Samvinnan - 01.10.1982, Blaðsíða 21

Á hrímguðum og svölum haustum gullu skot
rjúpnaskyttnanna um hálsa og heiðar daginn út og inn
— með tilheyrandi bergmáli íjalla á milli.
;inu, hvar ðll illspáandi óhljóð liættu að
ná eyrum hennar.
„Þeir fara villir vegar, þeir liafa misst
af mér“, tautaði sálin í gleði sinni, og
fleygði sér flatri á gryfjubotninn, í
stundarhvíld. Fætur hennar skulfu sem
strá í vindi, öll dtraði hún frá hvirfli til
ilja eins og þaninn strengur, snertur
Injúfum fingrum. Hún var örþreytt og
ákaflega móð, en blóðlituð froða sat í
vitunum. „Nú gel ég ekki meira“, muldr-
aði hin magnþrota sál, lokaði augunúm
og vonaði það yrði í hinzta sinn. I sama
bili kvað við hundgá og hlakkandi sigur-
óp, um holt og hæðir. Þá var sem hin
örþreytta sál væri slegin rokna löðrungi.
Hræðsla hennar og dauðans ótti blossaði
upp á ný, með margföldu afli, og blés
glæður síðustu kraftanna í ljósan loga.
„Þeir hafa fundið mig, þeir hafa fundið
mig aftur“, stamaði hún í hálfum hljóð-
um, og staulaðist enn á stað úr fylgsni
stnu. Brátt kom hún að stóru stöðuvatni
eða breiðu fljóti. „Eg fleygi mér í vatn-
ið“, liugsaði hún, „þó að vondur sé
valnsdauði, er belra að drukkna en láta
pynta sig til bana“.
Þá þrumdi við byssuskot og kvað hátt
við, en sálin fann sig særða holundarsári
og sundurskotnum fótum, um leið og
hún skall magnlaus til jarðar á vatns- og
fljótsbakkanum. I fyrstu var þessi upp-
ákoma ekki eins sársaukafull og hún
hafði búizt við, en er frá leið hófust
hræðilegar kvalir. Þá æpli sálin hátt af
sársauka, og hana hryllti við blóðpollin-
um, sem hún lá í. Hún sá óljóst eitthverl
stórt dýr, er stóð vfir henni og nasaði út
í loftið. Dýr, með hvítar, hvassar tennur
og lifrauða lafandi tungu, úr opnum og
másandi hvofti. Hjá því stóð ennþá
stærra dýr, sem hló í sólskininu og
strauk gljáfægt byssuhlaup, meðan það
masaði við hundinn sinn og sagði, að
þetta hefði verið sannur dýrðardagur,
enda veiðar göfugust íþrótta. Sál gamla
kramarans átti sem sé ekki að eignast
frið og ró í dánarheimi, fyrr en hún
hefði heyrt af annarra vörum þau orð,
sem hún hafði mælt yfir fórnardýrum
sínum og kannski einnig fengið nokkra
hlutdeild í þjáningum þeirra. Þegar
veiðimaðurinn dró hníf sinn úr skeiðum
og sálin skalf af geig, þá sýndist henni
úllit hans ntjög ómannlegt, enda var þá
allt í einu kominn þar gríðarstór rauð-
brúnn refur, sveiflandi hnífnum með
skjálgum augnagotum, sem virtust hóta
illum og bráðum bana.
Sálin gat ekki öðlast sælu annars
heims nenta komast að raun um, að líð-
an hennar í nýrri tilveru var bein af-
leiðing alls lífs hennar í mennskum
heimi. Sálir allra þeirra mörgu og ólíku
dýra, sem faktorinn á sínum jarðvistar-
dögum hafði sært og drepið að gamni
sínu, söfnuðust saman frammi fyrir há-
sæti dómarans mikla, herra lífs og
dauða, og kröfðu hann um réttlæti og
refsingu til handa hinni nýkomnu sál,
vegna fyrra misferlis í garð saklausra
málleysingja. Hinn mikli dómari laut
höfði hugsandi og benti á, að viðkom-
andi sál hefði þegar hlotið umtals-
verðar „kárinur" sakir gamallar
harðýðgi og jarðlífssynda. Þá upphófu
ótal dýrasálir mikinn og margraddaðan
talkór. Kváðu þær enn alit of lítið að
gert, í því efni aðjafna metin. Jafnframt
kröfunni um réttlátt endurgjald, lýstu
þær með mörgum átakanlegum orðum
þjáningum sínum, langvinnu og hörðu
dauðastríði af völdurn gantla „gnýar-
ans“, eins og þær í skaphita sínum og
hefndarhug kölluðu sál gamla faktorsins,
samkvæmt fornri átlhagamállýzku á
þeirra jarðlífsárum. Það voru feikna
margar ákærur frá margs konar dýrasál-
um, sem dómarinn mikli fékk til meðferð-
ar. Ætti hann að gæta fyllsta réttlætis og
óhlutdrægni, hvað enginn efaðist um,
varð hann að laka þær allar til álits og at-
hugunar, jafnt frá hinu smæsta dýri sem
hinu stærsta, frá hinu aumasla sem hinu
mest virta.
Það var þó einkum ein ásökun sem
hrærði hana djúpt. Það var sál ungrar
grænhöfðaandar, sem faktorinn hafði
skotið meðan hún átli örlitla og ósjálf-
bjarga unga í hreiðri, í sefi á tjarn-
arbakka. Hún lýsti því nákvæmlega með
hjartnæmum orðum, hvernig hún væng-
brotin og af veikum kröftum dróst heim
á leið, þegar veiðihundurimm þefaði
hana uppi. Sál andarinnar hélt því fram
af miklum ákafa og tilfmningahita, að í
hundskjaftinum hefði það lífaldað kvöl
sína að hugsa um litlu vesalingana
bjargarlausa og vannærða í hreiðrinu,
og heyra í þeim mömmuköllin álengdar.
Að síðustu kvaðst hún hafa mænl á
skotmanninn tárvotum augum í skelt-
ingu og bæn unt miskunn í þeirri von,
að hann skildi án orða hvað í því augna-
tilliti væri fólgið. En hjarla hans var hart
sem steinn og viknaði ekki. Þá spurði
dómarinn mikli hinn ákærða:„Vissir þú
eigi að þetta var móðir, hverra korna-
börn áttu sitt líf undir hennar lífi?“
Titrandi af ólta og þó án sýnilegrar iðr-
unar svaraði hin hrellda sál: „Mikli
herra, þá hugleiddi ég ekki þvílíka hluti.
Veiðar voru skemmtun mín og tóm-
stundagaman". Herra iífsins ákvað þá,
að sál gamla kvalarans skyldi enn úm
óákveðinn tíma líða andlátspínslir sinna
mörgu veiðidýra.
Dag eftir dag urðu dýrasálir himn-
anna vitni að því, að enn var gamli Sult-
ur á veiðum. Þær sáu hann þjóta um alll
eins og byssubrenndan, lafmóðan og
helsærðan, og sögðu sín á milli: „Belra
er seinl en aldrei. Nú er hann ekki lengur
sá sem eltir heldur sá sem eltur er“. I
hvert einasta skipti, er sál gamla gnýarans
örmagnaðist á sinni píslargöngu og
var að niðurlotum komin, þá laut jafnan
yfir hana, með vopn á lofti, eitthvert dýr
sem söng og galaði hástöfum um göfuga
íþrótt og glaða veiðidaga. Æi, já, hún
minntist alls þessa með hryllingi og
fann, að ætti hún kost á nýju jarðlífi
myndi hún breyta öðruvísi.
I ríki sálnanna, þar sem einn dagur er
sem þúsund ár og þúsund ár sem einn
dagur, er það eins og hér á jörðu, að
sínum augum lítur hver á silfrið. Bljúg
og feimin sál líiils þrastar, þokaði sér
auðmjúk en ákveðin upp að fótskör hins
mikla dómara og hafði þetta að segja:
„Þá er ég var ungur og ósjálfbjarga áltu
foreldrar mínir hreiður sitt undir þak-
skeggi einhvers húss á heimili faktors-
ins, sem þá var þokkafullur og lokka-
bjartur lílill drengur. Einhverja
regnvota og nístingskalda vornótt vall
ég út úr hlýrri hreiðurkörfunni hátl fall,
niður á forna molnandi múr-
steinahrúgu. Þar fann faktorinn mig að
dauða kominn morguninn eflir. Hann
tók mig varlega upp í lófa sinn og
vermdi við silt eigið bert brjóst. Ó1 önn
fyrir mér unz ég varð fleygur og fær og
náði að lifa hamingjusama ævi á bernsku-
slóðum". „Kallið faktorinn hingað í
flýti“, mælti dómarinn mikli.
Að stutLri stundu liðinni stóð sál fakt-
orsins þar, Hakandi í sárum eftir örvar,
sem hann eitl sinn hafði skotið að tömd-
um dúfum að gamni sínu. „Er það rétt
og satt, að þú á ungum aldri hafir bjarg-
að jarðlífi þessa þrastar?" „O, mikli
herra, ég man það ekki frekar en
bernskubrekin". „En ég man það, og
fleiri hafa sömu sögu að segja“, sagði sál
þrastarins mjög ákveðnum og fullum
rómi. „O, ég þakka þér af öllu hjarta",
mælti hin marghrjáða faktorssál, sam-
tímis því sem hún þrýsti heitum kossi á
koll litla þrastarins. I lerra lífs og dauða
klökknaði við þá sjón og lét hegning-
artíma faktorsins þar með vera lokið.
Af sögukorni þessu máttu læra“, tuld-
raði gamalmennið tinandi, „að eins og
þú sáir, svo munt þú uppskera". ♦
21