Heimir - 01.05.1914, Blaðsíða 14

266
H E I MI R .
Menn liafa ávalt steika tilhneigingu til a6 giöra alt á sem
einfaldastan liátt, og sú tilhneiging kemur í ljós í málinu sem f
öðru. Latmæli og styttingar af öllu tagi eru liesskonar tilraunir.
Upptaka útlendra orða og breyting þeirra til að gjöra jiau sem
þægilegust í framburði er sprottin af því sama. Þetta á ekki aðeins
við iijá þcim sem læra nýtt mál og eru nauðbeygðir til að taka orð úr
því inn í móðurmál sitt vegna fátæktar móðurmálsins, það á alstað-
ar við. Af sömu ástæðu er það, að nýyrði, sem eru óþjál, erfið og
láta ekki vel í eyrum festast trauðla í málinu, þar sem, aftur á móti
þau sem láta vel í eyrum og eru þægileg verða fljótt í allra munni.
En þó að jtessi tilhneiging sé cðlileg, stafar af lienni stórhætta
fyrir íslenzkuna hér vestan liafs. Ef cngar skorður eru við því
reistar lilýtur íslenzkan hjá oss Vestur-fslendingum að verða að
afskræmilegum blendingi, sem í raun og veru er ekkert mál. Nátt-
úrlega höfum vér ávalt aðgang að ritmálinu, bæði hinu forna og
hinu nýrra í íslenzkum bókum, og af því mætti draga þá ályktun,
að það sem kunni að verða ritað liér á íslenzku máli verði ekki ritað
á neinu slíku hrognamáli, sem talað er, ]iví að það verði gjört af
þeim einum, sem kunni rétt íslenzkt mál. En sannleikurinn er samt
sá, að ef talaða málið spillist stórum, þá er mjög hætt við að ritaða
málið iialdist ckki hreint til lengdar: cr nú þcgar farið a'ö bera á
því í mörgu, sem birtist í íslenzku vikublöðunum. Fyrir alla þá
sem vilja viðhalda íslenzkúnni liér vestan liafs er því brýnasta
nauðsyn, að gjöra ait sem unt er til að iialda lienni hreinni, og
reyna að uppræta hrognamálið og kenna öllum sem íslenzkt mál taia
að tala það sem hreinast og blanda enskum orðum og sérstaklega
enskum orðatiltækjum í íslenzkum búningi sem minst inn í það.
Þetta er erfitt verk en ógerningur er það ekki. Það er sérstak-
lega tvent, sem þarf til ]>ess: fyrst, að íslenzk börn læri málið af
foreldrum sínum, og í öðru iagi, að íslenzkt námsfólk eigi kost á
verulegri mentun í íslenzku máli. og bókmentum.
Að börn sem af íslenzkum foreldrum eru fædd læri málið sem
móðurmál, er vissulega enginn ógerningur. Til ]>ess þarf ekki annað
en dálitla alúð og ástundunarsemi foreldranna. Sú viðbára að
börnin læri enskuna alstaðar utan lieimilisins og geti ])essvegna
ekki lært íslenzku er ekki gild. Vitaskuld læra börnin fljótt cnsku,
og eiga að gjöra það. Það væri mesta heimska að reyna að aftra