Heima er bezt - 01.01.1997, Blaðsíða 23

TERTUR
Nokkrar spurningar frá
þjóðháttadeild Þjóðminja-
safns Islands.
Eftir að eldavélar með bak-
arofnum urðu algengar
meðal alþýðuj'ólks upp úr
aldamótum, má segja að
r
öld tertunnar hefjist á Is-
landi. Halldór Laxness hef-
ur m.a. gert henni skil í lýs-
ingum á Hnallþóruveislum
í Kristnihaldi undir jökli.
Hér er leitað eftir minning-
um um tertur og flest, sem
þeim tengist. Eftirfarandi
spurningar eru til hjálpar
við upprifjunina.
íslenskir
þjóðhættir
__ Q enn eru
( f\/( beðnir að
>»—^ Y k lýsa fyrstu
tertum sem þeir muna eftir.
Hvernig litu þær út? I
hvernig formum voru þær
bakaðar (pönnum e.t.v.)?
Hvað voru mörg lög í vín-
artertum (hér er orðið vín-
arterta notað um tertur úr
nokkrum þunnum lögum,
sem lögð voru saman með
sultu eða kremi)? Hvernig
sulta eða krem var á milli
laga? Voru þær kallaðar annað en
vínarterta (randalín, niðursneidd terta
t.d.)? Voru þær hnoðaðar eða hrærð-
ar, kringlóttar eða kantaðar, brúnar,
hvítar, bleikar eða mislitar? Hétu þær
sérstökum nöfnum eftir lagi og lit?
Vöru þær alltaf bornar fram niður-
skornar? Höfðu menn stundum þeytt-
an rjóma með vínartertum?
Hvenær muna menn fyrst eftir
rjómatertum? Voru þær kallaðar eitt-
hvað annað? Við hvaða tækifæri
voru þær helst hafðar? Hvernig deig
var í fyrstu rjómatertunum og hvern-
ig breyttist það (hnoðað, svampbotn-
ar t.d.)? Hvernig voru þær í laginu
og hvað var á milli laga? Lýsið því
hvernig rjómatertur voru skreyttar
og áhöldum sem til þess voru höfð?
Var gerður munur á tertum, sem bak-
aðar voru til að skreyta þær (með
rjóma eða öðru) og vínartertum?
Segið frá skreyttum tertum, öðrum
en rjómatertum, og lýsið kremi og
öðru sem þá var notað.
Segið frá viðurgerningi (kaffi og
meðlæti) þegar mönnum var boðið
inn á heimilum. Hvaða hlutverki
gegndu tertur þar? Voru gerðar
hversdagstertur og bornar með eftir-
miðdagskaffi? Hvernig, ef svo var?
Voru sérstakar tertur bakaðar í tilefni
af ákveðnum merkisdögum eða há-
tíðum, t.d. brúðkaupum, skírnum,
jarðarförum, afmælisdögum, jólum
eða páskum. Muna menn eftir ein-
hverjum sérstökum „Hnallþóruveisl-
um?“
Segið frá breytingum á kaffiborð-
um frá því að menn muna fyrst og
fram á okkar daga, með sérstakri
áherslu á stöðu tertunnar.
Allar minningar um efnið eru vel
þegnar, litlar sögur af köllum og kerl-
ingum, vísur og allt þess háttar. Þetta
þarf ekki að vera mjög gamalt. Mælt
er með því, í gamni, að menn rifji
upp minningar um tertur og kaffi-
borð í eldri tíð yfir kaffi með kunn-
ingjum sínum á næstunni.
Svör sendist til:
Heima er bezt,
Ármúla 23, 128 Reykjavík.
Heima er bezt 19