Dagblaðið Vísir - DV - 28.02.2004, Qupperneq 16

16 LAUGARDAGUR 28. FEBRÚAR 2004
Fréttir 0V
Myrti kærustuna og gerði 10 máltíðir úr
henni sem hann drakk með rauðvíni
Hannibal Lecter Þekktasta mannæta nútímabókmenntanna. Mannætur hafa verið reglu-
lega í fréttum á Vesturlöndum upp á siðkastið.
Sænsk mannæta
losnar úr fangelsi
Sænskur maður sem fyrir 25
árum myrti kærustuna sína og át
hana gengur frjáls í sænsku samfé-
lagi. Lögreglan í Malmö handtók
manninn árið 1979 og fann þá í ís-
skáp hans 17 kíló af illa lyktandi
kjöti í sex pokum. Maðurinn hafði
eldað um tíu máltíðir úr kærust-
unni og drukkið vín með. Maðurinn
var þá þrítugur en kærastan 28 ára.
Þeim hlutum kærustunnar sem
ekki enduðu á steikarpönnunni eða
ofninum sturtaði maðurinn niður í
klósettið eða henti í höfnina í Mal-
mö. Við yfirheyrslur hjá lögreglu
kvaðst hann hafa orðið þreyttur á
kærustunni, sem vildi eiga við hann
mök. Þess vegna drekkti hann
henni í baðkarinu. í nokkra daga
meðhöndlaði hann svo líkið og
vigtaði hina ýmsu
líkamsparta.
Hann fláði höfuð
konunnar til að
sjá hvernig það
liti út undir
húðinni en
0^ ileygði því
svo í höfn-
tna. Hárið
geymdi hann í
plastpokum í fata-
skáp.
Hann fláði höfuð kon-
unnar tíl að sjá hvern-
ig það íiti út undir
húðinni en fleygði því
syo i höfnina. Hárið
geymdi hann í plast-
pokum í fataskáp.
Maðurinn var dæmdur til vistun-
ar á réttargeðdeíld og segir læknir
hans við Aftonbladet að hann hafl
ekki breyst. Hann býr í eigin íbúð og
er að læra tungumál. Maðurinn
greinir frá því í samtali við dagblaðið
Expressen að hann hafi reynt að
gleyma því sem gerðist fyrir 25
árum. Hann segist hafa það gott en
er á lyfjum til að halda sjúkdómnum
niðri.
Fyrir skömmu handtók breska
lögreglan mann í Walthamstow-
hverfinu í Norðaustur-London þar
sem hann steikti mannsheila á
pönnu. Þá hafa réttarhöld staðið í
þýskalandinu yfir Armin Meiwes,
sem át mann sem svaraði auglýs-
ingu hans þegar hann augiýsti eftir
einhverjum sem vildi láta snæða sig.
Varöan - alhlíða fjármálaþjónusta
Nokkrir
punktar um
beinharöa
peninga
i
Vor í París 14. - 17. maí
Yndisleg vorferð til Parísar þar sem gist verður á 3ja stjörnu
hótelinu Home Plazza Bastille í þrjár nætur. íslenskur
fararstjóri er Laufey Helgadóttir, listfræðingur.
Verð: 36.475 kr. á mann í tvíbýli auk 10 þús. ferðapunkta.
Innifaliö: Flugvallarskattar og þjónustugjöld. Nánari upplýsingar fyrir ofangreind tilboö hjá
lcelandair í hópadeild, sími 505 0406 eöa sendiö tölvupóst á groups@icelandair.is
www.landsbanki.is . . , , .
sími 560 6000 L9 Landsbankinn
Leyndarmál
Stjórnarráðsins
Þegar sagnfræðingur fær í hend-
ur fræðirit um sögu byrjar hann yfir-
leitt á því að skoða heimildaskrá
höfundar og meðferð hans á heim-
ildum. Eitt af því fyrsta sem hann
kannar er hvort höfundur hafi notað
svokallaðar frumheimildir við verk
sitt og ef svo er hvort notkun þeirra
hafi orðið til þess að koma nýrri
þekkingu á framfæri eða bregða
nýju ljósi á fyrri vitneskju okkar um
það mál sem til umfjöllunar er.
Stundum getur þessi vani orðið til
þess að spilia fyrir því að sagnfræð-
ingar njóti góðra ritverka á þeirra
eigin forsendum, en það vandamál
getum við leitt hjá okkur!
I samræmi við starfsvanann hef
ég lesið hina nýju tveggja binda sögu
Stjórnarráðs íslands 1964-2004
(þriðja bindið er væntanlegt í haust)
með heimildakönnun höfunda f
huga. Hér er þó ekki ætlunin að rit-
dæma verkið eða kveða upp dóm
um heimildarýni þess í heild; í stað-
inn verður í seinni hluta þessarar
greinar eftir viku staldrað við á
nokkrum stöðum í bókinni og hugað
að því hvað heimildir, sem ekki hafa
áður verið notaðar, segja okkur.
Hvaða leyndarmál?
I upphafi er rétt að víkja orðum
að fyrirsögn þessarar greinar. Fyrr á
öldum hétu skjalasöfn æðstu stjórn-
valda því skrýtna nafni leyndar-
skjalasöfn, Geheimearkiv. Embætt-
isheiti forstöðumannsins var leynd-
arskjalavörður, var hann starfs síns
vegna gjarnan handgenginn kon-
ungi og kanslara. Nefna má í þessu
sambandi að íslendingurinn Finnur
Magnússon (1781-1847) var um ára-
bil ieyndarskjalavörður við hirð
Danakonungs. Ekki ætti að þurfa að
skýra nafnið í mörgum orðum;
merkingin liggur í augum uppi:
Skjölin voru ekki æduð öðrum en
stjórnvöldum og þeim sem náðar
þeirra nutu.
Franska stjórnarbyltingin 1789
gerbreytti smám saman viðhorfum
manna til skjalasafna. í kjölfar henn-
ar festi hugmyndin um þjóðskjala-
safn, þar sem opinber gögn væru al-
menningi aðgengileg, rætur. Við
skulum ekki láta það villa okkur sýn
í því viðfangi að þjóðskjalasafn er nú
á dögum afskaplega hversdagsleg
stofnun sem hrærir sjaldnast upp í
tilfinningalífi fólks (ef til vill að fá-
einum ættfræðingum undanskild-
um) eða vekur hugljóman. Þjóð-
skjalasöfnin eru mikilvægur þáttur í
arfleifð Vesturlanda á sviði frelsis og
mannréttinda.
Franska stjórnarhylt-
ingin 1789 gerbreytti
smám saman viðhorf-
um manna til skjala-
safna. í kjölfar hennar
festi hugmyndin um
þjóðskjalasafn, þar
sem opinber gögn
væru almenningi að-
gengileg, rætur.
Eftir að skjalasöfnin opnuðust
reyndist skjalaáhugi almennings
mestur á persónufróðleik, svo sem
kirkjubókum og manntölum, og
fjárhagsgögnum, skjölum sem
geymdu upplýsingar um eignarrétt
og fjárhagslega hagsmuni. Fræði-
menn skoðuðu frekar gögn um
ráðagerðir stjórnvalda og fram-
kvæmdir ríkisins.
Upplýsingaskylda stjórn-
valda
Lengi vel eftir opnun skjalasafn-
anna voru sum skjöl þó talin þess
eðlis og efnis að þau ættu ekki erindi
við almenning eða fræðimenn,
nema í undantekningartilvikum.
Sum þóttu geyma svo persónulegar
upplýsingar um einkahagi fólks að
þau ættu að vera lokuð um aldur og
ævi. Algengara var þó að skjöl um
svokölluð „viðkvæm málefni“
stjórnvalda væru tekin frá, ekki síst
þau sem vörðuðu öryggi ríkisins og
samskipti við aðrar þjóðir. Nokkur
geðþótti réð því á hverjum tíma
hvaða skjöl voru lokuð með þessum
hætti.
Með löggjöf um upplýsinga-
skyldu stjórnvalda á síðari hluta 20.
aldar víða um lönd, þar á meðal hér
á landi á tíunda áratugnum (Upplýs-
ingalög nr. 50/1996), var skilgreint
hvers konar skjöl skyldu vera öllum
aðgengileg hvenær sem væri og
hverrar tegundar hin væru sem lok-
uð skyldu um lengri eða skemmri
tíma. Fólst í þessu mikilvæg réttar-
bót. Ég minnist þess þó að á nor-
rænum ráðstefnum skjalavarða,
sem ég sótti um miðjan tíunda ára-
tuginn, voru sumir sagnfræðingar
að kvarta yfir því að upplýsingalögin
væru farin að hafa áhrif á það hvað
embættismenn og stjórnmálamenn
settu á blað; þeir væru farnir að rit-
Guðmundur
Magnússon
skrifar um
þjóðskjalasöfn
Söguþræðir
skoða sjálfa sig og jafnvel hagræða
sögunni á skjölum til að líta betur út
í augum framtíðarinnar. Vel má vera
að eitthvað .sé til í þessu í öllum
löndum, en það er áreiðanlega ekki
leiðin til að bregðast við þessu að
taka upp fyrri reglur sem heimiluðu
að skjöl væru lokuð í marga manns-
aldra.
Fundargerðir ríkisstjórna
Meðal þeirra stjórnarráðsgagna
hér á landi sem undanþegin eru
hömlulausum aðgangi almennings
og fræðimanna eru fundargerðir
ríkisráðs og ríkisstjórna. Þær má
aðeins skoða þegar fundargerðirn-
ar eru orðnar þrjátíu ára og eldri.
Þegar ég skrifaði á dögunum hér í
blaðið um ríkisráðsfundi fékk ég
ekki að skoða gjörðabók ríkisráðs
síðustu þrjátíu árin. Skipti þá engu
máli þótt ég væri gamall innanbúð-
armaður í Þjóðskjalasafni og með
óbeinum hætti vörslumaður
gjörðabókarinnar í nokkur ár. Allir
eru jafnir fyrir lögunum. Ég hefði að
vísu getað sótt um undanþágu eins
og dæmi eru um, en taldi ekki þörf
á því þá.
Fræðimennirnir, sem skrifuðu
sögu Stjómarráðsins, hafa greini-
lega notið undanþágu frá lögunum
og haft aðgang að fundargerðum
ríkisstjórna.sem öðmm eru að jafn-
aði lokaðar, þar sem þeir vitna í þær.
Hvort aðgangi þeirra vom einhver
takmörk sett kemur ekki fram í for-
mála ritstjóra verksins í fyrsta bind-
inu og þar segir raunar ekkert annað
um notkun fmmheimilda en að
„skjöl í Þjóðskjalasafni og í ráðu-
neytum [hafi verið] notuð umtals-
vert". Æskilegt er að í verki af þessu
tagi fylgi nánari greinargerð um
heimildanotkun; ættu að vera tök á
því þar sem lokabindið kemur ekki
út fyrr en í haust.
I næstu grein verður gripið niður
á nokkrum stöðum í stjórnarráðs-
sögunni og athugað hvernig farið er
með þær heimildir bókarinnar, sem
áður hafa annað hvort verið lokaðar
eða ekki nýttar. Átti Stjórnarráðið
leyndarmál á þessu tímabili og hafa
þau nú verið dregin fram í dagsljós-
ið?