Morgunblaðið - 14.05.2010, Blaðsíða 23

Minningar 23
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 14. MAÍ 2010
Þessi elska hringdi oft í mig og
spurði hvort eitthvað væri að, ég
væri svo sterkt í huga hennar og oft-
ar en ekki þá voru einhverjar fréttir
sem við þurftum að ræða um. Helga
var mjög varkár í tali um fólk, ég
heyrði hana aldrei hallmæla neinum,
hún var ákveðin kona með sjálfstæð-
ar meiningar. Hilmar og Helga voru
nýbúin að koma sér fyrir í nýju íbúð-
inni í Reykjanesbæ þegar hún lést.
Svo voru það ömmubörnin hennar
sem áttu hug hennar allan. Ásgeir
kom fyrstur, sonur Helgu Kristínar
og Arnars. Svo komu Páll Þór og
Guðbjörg Helga, þau eru börn Jó-
hanns og Svandísar. Helga og Palli
litli voru miklir vinir og saknar hann
ömmu sinnar sárt en litla Guðbjörg
Helga áttar sig ekki á hvað hefur
gerst, hún er svo ung.
Elsku Helga mín, við Maggi þökk-
um þér samfylgdina í gegnum árin
um leið og við vottum Helgu Krist-
ínu, Jóhanni, Hilmari og fjölskyldu
innilega samúð við fráfall móður
þeirra.
Guð blessi ykkur.
Þóra Katrín Kolbeins (Kata mág-
ko„Amma, er hún gömul konan sem
við hittum í húsinu við hafið í gær,“
spurði dótturdóttir mín fyrir nokkr-
um árum þegar við höfðum hitt ykk-
ur Gunnar hér í Kaupmannahöfn, en
á hótelinu ykkar var útsýni yfir
höfnina. Ég dró seiminn, njaaa, ekk-
ert mjög. Hún hugsaði sig um dálitla
stund og sagði svo, „en hún er mjög
góð“. Þessa sögu af Rebekku sagði
ég þér auðvitað í næsta símtali – því
alltaf skiptumst við á sögum um þær
tvær, Helgu þína og Rebekku mína,
fyrstu barnabörn okkar beggja.
Efnilegri telpur varla til og ömm-
urnar báðar afar stoltar af þeim.
Ekki þótti okkur síður vænt um
barnabörnin sem síðar bættust við,
en þessar fyrstu tvær áttu og eiga
sinn sérstaka sess.
Við sögðum hvor annarri frá
draumum okkar og dagdraumum,
frá áhyggjum og gleðiefnum og ekki
síst frá bókum sem við höfðum lesið.
Fyrir mörgum árum fundum við út
að bókasmekkur okkar var svipaður.
Bækur heimsins eru ófáar og tíma-
sparnaður að vita að það er óhætt að
sneiða hjá ákveðnum titlum.
Hjá þér fengust einatt góð ráð.
Engan þekki ég lagnari við að finna
kjarna málsins, finna góðan farveg,
farsælar lausnir – finna leiðir sem
entust. Að öllu þessu mun ég búa um
ókomin ár – vinátta okkar mun end-
ast mér ævilangt. Fegin hefði ég
viljað hafa þig lengur hér.
Hugurinn er hjá Gunnari, hjá son-
um, tengdadætrum og barnabörnum
– sérstaklega hjá Helgu, stúlkunni
sem átti hug ömmu sinnar og hjarta.
Guðrún Gísladóttir.
Elsku Fríða. Þú þekkir hana,
glímuna við orðin. Þú veist hvað við
er að etja þegar orð glata merkingu
sinni á þessu makalausa ferðalagi
milli huga og handar, verða hol og
innantóm þegar þangað er komið og
birtast á blaði sem klisjur. Þú þekkir
örvæntinguna sem grípur þegar orð
virðast fela í sér sannleik en þráð-
urinn sem er ætlað að tengja þau
saman heldur ekki. En öðrum frem-
ur þekkir þú óræðan galdur orða,
hvernig sum þeirra þegja þunnu
hljóði á meðan önnur vinna stóra
sigra; kveikja myndir, laða fram
minningar, tilfinningar.
Já, orðagaldurinn var þín list, þín
ástríða og glímuna við orðin hefur
þú tekið ótal sinnum og iðulega haft
betur sem sést svo víða í undurfal-
legum bókum þínum.
Eflaust hefur þú líka einhvern
tímann tapað. Skynsemin segir mér
að það hljóti að vera þó að innst inni
eigi ég bágt með að trúa því. En hér
sit ég, í orðaglímunni miðri, og reyni
að koma orðum að minni hinstu
kveðju til þín. Rek mig eftir þráðum
sem rakna upp við snertingu, leita
orða sem mig grunar að séu ekki til.
Eða fer ég vill vegar? Leita ég á
röngum stað?
Hugurinn er erfiður viðfangs.
Ætlar í sárafáum línum að ná utan
um allt það sem þú varst mér og ert.
Ná utan um þig! Fríðu mína. Er góð-
ur með sig og þykist í fáeinum orð-
um geta lýst skörpum hug þínum,
húmor, hlýju og réttsýni, samveru-
stundum fullum af hlátri, rökræðum
og vangaveltum, símtölum sem alltaf
urðu lengri en til stóð, vináttunni,
stuðningnum, virðingunni.
Gott og vel en hvar eru orðin?
Hjartað sem í eðli sínu er hógvær-
ara segir færra. Í rauninni aðeins
eitt. Ég sakna þín. Ég sakna þín sárt
en verð að kveðja.
„Við sjáumst“, kvaddir þú mig á
okkar síðasta fundi. Rétt eins og við
ættum von á að hittast aftur á morg-
un eða kannski hinn en því miður
var því ekki ætlað að verða. En við
sjáumst! Í ljúfum minningum, börn-
um þínum og barnabörnum, í maka,
systur, ættingjum og vinum og síð-
ast en ekki síst í listilega skrifuðum
bókum þínum. Við sjáumst!
Hvíl í friði mín hjartans Fríða.
Kæra fjölskylda. Megi guð gefa
ykkur styrk í sorginni.
Stefanía E. Hallbjörnsdóttir.
Kveðja frá
Rithöfundasambandi Íslands
Fríða Á. Sigurðardóttir er horfin
sjónum okkar. Samt ekki því hún lif-
ir áfram í verkum sínum. Bækur
hennar rötuðu víða og engan skyldi
undra. Umfjöllunarefnið var áleitið
og efnistökin þannig að menn hættu
ekki í miðjum lestri. Bóka Fríðu var
beðið með eftirvæntingu. Kjarnann í
verkum sínum sagði hún sjálf vera
hvort menn þyrðu að taka ábyrgð á
eigin lífi, þyrðu að standa með sjálf-
um sér eður ei.
Í hverfulum heimi leitaði hún
svara í ólíkum viðfangsefnum. Þessi
leit færði okkur rithöfundum fleira
en góðar bækur. Hún gaf okkur þor,
vísaði veginn. Menn skyldu ekki
kvarta þótt hér rynni ekki blóð og
enginn væri háskinn til að skrifa um,
sagði Fríða. Af háskanum þyrfti
ekki að hafa áhyggjur þar sem tvær
manneskjur væru saman komnar.
Skáldskapur væri tilraun til að segja
það sem ekki yrði sagt. Þess vegna
væri hann erfiður en ekkert veitti þó
meiri gleði.
Fríðu Á. Sigurðardóttur hlotnuð-
ust margvíslegar vegtyllur á lífsleið-
inni og hún var jafnvel komin að
þeim öllum. Hún var kjörin heiðurs-
félagi Rithöfundasambandsins árið
2005. Félagar hennar í rithöfunda-
stétt þakka það sem hún gaf þeim og
minnast hennar með virðingu.
Gunnari Ásgeirssyni, sonum þeirra
og fjölskyldunni allri sendum við
samúðarkveðjur.
Kristín Steinsdóttir, formaður.
Það að minnast er að endurlifa og
í minningunni felst óútskýranleg ei-
lífð, einhverskonar dularfullt og
magnað móment sem aldrei hverfur.
Svona finnst mér þetta að minnsta
kosti vera þegar ég hugsa um Fríðu
Á. Sigurðardóttur og sögurnar
hennar þar sem hún fléttar svo fim-
lega tímaþræðina að það verður
áfengt að lesa aftur og aftur og
skilja samt eiginlega aldrei hvernig
vefurinn breytir sífellt um lit og
áferð og lögun. Þetta er líka skáld-
skapargaldurinn og það er satt að
segja ekki vandi að ölvast af galdri
Fríðu – og nú er ég eina ferðina enn
gengin í hennar veröld og sé hvar
hún tekur pokann sinn, arkar sína
leið og hverfur á bak við fjöllin inn í
himnana – og ég veifa samverka-
konu, vini og mentor – æ, hvers
vegna varðstu að fara svona fljótt –
og vona að við munum hittast í
næsta ævintýri og hlæja og rökræða
um bókmenntir og pólitík og bara
lífið og tilveruna og allt á milli him-
ins og jarðar yfirleitt.
Og þegar það gerist, þegar við
hittumst aftur, verður örugglega
rökkur og Fríða opnar dyrnar og
býður mér inn með sveiflu, mikið
sem manneskjan er alltaf skemmti-
leg, og það verða tveir kaffibollar á
litla borðinu í eldhúsinu hennar og
kerti og súkkulaði í skál – og þá segi
ég og ég verð svo fegin að fá tæki-
færi til að byrja samræðurnar á orð-
unum sem ég kom aldrei nógu vel til
skila í fyrra ævintýrinu: Takk fyrir
allt, elsku hjartans Fríða mín.
Ég samhryggist Gunnari og fjöl-
skyldu og öllum ástvinum Fríðu
innilega.
Vigdís Grímsdóttir.
Það var á drungalegum degi í
októberbyrjun 1967 að hópur upp-
burðarlítilla nýstúdenta sat í fyrstu
kennslustofu í aðalbyggingu Há-
skóla Íslands og beið þess að fyrsta
kennslustund vetrarins í íslensku
rynni upp. Kennarinn hafði bersýni-
lega orðið fyrir óvæntum töfum. Þá
sveif inn í stofuna ung kona, ákveðin
á svip og örugg í fasi, og settist á
fremsta bekk – samkvæmt því nem-
andi. „Hvaða dreki er nú þetta?“
varð mér á að hvísla að sessunaut
mínum. Þetta var Fríða Áslaug Sig-
urðardóttir. Í þann tíð þekktu Fríðu
allir í háskólanum nema við nýnem-
arnir, hún var Fríða í háskólabóka-
safni, hægri hönd Björns Sigfússon-
ar háskólabókavarðar, og vissi allt
um það hvað safnið hafði að geyma.
Nú ætlaði hún að bæta íslensku við
bókasafnsfræðinámið sem hún hafði
þegar lokið. Tókst fljótt með okkur
náin vinátta sem hélst til hennar
hinsta dags. Skipti engu þótt ég hafi
lengst af búið erlendis. Framan af
skrifuðumst við á, hin síðari ár
hringdum við stöku sinnum hvor í
aðra, en þegar við vorum samlendar
og hittumst á ný var það ævinlega
eins og við hefðum síðast setið að
spjalli vikuna áður. Um jól barst
ávallt frá henni bókarsending, ann-
aðhvort eigið verk nýkomið úr
prentsmiðju eða verk einhvers ung-
skálds. Vildi Fríða ekki að vinkon-
una dagaði uppi sem fáfrótt nátttröll
í útlöndum.
Fríða átti við vanheilsu að stríða
mikinn hluta fullorðinsára sinna. Á
áttunda áratugnum lenti hún í bíl-
slysi og tók það hana mörg ár að ná
sér eftir afleiðingar þess. Þeirrar
erfiðu reynslu sér stað í skáldsögu
hennar „Sólin og skugginn“, sem
kom út 1981, en niðurstaða aðal-
söguhetjunnar í bókarlok er sú að
hún verði sjálf að glíma við eigin
sjúkdóm og sigrast á honum. Nokkr-
um árum síðar tók Fríða að kenna
efnaskiptasjúkdóms, sem hrjáði
hana svo mjög, að hún komst ekki
utan til að taka við Bókmenntaverð-
launum Norðurlandaráðs er henni
voru veitt 1992 fyrir skáldsöguna
„Meðan nóttin líður“. Rifjaði hún
það upp í bréfi fáeinum árum síðar,
„hvað það getur verið niðurlægjandi
að vera ekki fær um að standa sína
plikt“. Og fyrir tæpum tveimur ár-
um veiktist hún af þeim sjúkdómi
sem nú hefur orðið henni að ald-
urtila.
Allt þetta veikindamótlæti bar
Fríða með stakri reisn, ávallt mál-
hress og stutt í heillandi kímnigáf-
una. Enda þótt hún þyrfti oft á tíð-
um að vera þreklaus við rúmið
vikum saman reis hún alltaf upp á
ný, settist við skriftir og samdi
margslungnar og fagurlega fléttaðar
skáldsögur, nú síðast „Í húsi Júlíu“
2006, allt verk þar sem fjallað er um
gildi fortíðarinnar fyrir líf söguhetj-
anna í nútímanum. En hæst reis list
Fríðu e.t.v. í smásögum hennar, hinu
kröfuharða formi, þar sem einn at-
burður eða andartak birtir heila ævi
í leiftursýn. Fríða hóf rithöfundar-
feril sinn með smásagnasafninu
„Þetta er ekkert alvarlegt“ 1980 og
hún var með smásagnasafn í smíðum
þegar hún lést.
Ég minnist Fríðu með þökk og
virðingu. Yfir hafið sendum við Hu-
bert, bóndi minn, Gunnari, eigin-
manni hennar, og sonunum Ásgeiri
og Birni og fjölskyldum þeirra inni-
legar kveðjur samúðar og vináttu.
Kolbrún Haraldsdóttir,
Erlangen, Þýskalandi.
Fríða Á. Sigurðardóttir er látin.
Leiðum okkar bar saman með eft-
irminnilegum hætti, ekki bara í Rit-
höfundasambandinu, heldur þá er ég
skrifaði grein í Morgunblaðið, kring-
um aldamótin 2000, þar sem ég
leiddi rök að því að hún mætti kall-
ast kona 20. aldarinnar á Íslandi!
Var það á þeim forsendum að hún
hefði orðið hæst verðlaunuð ís-
lenskra kvenrithöfunda; þá er hún
fékk Bókmenntaverðlaun Norður-
landaráðs.
Mann 20. aldarinnar taldi ég hins
vegar vera nóbelsverðlaunahafann
Halldór Laxness.
(Viðbrögðin við þessari ritsmíð
minni urðu raunar óvenju mikil:
Menn komu á eftir og töldu að ein-
boðið yrði að velja Laxness öðrum
fremur.
Hins vegar fékk ég inn um póst-
lúguna ófrímerkta og nafnlausa
álitsgerð frá afkomendum þjóð-
skálds nokkurs frá aldamótunum
1900, þar sem þeim þóttu mikil feikn
að menn væru ítrekað að ganga
framhjá honum! Sú ætt réðst í út-
gáfuátak í kjölfarið!)
Ég vil kveðja Fríðu með kvæði úr
elleftu ljóðabókinni minni, Kvæða-
ljóðum og sögum (2008), sem nefnist
Sjálfsvitund:
Tek ég trompet mér í hönd.
Takti hjartað nær við önd.
Ekki mun þó ekkinn farinn
enda orsök dýpra falin.
Tryggvi V. Líndal.
✝
Elskulegur faðir okkar, tengdafaðir, afi og langafi,
JAKOB BRAGI BJÖRNSSON
frá Neðri-Þverá,
Vesturhópi,
síðast til heimilis á Rauðarárstíg 36,
lést á líknardeild Landspítala Landakoti fimmtu-
daginn 6. maí.
Útförin fer fram frá Grafarvogskirkju föstudaginn
14. maí kl. 13.00.
Íris Kolbrún Bragadóttir, Hannes Eðvarð Ívarsson,
Jón Þorbergur Jakobsson, Virgie Garcia,
Ragnar Bragason,
Björn Gísli Bragason,
Haukur Davíð Grímsson, Brynja Hrönn Bjarnadóttir,
Jóhannes Hauksson, Hildur Rut Sigurbjartsdóttir,
afabörn og langafabörn.
✝
Ástkær bróðir okkar og frændi,
PÁLL BERNHARÐ GUÐMUNDSSON
frá Útibæ,
Flatey á Skjálfanda,
Háaleitisbraut 105,
sem lést laugardaginn 1. maí, verður jarðsunginn
frá Fossvogskapellu mánudaginn 17. maí kl. 13.00.
Systkini og systkinabörn.
✝
Elskulegur faðir okkar, tengdafaðir, afi og langafi,
ÁRNI MAGNÚS BJARNASON,
Öldugranda 3,
áður til heimilis
Álakvísl 96,
lést á Landspítalanum í Fossvogi mánudaginn
10. maí.
Jarðarförin fer fram frá Neskirkju í dag, föstudaginn
14. maí kl. 15.00.
Sveinn Árnason, Sigurbjörg Guðjónsdóttir,
Kristín Árnadóttir, Stefán Melsteð,
Ágúst V. Árnason, Aðalheiður G. Hauksdóttir,
barnabörn og barnabarnabörn.
Ástkær móðir okkar, tengdamóðir, amma og systir
MARGRÉT GUNNLAUGSDÓTTIR
lést á Dvalar- og hjúkrunarheimilinu Grund
mánudaginn 10. maí. Útför hennar fer fram frá
Dómkirkjunni fimmtudaginn 20. maí kl. 11.00.
Sigríður Lóa Jónsdóttir, Sigurður Ingi Ásgeirsson,
Gunnlaugur Björn Jónsson, Kristrún Jónsdóttir,
Ingibjörg Svala Jónsdóttir, Ólafur Ingólfsson,
Sigrún Jónsdóttir,
Gunnlaugur Gunnlaugsson,
og barnabörn.

Ástkær móðir okkar, tengdamóðir og amma,
RAGNA GUÐMUNDSDÓTTIR
frá Drangsnesi,
sem lést á Heilbrigðisstofnuninni á Hólmavík
sunnudaginn 9. maí, verður jarðsungin frá
Drangsneskapellu laugardaginn 15. maí kl. 13.00.
Börn, tengdabörn og barnabörn.