Morgunblaðið - 25.10.2011, Qupperneq 19

19
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 25. OKTÓBER 2011
Þegar ég óx úr grasi
sem barn í Kóreustríð-
inu fann ég fyrir fá-
tækt á eigin skinni. Ég
sá hana í kringum mig
á hverjum degi, ég
upplifði hana. Ein af
mínum fyrstu minn-
ingum er að ég gekk
upp moldarstíg upp í
fjöllin til að forðast
bardagana, þorpið mitt
brann að baki mér og
ég velti því fyrir mér hvað yrði um
fjölskylduna og mig.
Svarið var Sameinuðu þjóðirnar
og önnur alþjóðleg samtök. Þjóðinni
minni tókst, með hjálp margra ann-
arra þjóða og vina, að komast aftur á
fætur og halda áfram eftir þetta
hræðilega stríð. Lýðveldið Kórea
reis úr skelfilegri fátækt til hag-
sældar á minna en hálfri öld, þökk sé
áratuga striti og fórnum milljóna
Kóreumanna.
Sem framkvæmdastjóri SÞ lifi ég
enn á ný þessa sögu. Á hverjum degi
vinn ég að því að binda enda á ör-
birgð sem enn hrjáir nær milljarð
manna í heiminum.
Þið getið því ímyndað ykkur hvað
minningarnar sóttu sterkt á mig
þegar ég heimsótti Þúsaldarþorpið
Mwandema í bláfátæku ríki í sunn-
anverðri Afríku, Malaví. Eins og í
æsku minni varð ég aftur vitni að
þeim áskorunum og erfiðleikum sem
fylgja fátækt í sveitahéraði. En ég sá
líka á ný samfélagsandann sem get-
ur yfirunnið hana – sömu tilfinn-
inguna fyrir samstöðu og einbeitni
sem varð til þess að sveitahéruð
Kóreu urðu hluti af nútímanum fyrir
fimm áratugum.
Árið 2000 hétu leiðtogar heims því
að tryggja að verulega yrði dregið
úr fátækt, hungri og sjúkdómum
fyrir árið 2015. Öll aðildarríki SÞ
samþykktu þessi markmið, þau eru
undirstaða Þúsaldarmarkmiðanna
um þróun. Þúsaldarþorpaáætlunin,
sem háskólarnir, viðskiptalífið og
stofnanir SÞ standa að, hefur þann
tilgang að sýna hvernig hægt sé að
ná þessum markmiðum, jafnvel í fá-
tækustu samfélögum jarðar.
Á sama hátt og gerðist í Suður-
Kóreu storma nú Þúsaldarþorpin í
Afríku fram á við og sama á við um
svipaðar áætlanir annars staðar,
matvælaframleiðsla eykst hröðum
skrefum, heilbrigði barnanna batn-
ar, lagður er grunnur
að því að sjálf fátæktin
verði endanlega kvödd.
Jafnframt þótti mér
mikið til þess koma að í
einu atriði var grund-
vallarmunur á til-
raunum Kóreumanna á
sjöunda áratugnum og
því sem hægt er að
gera núna. Þegar ég
fór um þorpið Mwan-
dama sá ég mögu-
leikana sem nútíma
tækni veitir okkur –
snjallsíma og breiðband, endurbætt
útsæði, nýjustu tækni í dreypiáveitu,
nútímalegar aðferðir til að greina
malaríu, ódýrar sólarorkugrindur, –
til að bæta kjör fólks með aðferðum
sem voru einfaldlega ekki til staðar
fyrir fáeinum árum.
Ég sá starfsmann í heilbrigð-
iskerfinu nota snjallsíma til að stýra
meðhöndlun á malaríu á einu heim-
ilinu. Hann notaði ódýran greining-
arbúnað til að staðfesta að um mal-
aríu væri að ræða, þess vegna var
óþarfi að nota smásjá og vinnu á til-
raunastofu, hann notaði snjallsíma
til að senda frá sér rannsóknarnið-
urstöður og fá leiðbeiningar hjá
„sérfræðingakerfi“ sem fólk með
sérþekkingu á sviði heilbrigðis hefur
sett á laggirnar, hann notaði nýjustu
aðferðir sem til eru við lyfja-
meðhöndlunina til að lækna sjúk-
dóminn. Barnið fékk lækningu á
heimili sínu; fyrir fáeinum árum
hefði verið mikil hætta á að þetta
sama barn hefði dáið nema einhver
hefði komið því á fjarlæga sjúkra-
stofnun í tæka tíð.
Ég varð vitni að öðrum bylting-
arkenndum breytingum á daglegu
lífi fólks. Einu sinni gat þetta sam-
félag ekki brauðfætt sig sjálft, núna
var geysistór skemma að springa,
svo mikið var í henni af umfram-
birgðum af korni. Notað hefur verið
útsæði sem gefur afar mikla upp-
skeru, jarðvegsnýtingu hefur verið
stjórnað betur, plöntun betur skipu-
lögð og kornframleiðsla í þorpinu
hefur meira en þrefaldast. Þorpsbú-
ar, sem áður þurftu að kaupa korn í
stórum stíl, eru nú öruggir og selja
sjálfir korn.
Umframbirgðirnar hafa síðan haft
bein áhrif á menntun sem hefur
batnað, fjölskyldur gefa nú ákveðinn
hluta af uppskeru sinni og hann er
notaður í hádegisverð í skólanum.
Nemendur fá skál með næring-
arríkum hafragraut og ávöxtum,
þeir hafa því orku til að stunda nám-
ið allan skóladaginn. Margir skólar
hafa uppgötvað að þessi málsverður
veldur því að einkunnir á samræmd-
um lokaprófum snarhækka.
Þúsaldarþorpsáætlunin mun í
þessum mánuði hleypa af stokk-
unum seinna fimm ára þrepi áætl-
unarinnar á leiðinni að lokamark-
miði Þúsaldaráætlunarinnar um
þróun árið 2015. Ríkisstjórnir í Afr-
íku og um allan heim eru nú að
draga lærdóm af þessu verkefni og
öðrum svipuðum: þær efla völd sam-
félaga, hjálpa þeim að fjárfesta í eig-
in framtíð með því að taka í notkun
nýjustu tækni og binda þannig enda
á sára fátækt. Þúsaldarmarkmiðin
gætu einhvern tíma hafa virst vera
bara nokkrar vonir og væntingar.
Við vitum núna að þau eru raunveru-
leg leiðsögn á veginum út úr heimi
fátæktarinnar.
Leiðtogar heimsins, sem hittust á
árlegum umræðufundi hjá SÞ í sept-
ember, voru allir sammála um eitt
meginatriði: að mikilvægi þess að
berjast gegn fátækt, hungri og sjúk-
dómum skipti sköpum varðandi
framtíð okkar, hvort við lifum öll af.
Þeir vita að sár fátækt ógnar lífi
hundraða milljóna manna sem ekki
geta treyst því að fá að jafnaði góða
næringu, drykkjarhæft vatn, heil-
brigðisaðstoð og menntun.
Þeir vita einnig að hættan nemur
ekki staðar við endimörk þorpsins
eða fátækrahverfisins; verstu hung-
ursvæði í dagsins í dag verða allt of
oft ofbeldis- og átakasvæði morg-
undagsins. Hvort sem við erum rík,
fátæk eða þar á milli, deilum við því
öll að eiga geysilega mikið undir því
að Þúsaldarmarkmiðin náist, svo að
sérhvert svæði í klóm neyðar og ör-
birgðar geti losnað úr þeim, orðið
frjálst, geti vaxið og notið hagsæld-
ar.
Eftir Ban Ki-moon » Á hverjum degi vinn
ég að því að binda
enda á örbirgð sem enn
hrjáir nær milljarð
manna í heiminum.
Ban Ki-moon
Höfundur er framkvæmdastjóri
Sameinuðu þjóðanna.
©Project Syndicate, 2011.
www.project-syndicate.org
Aflið til að binda
enda á fátækt
Tekjuskattur ein-
staklinga í Rússlandi
verður mest 13% en
hér á landi fer hann í
47%.
Fyrr í þessum mán-
uði átti ég þess kost
að heimsækja Moskvu
ásamt nokkrum fé-
lögum úr íslenskum
iðnaði. Við hittum for-
ystumenn í ýmsum
fyrirtækjum, stofnunum og sam-
tökum atvinnulífsins. Það sem ein-
kenndi viðhorf þeirra allra var ein-
lægur vilji til að laða að erlenda
fjárfestingu og til þess hafa Rúss-
ar gert margháttaðar ráðstafanir á
ýmsum sviðum. M.a. hafa þeir lagt
sig fram um að haga skattlagningu
fólks og fyrirtækja í þessu mikla
landi þannig að áhugavert sé að
starfa þar og reka fyrirtæki með
tilliti til skattlagningar.
Þeim er mjög umhugað um að
ná myndarlegum og stöðugum
hagvexti næstu árin. Hagvöxtur er
þarna 4,5 til 5% á ári. Það þætti
gott á Íslandi þar sem hagvöxtur
er því miður ekki nema 1-2% um
þessar mundir en þyrfti að vera
5% ef við ætlum að uppræta at-
vinnuleysi og koma okkur á réttan
kjöl á skömmum tíma. Rússum
þykir þetta ekki nóg og segja að
þeir vilji sjá 7 til 8% hagvöxt því
þeim liggi á að þróa samfélagið til
betri vegar og gera það öflugra og
samkeppnishæfara við stóru löndin
í Vestur-Evrópu. Þeir gera sér
ljóst að fjárfesting er lykillinn að
hagvexti og hraðri eflingu sam-
félagsins enda er þar margt sem
þarf að bæta í efnahagslífinu og á
ýmsum öðrum sviðum. Þeir gera
sér ljóst að brýnt er fyrir þá að
laða að erlenda fjárfesta og því
gera þeir sitt ýtrasta til að skatta-
umhverfi og annað rekstr-
arumhverfi fyrirtækja sé hag-
stætt.
Ekki er langt síðan Moskva var
háborg sósíalisma og afturhalds á
sviði viðskipta þar sem allt var
njörvað niður í ríkisafskipti og
frjálst markaðshagkerfi var litið
hornauga. Á þeim tíma lögðu Ís-
lendingar áherslu á hagvöxt, efl-
ingu markaðshagkerfisins, fjár-
festingar og sem öflugust viðskipti
og samskipti við umheiminn.
Nú hefur þetta snú-
ist við. Sósíalismi og
afturhald einkenna ís-
lenskt samfélag. Hér
virðast stjórnvöld
vera á móti hagvexti,
þau virðast ekki hafa
skilning á mikilvægi
fjárfestinga í atvinnu-
lífinu fyrir endurreisn
þjóðfélagsins og
leggja steina í götu
þeirra erlendu aðila
sem sýnt hafa áhuga
á að fjárfesta á Íslandi. Skattp-
íningarstefna er farin að stórskaða
þjóðfélagið. Ráðherrar tala um að
þeir hafi náð árangri í efnahags-
stjórnun á síðustu þremur árum –
tala um árangur þegar atvinnu-
leysi er í hámarki, fjárfestingar í
sögulegu lágmarki í 70 ár, gjald-
eyrishöft, lækkandi kaupmáttur
fólks, tugir þúsunda heimila í fjár-
hagsörðugleikum, erfið afkoma
þúsunda fyrirtækja og skattlagn-
ing komin út fyrir öll skynsem-
ismörk.
Rússanir gera sér ljóst að leiðin
upp á við liggur gegnum fjárfest-
ingar erlendra og innlendra aðila
sem skila hagvexti til samfélags-
ins. Núverandi stjórnvöld á Íslandi
eru í mesta basli með að skilja
þessi einföldu grundvallaratriði.
Sú var tíð að íslenskir sósíal-
istar voru sendir til Moskvu til að
læra fræðin og fá línuna. Er ekki
kominn tími til að senda núverandi
ráðamenn Íslands þangað til að
læra að skilja mikilvægi hagvaxtar
og fjárfestinga – fá línuna eins og
forðum?
Eftir Helga
Magnússon
» Sú var tíð að íslensk-
ir sósíalistar voru
sendir til Moskvu til að
læra fræðin og fá línuna.
Er ekki kominn tími til
að senda núverandi
ráðamenn Íslands þang-
að til að læra að skilja
mikilvægi hagvaxtar og
fjárfestinga – fá línuna
eins og forðum?
Helgi Magnússon
Höfundur er formaður
Samtaka iðnaðarins.
Moskva 13% –
Reykjavík 47%
Stýfir brauð úr hnefa Að gefa fuglum við Tjörnina brauð hefur lengi verið vinsæl iðja. Finnist fuglunum gjöfin ganga of hægt fyrir þeirra smekk geta þeir allra frekustu gripið til sinna ráða.
Kristinn