki greiddu. Þá er og í skattalögum ákvæði, sem heimilar fyrirtækjum skattafslátt skv. verðbreytingar- stuðli, ef þau eiga í árslok fé í sjóði, vörubirgöir eða inneignir hjá við- skiptavinum. Skuldug fyrirtæki fá hins vegar skattviðbót! Öll þessi fríðindi fyrirtækja eru réttlætt með því, að þau auki fram- kvæmdir og dragi úr atvinnuleysi. En í landi ónógrar kaupgetu al- mennings gerist ekkert slíkt. Til- gangslaust er aö framleiða meira, þegar vörurnar seljast ekki. Vísasta leiðin til að efla atvinnu er að auka kaupmátt hins breiða fjölda lág- launafólks. Verötrygging fjárskuld- bindinga og vaxtaokriö hefir gert ísland ab láglaunasvæði. Ingibjörg Sólrún sver sig í ætt vib Jón Baldvin, þegar hún hækkar strætisvagnafargjóld eldri borgara um 100%. Henni hefði verið nær ab veita þeim ókeypis farmiöa eftir allar þær skeröingar, sem aldraðir og sjúkir hafa orðið að þola í ráð- herratíb Sighvatar Björgvinssonar. Viðskiptafrœðingur Krunkandi sagnaþulur, pastasósur og veggfóbur Út eru komnar hjá íslenska kilju- klúbbnum þrjár nýjar bækur: Harún og sagnahaftð er skáldsaga eftir Salman Rushdie, sú fyrsta sem hann skrifaði eftir að hann lauk við Söngva Satans og hlaut líflátsdóm klerkaveldisins í Iran. Dag einn fer allt úrskeibis hjá sagnaþulnum Ras- híd Khalífa: kona hans fer frá hon- um og þegar ^^^^^^^.^^^ hann opnar tLrAff\r -,f munninn til að L i^l-l-m «»¦ segja eitt af sín- ' um frægu ævintýrum kemur hann ekki upp orði, heldur krunkar. Ras- híd hefur misst frásagnargáfuna og í ljós kemur að hinn fláráði Khatt- am-Shúd ætlar að menga sjálft sagnahafið. Hannes Sigurðsson þýddi bókina, sem er 163 blaðsíður. Hún kostar 799 krónur. Hundrað góðir réttir frá Miðjarðar- hafslöndum er matreiðslubók eftír Diane Seed. í bókinni eru hundrað uppskriftir frá ýmsum Miðjarðar- hafslöndum: súpur, brauð, pasta- og hrísgrjónaréttir, grænmetisréttir, fisk- og kjötréttir og ábætisréttir. Áður hafa komið út eftir sama höf- und bækurnar 100 góðar pastasósur og 100 góðir ítalskir réttir. Helga Guðmundsdóttir þýddi bókina, sem er 127 blaðsíður. Hún kostar 890 krónur. Sub Rosa er spennusaga eftir ^^^^^___ norska höfund- bókum inn Kim Smáge-l vetrarhörkunum í Þrándheimi opnar listamaður sýningu á mynd- um, sem unnar eru úr mörgum lög- um af veggfóðri í íbúbinni sem hann býr í. Skömmu síðar finnst eigandi gallerísins myrtur í sömu íbúð. Brotist er inn í galleríið og þaðan stolið myndinni Sub Rosa. Rannsóknarlögreglukonan Anne- kin Halvorsen fær málið til með- ferðar og veröur að fara sínar eigin leiðir við lausn þess. Illugi Jökuls- son þýddi bókina, sem er 277 blað- síður og kostar 799 krónur. ¦ Þ j ófsnautar Tölvuþjófnaðir eru áberandi í frétt- um. Við lesum fréttirnar eða hlustum og fyllumst leiða yfir þeirri vaxandi ógæfu sem dynur á þjóðfélaginu. Við fáum þá skýringu á tíðum tölvuþjófnuðum, að auövelt sé fyr- ir þjófana að losna við slíkt þýfi. Við hugsum ef til vill ekki lengra. Ef við hugsuðum lengra, væri fyrsta hugsunin sjálfsagt þessi: Hvað gerir þjófunum svo auðvelt að losna við tölvur? Og hið augljósa svar kæmi óþægilega við okkur: Nægilega margir eru tilbúnir til að kaupa þýfið, þjófsnautarnir em nógu margir til þess að gera afbrotið arð- vaenlegt, bæbi hratt og áhættulítib. Áhættulítib vegna þess að þeir sem kaupa munina vita sem er: Ef hlut- urinn finnst verður hann færður réttum eiganda og ekki gerur þjóf- urinn endurgreitt það sem hann hefur fengiö í sinn hlut. Önnur spurning vaknar: Er lík- legt að sá sem kaupir viti að hann er að kaupa þýfi? í mörgum tilfell- um, ef ekki flestum, er það harla líklegt. Og þá er þaö að lokum þessi spuming: Hver er sekt þeirra sem vísvitandi kaupa stolna muni? í refsilögum eru ákvæði sem ná yfir slíkt athæfi og heimila refs- Frá mínum bæjar- dyrum LEÓ E. LÖVE ingu, en því hefur lítið verið beitt. Eg sagði í upphafi máls, að við fylltumst leiða yfir þeirri ógæfu sem dynur á þjóðfélaginu vegna þjófnaða, en er ekki enn meiri ástæða til leiða vegna þess sjúklega hugarfars sem þjófsnautarnir hafa? Þjófsnautarnir eru nefnilega „venjulegt fólk", heiðarlegt á yfir- boröinu og telja sjálfum sér og öðr- um trú um að þeir megi ekki vamm sitt vita. Að stela er svo f jarri þeim að þeir væru vísir til að fara í meiöyrbamál vib hvern þann sem vægi að mannorði þeirra með dylgjum um þjófnaö eða hylmingu. í línunum hér að framan hef ég dregið upp þjóöfélagslega hryggð- armynd og hlýt að leita lausna. Enn berast böndin að linkunni í réttarkerfinu. Þau réttarúrræði sem til em virð-, ast ekki vera notuð og þar með verða að engu hin miklu áhrif sem vitneskjan um refsingu ætti að hafa, hin svokölluðu almennu varnaðaráhrif refsinga, hin fyrir- byggjandi áhrif. Hvítflibbabrotin eru einmitt þau brot sem vænlegast er ab hamla gegn meb því ab taka fast á þeim. Þab myndu sjálfsagt margir „venjulegir menn" hugsa sig tvisv- ar um ábur en þeir keyptu hluti af vafasömum seljendum, ef lögun- um væri framfylgt og þeir ættu refsingu á hættu. Já, þab er leitt ab ekki skuli vera tekib á hlutunum af þeirri hörku sem nauðsynleg er og sanngjörn, þegar af hörkunni leiðir fækkun af- brota og um leið betra þjóbfélag. ¦

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.