Morgunblaðið - 09.10.2006, Blaðsíða 25

MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 9. OKTÓBER 2006 25
UMRÆÐAN
STJÓRNVÖLD flagga því
óspart að nú hafi verið hafin föst
samningatengsl við aldraða sem í
raun þýðir aðeins að þau tala að-
eins við aldraða fyrir kosningar.
Árangur af síðustu viðræðum og
„samningum“ var þó ekki sem
skyldi og jaðrar við nauðasamn-
ing. Loforð fékkst um „nútíma-
væðingu“ á aðbúnaði og þjónustu
við aldraða er þarfnast hjúkrunar
eða aðstoðar ásamt heimaþjón-
ustu. Þetta mál er þungt á metum
hjá LEB og réð að verulegu leyti
undirskrift okkar. Orsökin er að
sl. 20–30 ár hefur lítil sem engin
þróun orðið í þessari þjón-
ustugrein borið saman við hin
Norðurlöndin. Nú vistast t.d. 9–
10% 65 ára og eldri á stofnunum á
Íslandi þar af aðeins tæp 50% á
einbýli.
Í nágrannalöndunum býr eldra
fólk yfirleitt í þjónustu- og örygg-
isíbúðum en aðeins 3–6 % 65 ára
og eldri á stofnunum og 90%
þeirra búa á einbýli. Heimaþjón-
usta hér á landi er einnig mun
rýrari en í nágrannalöndunum.
(Äldre omsorgsforskning i Norden
2005). Í ofanálag er öldrunarþjón-
usta hér dýrari en í nágrannalönd-
unum (Norræn tölfræði handbók
2003). Staðreyndin er sú að eldra
fólk sem býr í íbúðum heldur
lengur heilsu sinni, sjálfstæði og
reisn og þarfnast því síðar þyngri
öldrunarþjónustu.
Loforð um „nútímavæðingu“
sem vissulega er af hinu góða
fékkst þó aðeins gegn því að
minna væri hreyft við lífskjörum
þeirra sem sæmilega rólfærir eru.
Staðreynd er að allt að 30% aldr-
aðra búa nálægt fátækramörkum.
Sumir virðast telja að sendi-
nefnd LEB í viðræðunefndinni
hafi haft mjög sterka samnings-
aðstöðu og hafi því auðveldlega
einnig getað endurheimt millj-
arðatugi í hækkuðum lífeyri. Þeir
kjósa því að skjóta sendiboðann.
Hvers vegna er ekki tekið tillit
til sanngjarnra óska aldraðra?
1) Valdaleysi eldri borgara. Þeir
hafa ekki verkfallsrétt eða fulltrúa
á þingi.
2) Kynslóðarof sem e.t.v. mótast
af vaxandi markaðshyggju margra
sem leiðir til minnkandi áhuga
fyrir stuðningi við fólk sem þarfn-
ast aðstoðar enda virðast margir
rekja þörfina fyrir aðstoð til „leti
og ónógs viljastyrks fólksins“.
3) Þekkingarleysi og um leið
áhugaleysi á högum aldraðra sem
má að hluta til rekja til skorts á
„hlutlausum“ upplýsingum frá rík-
isstofnunum s.s. þjóðhagsstofnun
sálugu um þjóðarhag og lágmarks-
framfærslukostnað. Allflestar upp-
lýsingar koma nú frá pólitískum
ráðuneytum sem margoft hafa
flaggað röngum upplýsingum um
þessi mál, eins og rækilega hefur
verið bent á. Þetta er ótrúlegt en
satt.
4) Hugsanlega telja einhverjir
að um sé að ræða „forn viðhorf“
landans til náungans. Viðhorf sem
mótuðust fyrr á öldum í harðri
lífsbaráttu í körgu landi. Ef þú
bjargar þér ekki sjálfur, bjargar
þér enginn.
5) Staðreynd er að um 30% elli-
lífeyrisþega búa undir fátækra-
mörkum. Þá skortir stuðning frá
yngri sem öldnum sem búa við
betri kjör.
Athyglisvert er að heyra sumar
raddir úr þingheim þegar mál
aldraðra ber á góma. Í viðræðum
um bágan aðbúnað margra aldr-
aðra sem búa í þrí- til fjórbýlum í
steinkumböldum, heyrðist úr þing-
heimi: „Nú, fá þau ekki húsnæði
og mat?“ Þessi hugsunarháttur
minnir óþægilega á próventuhugs-
unarháttinn sem ríkti til sveita
fyrir fleiri tugum ára. Þegar rætt
var um öryrkja heyrðist „að allt
að helmingur öryrkja væri heill
heilsu“. Nýlega var minnst á að
yfirgefnar byggingar á Keflavík-
urvelli væru heppilegur staður
m.a. fyrir elliheimili enda við hlið-
ina á flugbrautum! Mönnum virð-
ist ennþá ekki ljóst að elliheim-
ilisbyggingar hafa fyrir löngu
lagst af í nálægum menning-
arlöndum okkar jafnvel í nánd við
flugbrautir.
Ef hugsunarháttur margra
ráðamanna sem stjórna samning-
arnefndum ríkisins með harði
hendi er á þann veg er líklega
komin skýring á lélegum árangri
viðræðunefnda. En gleymum því
ekki að meirihluti almennings
stendur að baki þessum þing-
mönnum og líklega telja þeir sig
flytja skoðanir meirihlutans. Ný-
legar skoðanakannanir benda þó
til þess að allmargir styðja aldr-
aða. Þessum við-
horfum verða aldr-
aðir og öryrkjar
að mæta með efl-
ingu á samstarfi
við 68-kynslóðina.
Fundum með
þingmönnum um
mál sem ekki
fengust rædd á
fyrrnefndum
samningafundum
þar á meðal lækk-
un skerðinga sem
nú gagnast mest
þeim sem hærri tekjur hafa, lægra
skattþrep þar sem skattbyrði hef-
ur aukist á láglaunafólk ásamt
skattlagningu ávöxtunarhluta líf-
eyrissjóða. Síðastnefnda málið hef-
ur nú verið tekið fyrir í Héraðs-
dómi í annað sinn. Þeim
þingmönnum sem ekki
sýna þessu áhuga mætti
gefa frí a.m.k. næsta
kjörtímabil.
Ekki má gleyma þeirri
staðreynd að þrátt fyrir
valdaleysi eldri borgara
hafa yfir 34 þúsund
þeirra atkvæðisrétt í
næstu kosningum sem
samsvarar átta þing-
mönnum.
Niðurstaðan er að í
„samningum“ hefur ekki
verið tillit til breytinga á
lífeyri eins og tekið var fram
skýrt í erindisbréfi forsætisráð-
herra til viðræðunefnda. Í næstu
grein verður gert grein fyrir þess-
um vanefndum.
Fá þau ekki mat og húsnæði?
Ólafur Ólafsson fjallar um mál-
efni eldri borgara »Ekki má gleymaþeirri staðreynd að
þrátt fyrir valdaleysi
eldri borgara hafa yfir
34 þúsund þeirra at-
kvæðisrétt í næstu
kosningum sem sam-
svarar átta þingmönn-
um.
Ólafur Ólafsson
Höfundur er formaður LEB.