Morgunblaðið - 14.05.2010, Qupperneq 16

16
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 14. MAÍ 2010
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Bretar lukuvið myndunríkis-
stjórnar með
nokkrum til-
burðum því Verka-
mannaflokkur
Browns reyndi að hanga á völd-
unum þótt hann hefði goldið af-
hroð. Virtust Frjálslyndir
demókratar, sem höfðu reynd-
ar einnig tapað fylgi, þvert á
allar spár ætla að falla fyrir
hinni ómótstæðilegu freist-
ingu, gjörbreytingu á kosn-
ingakerfinu, sem Brown gaf til
kynna að hann væri tilbúinn að
kosta til. En þá gerðu ýmsir
þingmenn Verkamannaflokks-
ins uppreisn. Þeirra á meðal
voru allmargir öflugir frammá-
menn í flokknum. Þeir sögðu að
Verkamannaflokkurinn myndi
ekki bera sitt barr í áratugi ef
hann ætlaði að hunsa kosn-
ingaúrslitin. Þá loks hélt
Brown í höllina og baðst lausn-
ar. Í kjölfarið var mynduð
fyrsta samsteypustjórnin í
Bretlandi í rúm 60 ár. Allt
þóttu þetta mikil tíðindi. En
óvæntustu tíðindin komu þó úr
óvæntustu áttinni. Ofan af Ís-
landi bárust Bretum fréttir
með öskustróknum úr Eyja-
fjallajökli að komin væri pönt-
un um fyrsta sætið á biðstofum
nýrra ráðherra. Steingrímur J.
vildi ólmur fá að koma og reyna
að fá nýju stjórnina til að sam-
þykkja að setja hundraða millj-
arða klafa á íslensku þjóðina.
Það voru ekki Bretarnir sem
bönkuðu. Þetta var
í maí, svo þetta gat
ekki verið 1. apríl.
Og við bættist að
forystumenn
tveggja stjórn-
arandstöðuflokka
virtust enn eina ferðina hafa
bitið á ókræsilegan öngulinn.
Össur Skarphéðinsson, um-
boðsmaður stækkunarstjórans
hér á landi, var svo hissa að
hann lagði sérstaka lykkju á
leið sína til að hrósa snilld
stjórnarandstöðunnar. Allir
sómakærir menn forðast hrós
úr þeirri átt umfram flest ann-
að. Allir áttu þessir sameig-
inlegt að gera ekkert með laga-
leg rök, gera ekkert með
afgerandi atkvæðagreiðslu
þjóðar sinnar og ekkert með
einn merkilegasta kafla í rann-
sóknarskýrslu Alþingis, þar
sem rækilega er undirstrikað
að engin ábyrgð hvílir á ís-
lenskri þjóð gagnvart inni-
stæðueigendum, sem leituðu
hæstu vaxta og tóku til þess
áhættu að eigin vali. Þetta
gerðu þeir í kvikasta andrúms-
lofti sem ríkt hafði í bankaver-
öldinni í áratugi.
Af hverju þurfa íslenskir
borgarar að horfa upp á þess
konar framgöngu slag í slag?
Er mönnum fyrirmunað að
læra nokkurn skapaðan hlut?
Ekki vantar lesefnið. Ekki
vantar rökin, hvorki lagaleg né
siðferðileg. Og ekki vantar
skýr fyrirmæli þjóðarinnar.
Hvað er það sem vantar?
Á morgni kjördags
í Bretlandi
er Steingrímur
byrjaður að banka}
Hvað vantar?
Í dag flytur utan-ríkisráðherra
Alþingi skýrslu
sína um utanríkis-
mál. Skýrslan ligg-
ur fyrir á vef Al-
þingis og mikilvægasta efni
hennar er umfjöllun um aðild-
arumsókn Íslands að Evrópu-
sambandinu. Umsóknin er
mikil sóun á fjármunum al-
mennings enda ljóst að aðild
nýtur ekki stuðnings og engar
líkur á að almenningur sam-
þykki aðild í þjóðaratkvæða-
greiðslu. Ekki er þó auðvelt að
gera sér grein fyrir umfangi
sóunarinnar því að utanríkis-
ráðherra gefur í skýrslunni af-
ar óljósar upplýsingar um
kostnaðinn. Það eru svo sem
ekki ný tíðindi en engu að síð-
ur vonbrigði að betri upplýs-
ingar skuli ekki enn liggja fyr-
ir.
Í skýrslunni segir að eðli
umsóknarferlisins sé þannig
að erfitt sé að sjá nákvæmlega
fyrir heildarkostnað en kostn-
aðurinn virðist vera áætlaður
um einn milljarður króna.
Þetta virðist þó byggjast á af-
ar veikum forsendum, til að
mynda því að ekki
er gert ráð fyrir að
breyta stofnana-
umhverfinu hér á
landi þó að fyrir
liggi að Evrópu-
sambandið krefjist slíkra
breytinga í aðildarferlinu.
Ennfremur virðist innbyrðis
ósamræmi í kostnaðartölum í
skýrslunni því að þrátt fyrir
að ráðherra tali um einn millj-
arð króna kemur fram að
fulltrúar framkvæmdastjórnar
ESB geri ráð fyrir að framlag
til Íslands vegna aðildarferl-
isins verði um fimm milljarðar
króna og að Ísland muni
leggja fram svipað mót-
framlag.
Samkvæmt þessu verður
kostnaðurinn fyrir Ísland að
minnsta kosti sex milljarðar
króna. Þetta er fyrir utan alla
óvissuna en í skýrslunni er
viðurkennt að ákveðnir þættir
geti verið vanmetnir. Í um-
ræðum á Alþingi í dag má telja
víst að utanríkisráðherra verði
krafinn skýrra svara um
kostnaðarhlið umsóknarinnar.
Skattgreiðendur eiga kröfu á
að fá slík svör.
Spurningum um
kostnað við aðildar-
ferlið er enn ósvarað}
Skýrsla utanríkisráðherra
S
iðað samfélag fær ekki þrifist
nema í skjóli laga og reglna.
Réttarríkið er alger grundvall-
arnauðsyn hverju siðuðu sam-
félagi mannanna. Í því felst að
allir eru jafnir fyrir lögunum og að enginn
geti sloppið við að bera ábyrgð á brotum
gegn lögunum og að engum sé refsað nema
hann hafi sannanlega gerst brotlegur við
lög. Beiting laga að öðru leyti á að vera
slík að framkoma opinberra aðila við borg-
arana sé sú sama í sambærilegum tilvikum.
Formreglur réttarfars og stjórnsýslulaga
miða margar að því að tryggja tilvist rétt-
arríkisins og að verja borgarana fyrir of-
forsi hins opinbera.
Þessar grundvallarreglur skipta alltaf
máli, en á átaka- og upplausnartímum eins
og þeim sem við göngum nú í gegnum, eru þær jafn-
vel enn mikilvægari. Það er auðvelt að bera virðingu
fyrir mannréttindum þegar allt leikur í lyndi og það
er auðvelt að bera virðingu fyrir mannréttindum
þeirra sem vammlausir eru. Þegar tímar eru erfiðari
kemur alltaf upp sú freisting að veita afslátt af
mannréttindum, að sópa til hliðar óþægilegum form-
reglum þegar hætta er á að einhver sleppi undan
refsivendinum.
En það er einmitt á tímum sem þessum
sem við eigum að fylgjast sérstaklega vel
með því að formreglunum sé fylgt. Ef við
sættum okkur við að á erfiðum tímum sé
hægt að víkja til hliðar grundvallarstoðum
réttarríkisins, stefnum við réttarríkinu
sjálfu í hættu. Samfélag okkar má ekki við
því að missa réttarríkið. Vissulega má
segja að eitt og eitt tilvik skipti ekki öllu
máli réttarríkið sé sterkara en svo að eitt
og eitt tilvik felli það um koll. Það er rétt,
en ef það er látið viðgangast að menn séu
settir í einangrun án þess að nægileg rök
séu fyrir því, ef það er látið viðgangast að
starfsmaður sýslumanns fari krókaleiðir í
birtingu gerðarbeiðni, ef það er látið við-
gangast að fólk, sem réðst á alþingishús
og lögreglustöð sé ekki látið bera ábyrgð á
gjörðum sínum þá skapast hættuleg fordæmi. Mun-
um við sjá fleiri dæmi um að sakborningar séu settir
í einangrun? Munum við sjá fleiri dæmi um að reynt
sé að komast hjá því að birta gerðarþolum gerð-
arbeiðnir? Er allt í lagi að ráðast að löggjaf-
arsamkundunni með ofbeldi af pólitískum ástæðum?
Viljum við búa í samfélagi þar sem svarið við þessum
spurningum er já?
bjarni@mbl.is
Bjarni
Ólafsson
Pistill
Þetta snýst ekki um víkingana
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
Væntingar í samræmi
við veruleika?
FRÉTTASKÝRING
Kristján Jónsson
kjon@mbl.is
N
ýr forsætisráð-
herra Bretlands,
David Cameron,
stærir sig af því að
vera fremur maður
raunhæfra aðgerða en mikilla
hugsjóna og ákveðinnar hug-
myndafræði. „Þegar fólk segir
mér frá útópíunum sínum verð ég
alltaf hræddur um að nú eigum
við skyndilega öll að ganga í sams
konar einkennisbúningum,“ sagði
hann nýlega í viðtali við hægri-
blaðið The Daily Telegraph.
En Cameron, sem er oft tal-
inn miðju-hægrimaður, boðaði
samt í kosningabaráttunni hug-
mynd sem hann nefndi Hið mikla
samfélag. Foreldrar áttu að setja
sjálfir upp skóla fyrir börnin og
hópar opinberra starfsmanna að
ýta úr vör samvinnufyrirtækjum
um þjónustustörf sín. Hugsjónin
féll að mestu í grýttan jarðveg
meðal kjósenda. Skýringin gæti
verið að innst inni viti þeir flestir
að brýnni mál eru framundan.
Efnahagurinn.
Óveðursský yfir
efnahagnum
Merkin eru augljós, hrikaleg-
ar ríkisskuldir, vaxandi atvinnu-
leysi og þótt pundið hafi lækkað
vex enn hallinn á utanríkis-
viðskiptunum. Cameron og Nick
Clegg, leiðtogi Frjálslyndra
demókrata, segjast einhuga um
að gera efnahagsvandann að for-
gangsverkefni. Annað mál er
hvort samstarfið þolir þá áraun-
ina þegar menn fara að berja
saman fjárlög næsta árs.
Clegg varaði við því í kosn-
ingabaráttunni að byrja niður-
skurð ríkisútgjalda of fljótt. Röng
tímasetning gæti kæft bata sem
þegar sæjust ákveðin merki um.
En hann varð að kyngja því að
stefna Camerons varð ofan á.
Samsteypustjórnin mun strax
minnka útgjöldin um sex millj-
arða punda.
Mervyn King seðlabanka-
stjóri, sem ekki hikar við að tjá
sig um stjórnmál þegar hann tel-
ur það nauðsynlegt, hrósaði leið-
togunum tveim fyrir þessa
ákvörðun en hefur jafnframt var-
að menn við að halda að kreppan
sé búin. Þörf sé á enn harkalegri
aðgerðum.
Báðir flokkarnir hafa orðið
að súpa á mörgum beiskum bik-
arnum til að finna nothæfa mála-
miðlun. Í reynd hefur Cameron
ekki þingrofsrétt. Tekið er fram í
stjórnarsáttmálanum að ekki
megi slíta þingi nema minnst 55%
þingmanna samþykki þá aðgerð
og íhaldsmenn verða því að leita
til stjórnarandstöðunnar ef þeir
svíkja loforðið og knýja þingrof í
gegn. Búið er að ákveða næsta
kjördag vorið 2015.
Hvernig munu Frjálslyndir
fara að því að hverfa ekki í
skuggann af stóra samstarfs-
flokknum? Víst fá þeir fimm af 23
ráðherrasætum og auk þess um
20 aðstoðarráðherra eða álíka
valdamikil embætti. Nær helm-
ingur þingflokksins verður í
reynd með ráðherranafnbót eða
ígildi hennar. Vandinn er að hug-
myndaheimar flokkanna tveggja
eru býsna ólíkir.
Íhaldsmenn hafna algerlega
evrunni, vilja hefta frekar ólög-
legan innflutning fólks, halda
áfram að berjast í Afganistan og
efla kjarnorkuvarnir. Í öllum
þessu málum varð Clegg að láta
undan.
Frjálslyndir hafa á seinni ár-
um oft markað stefnu vinstra
megin við Verkamannaflokkinn.
Clegg verður að taka á öllu sínu
ef hann á að geta sannfært alla
þingmenn sína um að samstarfið
við íhaldsmenn um að bjarga
efnahagnum sé svo mikilvægt að
velferðin verði að blæða.
Reuters
Félagar! Cameron á fyrsta fundi nýju ríkisstjórnarinnar í gær; hann hefur
lagt blátt bann við því að menn taki með sér farsíma á fundina. Ráðherrar-
arnir hafa ákveðið að samþykkja 5% lækkun á launum sínum.
Cameron mun ef til vill reyna að
snúa því sér í hag að honum mis-
tókst að ná hreinum meirihluta á
þingi. Hann gæti nýtt sér óvænta
hjónabandið við flokk Cleggs til
að ná undir sig miðjunni á litrófi
stjórnmálanna, að sögn frétta-
skýrandans Philips Stevens í Fin-
ancial Times. Þá myndi hann
geta stækkað kjósendagrunn
Íhaldsflokksins.
Skref í þá átt að hreppa lang-
þráðan þingmeirihluta, ætlun sem
gæti heppnast ef kjósendur fella
tillögur í þjóðaratkvæði um
breytt kosningafyrirkomulag.
Í stjórnarsáttmálanum er að
kröfu Nicks Cleggs tekið fram að
kosið verði á kjörtímabilinu um
breytingar sem lagfæri misvægið
milli þingmannatölu og kjör-
fylgis. En samið var um að flokk-
arnir tveir mættu vera með eða
móti breytingunum. Þeir eru
sammála um að vera ósammála í
þessum efnum.
MEÐ OG
Á MÓTI
››