Húsfreyjan - 01.07.1966, Blaðsíða 34

Grænu krydd jurtirnar eins ojj; steinselja,
dill og karse er mjög auðvelt a?i rækta í
görðum. Karse má jafnvel raíkta í sagi eða
í baðmull í gluggakistunni (kai'se er gott
með grænu salati og ofan á rúllupylsu).
Gott er að strá söxuðum kryddjurtum yfir
kartöflur og fisk, o. fl. Þar að auki eru ]>ær
mjög vítamínauðugar. En geymið ekki mat-
arleifar með lirárri steinselju, því að í
steinseljunni geta verið veirur frá jarðveg-
inum, sem gela valdið matareitrun, ef jiær
fá góð lífsskilyrði. Steinselju og dill er
einnig hægt að kaupa þurrkaða og jafnvel
frysta. Þurrkuð dillfræ eru víða til í verzl-
unum hér á landi, og gott er að krydda
saltsíld í edikslegi með dillfræum eins og
Svíar gera.
Einnig er auðvelt að rækta kerfil. Hann
er notliæfur í kerfilsúpu og mjög góður lil
að krydda með fiskrétti. Reynið einnig ein-
hvern tíma að láta dálítinn kerfil í kjöt-
súpuna.
Nú sjáum við líka nýjan papríka, sem
einnig er nefndur spánskur pipar í verzl-
unum. Er liann notaður á svipaðan hátt og
steinselja og dill. Þægilegt er að skera hann
niður í þunna hringi, og eru ])eir mjög
skrautlegir.
Eins og getið er hér á undan liafa forfeð-
ur vorir ræktað hvönn. Mörg eru örnefnin,
sem dregin eru af hvönn eins og Hvanneyri,
Hvannaskarð, Hvannadalur o. fl., og enn í
dag nota sumar liúsmæður hvönn í kjöt-
súpu. (Erlendis er hún seld í sykurlegi eins
og engifer).
Blóðberg má sjóða með saltkjöti og baun-
um. Það er að vísu ekki eins sterkt og hið
ræktaða blóðberg, sem selt er ])urrkað sem
límian. En blóðherg (timian) má nota í
karrýsúpu (búin til úr fisksoði), í lauksúpu,
í sósur út á fisk og út á glóðarsteikt kjöt.
Sem tilbreyting má einnig láta svolítið hlóð-
berg í kjötdeig (ásamt salvíu).
En úr sömu ætt og blóðberg (varablóma-
ættin) bafa einmitt margar kryddjurtir
flutzt til landsins, sem ekki liafa sézt bér
áður. Erlendis, þar sem blýrri veðrátta er
en bér á landi, má finna þær á víðavangi
og einnig má rækta þær í görðum. Þær liafa
þekkzt í margar aldir í Suður-Evrópu, en
nú virðast Jiær vera komnar í tízku, ef svo
mætti að orði kveða. Bragðið líkist blóð-
bergi, en ])ó liefur bver þeirra sinn sér-
kennilega keim.
Vinsælast er merian sem einnig er sell
undir nafninu oregano eða marjoram. Það
má nota í súpur, í salatsósur, með fiski, í
kjötdeig, í rétti, þar sem kjöt er framreitt
í sósu o. m. fl. Eins má nota basilikum, sal-
vía og sar. Reynið t. d. einhvern tíma að
strá basilikum yfir lamhakóteletturnar áð-
ur en þið steikið þær og reynið salvíu í
tómatsósu, en sar þykir bezt í baunarétti.
Þeir, sem áhuga liafa á krydduðum mal,
geta fengið sér matreiðslubók sem Poli-
tikens forlag í Danmörku liefur gefið út.
Heitir hún „Vi laver mad med krydderier“.
Ef krydd er geymt lengi, vill það dofna,
eins og allir hafa reynslu fyrir. Sumar teg-
undir eru jafnvel bragðlausar, séu þær
geymdar lengur en í ár. Því fínna sem
kryddið er malað, því fljótara dofnar það.
Kaupið því einungis lítið magn í einu af
kryddi. Loft, -hirta, hiti og raki fer illa með
kryddið. Þess vegna ber að geyma ])að í
haukum með góðu loki á nokkurn veginn
köldum og dimmum stað. Takið aldrei
krydd upp lir baukum með rakri skeið, og
skil jið aldrei eftir baukinn opinn. Baukar
úr j)lasti eru ekki hentugir fyrir krydd (þó
að þeir sjáist því miður víða í búðum) þar
sem plast varðveitir illa rokgjörn bragð-
efni. Séu kryddjurtir eins og steinselja
frystar, á að frysta þær í álþynnum eða í
vaxhornum j)apj)aöskjum, en ekki í plast-
pokum.
En þar sem krydd er komið „í tízku“,
er einnig selt mikið af alls konar krydd-
blöndum í skemmtilegum baukum, áletr-
uðum fallegum nöfnum. Með smáu letri
stendur einnig á bauknum bvaða krydd-
tegundir muni vera þarna saman komnar,
og því hcr að kynna sér það.
Gömul kryddblanda, sem allir þekkja,
er karrý, það er indverskt krydd. í Indlandi
hefur bvert liérað og livert þorp sína krydd-
blöndu, uj)pskriftin er mikið leyndarmál,
en aðallega er karrý hlamla af ])ví, sem
30
HÚSFREYJAN