Dagblaðið Vísir - DV - 28.02.2004, Qupperneq 19

DV Fókus
LAUGARDAGUR 28. FEBRÚAR 2004 19
Lúkas ,,[Æ]ðstu prestarnir og fræðimennirnir leituðu fyrir sér hvernig þeir gætu ráðið
[Jesú] afdögum, þviaðþeir voru hræddir við lýðinn." Júdas kom þeim þá til hjálpar og
Jesú var handtekinn í Getsemane afhópi manna og voru þat á meðal æðstu prestarnir,
varðforingjar helgidómsins og öldungarnir.Jesú var flutturj hús æðsta prestsins" þar
sem varðmenn hæddu hann og spottuðu, börðu og svlvirtu með orðum. ídagrenningu
varJesú siðan færður á fund„öldungaráðs lýðsins"þar sem voru„bæði æöstu prestar
og fræðimenrí'. Hann var spurður hvort hann væri Kristur en hann svaraði:„Þótt ég segi
yðurþað, munuð þér ekki trúa.'Þá var hann spurður hvort hann væri„sonur Guðs“og
svaraði:„Þér segið aðégsé sá." Þá sögöu þeir:„Hvað þurfum vér nú framar vitnis við?“
„Allur skarinn" færði núJesú fyrir PHatus þarsem„íþleir tóku að ákæra hann og
sögðu:,, Vér höfum komist að raun um, að þessi maður leiðir þjóð vora afvega, hann
bannar að gjalda keisaranum skatt og segist sjálfur vera Kristur konungur.""
Pilatus spurði Jesú hvort hann væri konungur Gyðinga en hann svaraði aðeins:„Þú
segir það." Þá sagðist Pílatus enga sök finna hjá þessum manni en„þeir urðu þvíákafari
og sögðu:„Hann æsir upp lýðinn með þvi, sem hann kennir í allri Júdeu, hann byrjaði i
Galíleu og er nú kominn hingað.""
Pilatus ákvað þá að koma Jesú afhöndum sér með þviaö senda hann til Heródesar,
leppkonungs Rómverja I Galileu. Heródes varð glaður við þvi hann hafði heyrt mikið af
Jesú látið og væntiþess„að sjá hann gjöra eitthvert tákrí'. En Jesú svaraði engu spurn-
ingum hans ogjæjðstu prestarnir og fræðimennirnir stóðu þar og ákærðu hann harð-
lega". Heródes hæddiþá Jesú og sendi hann loks aftur til Pilatusar.
Landstjórinn kallaði nú saman„æðstu prestana, höfðingjana og fólkið" og sagðist
hafa yfirheyrt Jesú„en enga þá sök fundið hjá honum erþér ákærið hann um". Spurði -
siðan hvort hann ætti að láta Jesú lausan.„En þeir æptu allir:„Burt með hann, gefoss
Barabbas lausan!"En honum hafði verið varpað
i fangelsi fyrir upphlaup nokkurt, sem varð i
borginni, og manndráp."
Lúkas er eini guðspjallamaðurinn sem
heldur þvi fram að Barabbas hafi verið
morðingi. Bæði Matteus og Markús kalla
hann einungis„bandirígja".
Lýðurinn heimtaði núað Jesú yrði krossfestur
og þegar Pilatus kvaðst ekki hafa fundið hjá
honum neina dauðasök og myndi hann þvi að-
eins láta hirta Jesú en sleppa honum síðan, þá
laust upp svo miklu ópi að iandstjórinn lét und-
an.Jesú framseldi hann, að þeir færu með
hann sem þeir vildu."
Jóhannes Frásögn Jóhannesar er i grundvallaratriðum önnur en hinna guðspjalla-
mannanna þriggja. Þar segir frá fundi„æðstu prestanna og faríseanna"þar sem menn
lýstu áhyggjum sinum:„Þessi maður gjörir mörg tákn. Ef vér leyfum honum að halda
svo áfram, munu allir trú á hann og þá koma Rómverjar og taka bæði helgidóm vorn
og þjóð." Kaifas æðsti prestur tók siðan afskarið:„[Y]öur er betra, að einn maður deyi
fyrir lýðinn, en að öllþjóðin tortimist."Upp frá þeim degi voru leiðtogar Gyðinga ráðnir
í að„taka [Jesú] aflifi."
Júdas bauðst siðan til að svikja herra sinn og þegar Jesú var staddur í Getsemane
kom Júdas og„tók með sér flokk hermanna og verði frá æðstu prestum og fariseum".
Rétt eins og hjá Matteusi gripu lærisveinarnir óvænt til vopna og að þessu var það sjálf-
ur Símon Pétur sem sneið eyrað afþjóni æðsta prestsins. En Jesú sagði Pétri að sliðra
sverð sitt og var síðan fiuttur til hallar æðsta prestsins Annasar, tengdaföður Kaífasar.
Annas spyr hann um kenningu sina en Jesú kveðst þegar hafa talað opinskátt um hana
„í áheyrn heimsins". Þá varJesú sendur bundinn til Kaifasarsem sendi hann áfram til
Pilatusar. Pilatus spurði hver ákæran gegn honum væri en Gyðingarnir svöruðu að að-
eins að efhann væri ekki illvirki mundu þeir ekki hafa„selt hann þér I hendur". Pílatus
sagði þeim þá að dæma Jesú eftir sinum lögum en þeir svöruðu að þeim væri ekki
heimilt að taka menn aflifi. Pílatus yfirheyrði þá Jesú og að lokum viðurkenndi Jesú:„Ég
er konungur. 77/ þess er ég fæddur og til þess er ég kominn i heiminn að ég beri sannleik-
anum vitni."
Pílatus tilkynnti Gyðingum að hann fyndi enga sök
hjá Jesú og spurði hvort þeir vildu að hann yrði lát-
inn laus. En þeir heimtuðu Barabbas lausan,„[e]n
Barabbas var ræningi". Pilatus lét þá húðstrýkja
Jesú, sveipa hann purpurakápu og hermenn settu
þyrnikórónu á höfuð hans. Þannig búinn lét Pílat-
us leiðaJesú fyrir„týðinrí’og kvaðstenn enga sök
fínna hjá honum.„Þegar æðstu prestarnir og verðirn-
ir sáu hann æptu þeir:„Krossfestu, krossfestu!"" Pllatus
reyndi margsinnis að malda i móinn og varð sífellt
hræddari við Gyðinga og þorði að lokum ekki annað en
láta undan stöðugum ópum þeirra umað Jesú skyldi
krossfestur.
kom á fyrstu öld. Kunnastur ann-
arra er vitaskuld Jóhannes skírari
en í ýmsum heimildum er getið
um að minnsta kosti tug annarra.
Sumir þeirra voru kallaðir Messías
eða tóku sér sjálfir þann titil.
Messías samkvæmt fornum
ritum Gyðinga var titill á vænt-
anlegum herkonungi
sem þjóðin von-
aðist til að myndi
um síðir rísa upp
og varpa oki er-
lendra herra af
henm. Á fyrstu
öld var ægivald
Romar hins vegar Qyr-±
slíkt að jafnvel
hinir bjartsýn- f-f
ustu Gyðingar
gerðu ser flestir
grein fyrir því að þeir hefðu
varla bolmagn til að reka Róm-
verja af höndum sér með hern-
aði og þá var með tímanum far-
ið að nota hugtakið Messías líka
yfir eins konar andlegan leiðtoga
sem „hreinsa" myndi þjóðina af
bæði erlendri áþján og ekki síður
innlendri spillingu yfirstéttarinn-
ar. En allt blandaðist þetta sem
sagt saman og vissulega urðu ýms-
ir til að grípa til vopna gegn Róm.
Sagnaritarinn Jósefus - Gyðingur
sem studdi Rómverja - segir á ein-
um stað að margir hafi komið fram
„sem blekktu þjóðina og létu sem
þeir lytu guðlegrar forsjónar en
vildu í reynd aðeins umbyltingar
og nýja stjórn í Iandinu. Þessir
blekkingameistarar heimtuðu af
mönnum að þeir höguðu sér eins
og geðsjúklingar og drógu þá út í
óbyggðir undir því yfirskini að þar
myndi Guð birta þeim tákn frelsis-
Kenning Jesú hafði heyrst
áður
Sumir létu sér þó ekki nægja að
prédika úti í auðninni, eins og Jó-
hannes skírari, heldur héldu inn í
borgirnar til að boða hver sitt

un
VIU J
c
guðsríki. Það er hreint ekkert lítið
gert úr hinum sögulega Jesú, þótt
bent sé á að hann var bara einn af
mörgum slíkum „spámönnum".
Kenning hans var jafn fögur og
göfug fyrir því, þótt hér megi
reyndar benda á að í raun og
veru var fátt sérlega frumlegt
við kenningu Jesú
- hvernig svo
sem við reyn-
um að grafast fyrir um
hver. hún hafi upphaflega
verið. Flestallt tal hans um
kærleikann hafði heyrst
áður.
Þegar Jesú fór að safna
um sig fylgismönnum, þá
var ekkert óeðlilegt eða
óvenjulegt við að yfirvöld í
Palestínu hefðu varan á sér.
Bæði vildu þau varðveita sín
eigin völd og áhrif og enn-
fremur vernda þjóðina fyrir
refsiaðgerðum Rómverja ef
allt færi úr böndunum. Því
þótt Rómverjar hafi yfirleitt verið
mildir húsbændur, þá voru engir
grimmari þegar þeir reiddust. Við
páskahátíðina örlagaríku í Jerúsal-
em var gífurlegur mannfjöldi sam-
ankominn í borginni og róstur
hafa greinilega orðið. Það er aug-
ljóst af frásögninni um Barabbas,
sem sumir telja að hafi yerið upp-
reisnarmaður fremur en venjuleg-
ur stigamaður, og sömuleiðis kem-
ur fram í tveimur guðspjöllum af
fjórum að að minnsta kosti sumir
fýlgismanna Jesú hafa gengið um
vopnaðir. Frá sjónarmiði „real-
pólitíkur" kemur því síst á óvart að
æðstu prestar Gyðinga skyldu vera
uggandi um hvaða afleiðingar
mannsöfnuðurinn kringum Jesú
Og það var Pílatus
einn sem hafði vald
til að dæma menn til
dauða.
kringumstæðum flokkast undir
annað en guðlast. Hitt er nær
áreiðanlega seinni tíma kenning
guðspjallamannanna að einhverju
máli hafi skipt yfirlýsingar Jesú um
að hann væri sjálfur guð eða að
minnsta kosti guðs sonur.
Til að halda friðinn í Jerúsalem
var því - hversu leitt sem okkur
kann að virðast það - nánast eðli-
legt að yfirvöld Gyðinga beittu sér
fyrir því að Jesú yrði handtekinn.
En eftir það var það rómverski
landstjórinn Pontíus Pflatus sem
réði örlögum fangans.
Og það var Pflatus einn sem
hafði vald til að dæma menn til
dauða. Sú frásögn guðspjallanna
er beinlínis fráleit að Pflatus hafi á
einhvern hátt látið verið tregur til
en undan kröfum æðstu prestanna
um að Jesú yrði tekinn af lífi. Hvað
þá að „lýðurinn" hafi allt í einu
heimtað það.
Enginn var látinn laus
Frásögnin um að það hafi verið
siður að lýðurinn fengi lausan einn
fanga á páskum og æðstu prest-
arnir hafi fengið fólk til að æpa á
Barabbas svo Jesú yrði örugglega
tekinn af lífi er út í hött. Hvergi eru
dæmi um slíkan sið með Rómverj-
um. Og það hefur áreiðanlega ver-
ið meira áhugamál æðstu prest-
anna að Barabbas yrði líflátinn en
Jesú. Hann var jú líklega morðingi.
En eftir að Jesú var kominn í
hendur Rómverja, þá varð bara
ekki aftur snúið. Rómverskur
landstjóri sem fékk í hendur
fanga sem sakaður var guðlast og
grunaður urn að efna til uppsteyts
í borginni á hinni fjölmennu
páskahátíð - sér í lagi landstjóri
sem þekktur var fyrir grimmd eins
og Pflatus - hann gat ekki tekið
aðra ákvörðun en hann gerði. Sér
í lagi ekki þar sem Jesú var frá
Galfleu, en þaðan höfðu einmitt
komið nokkrir af helstu
uppreisnarmönnunum og
óróaseggjunum gegn hinu
rómverska valdi.
Sent Jesú á krossinn.
Hvort það var ætlun æðstu
prestanna vitum við ekki, en það
var Pflatus sem var böðullinn.

Skattheimtumenn
eru náttúrlega aldrei
beinlínis vinsælir og
eftirþví sem mið-
stjórnarvald efldist í
Róm þegar keisarar
treystu sig þar í sessi í
stað gamla lýðveldis-
ins, þá fóru Rómverj-
arsmátt og smátt að
gera auknar kröfur
um undirgefni skatt-
landsbúa.
með ýmislegt hátterni prestastétt-
arinnar og þá steinrunnu Iögmáls-
trú sem hún vildi halda að fólki.
í þessu sambandi er athyglis-
vert að þótt guðspjallamennirnir
nefndi trúflokk farísea ævinlega til
sögunnar sem helstu andstæðinga
Jesú og varðliða lögmálstrúarinn-
ar, þá spratt flokkur farísea í reynd
upp sem eins konar andófshópur
við vald og kenningu æðstu prest-
anna. Kenningar farísea voru upp-
haflega næsta svipaðar kenningu
þeirra sem Jesú virðist hafa haldið
fram. Ástæðan fyrir því að farísear
eru í Nýja testamentinu orðnir
holdgervingar yfirvaldsins er sú að
um það leyti sem guðspjöllin voru
skrifuð - meira en hálfri öld eftir að
Jesú var á dögum - þá höfðu þær
breytingar orðið í Palestínu að yfír-
stétt prestanna hafði verið útrýmt
eftir misheppnaða uppreisn Gyð-
inga gegn Rómverjum árið 70 og
þá höfðu farísear tekið forystuna í
að halda Gyðingaþjóðinni saman.
Hinir frumkristnu söfnuðir sem
höfðu margt upp á hefðbundinn
Gyðingdóm að klaga fóru þá að líta
á farísea sem sína höfuðandstæð-
inga og gerðu þá þar af leiðandi að
höfuðandstæðingum Jesú líka.
Rík hefð fyrir spámönnum
Hvað sem því líður - um það
leyti sem Jesú kom og hóf að pré-
dika var iðulega farið að sjóða upp
úr í þeim suðupotti sem Palestína
var orðin. í landinu var rík hefð
fyrir spámönnum sem risu úr al-
þýðustétt og heimtuðu yfirbót af
þjóðinni og Jesú var ekki nema
einn af mörgum slíkum sem fram
Þegar Jesúfór að
safna um sig fylgis-
mönnum, þá var ekk-
ert óeðlilegt eða
óvenjulegt við að yf-
irvöld í Palestínu
hefðu varan á sér.
gæti haft. Þegar hann gerði sig síð-
an beran að augljósu guðlasti, þá
lá beint við að æðstu prestarnir
skyldu fara fram á að rómversk yf-
irvöld tækju hann höndum.
Menn hafa deilt furðu lengi um
hver hafi verið hin formlega
ástæða fyrir handtöku Jesú og
krossfestingu. En það þarf náttúr-
lega ekki að leita lengra en til þess
atburðar þegar hann velti um
borðum peningavíxlaranna í
musterinu. I tímans rás hefur sú
frásögn orðið í vitund okkar að al-
mennum mótmælum gegn kaupa-
héðnum og arðræningjum sem
skirrast ekki við að selja upp sölu-
búðir sínar jafnvel á hinum helg-
ustu stöðum og pranga þar út
varningi sínum. En víxlararnir
voru svo sannarlega engin að-
skotadýr í musterinu. Þeir gegndu
þar brýnu, nauðsynlegu og jafnvel
guðfræðilegu hlutverki.
Óskiljanlegt framferði Jesú í
musterinu
I musterið komu Gyðingar
hvaðanæva að úr Miðausturlönd-
um til að færa Guði sínum fórnir
og í musterinu keyptu þeir sér
fórnardýr, oftast lömb, að minnsta
kosti á páskunum. Ekki mátti
borga fyrir musterislömbin í er-
lendri og syndugri mynt og því
höfðu peningavíxlararnir það hlut-
verk að skipta peningum aðkomu-
manna í tilhlýðilega mynt. Hvers
vegna Jesú tók upp á að gera upp-
steyt gegn þessari starfsemi er í
raun óskiljanlegt, þótt vel megi
vera að einhverjir víxlaranna hafi
kannski freistast til að okra svolítið
á viðskiptavinum sínum. En slíkt
uppistand gat í augum æðstu
prestanna ekki undir nokkrum
. r Palestína á fyrstu öld
/ Galílea
/ Nasaret^ Gallleu- \ Jvatn
t Sesaría
/ Samaría
/ Jerúsalem • / Betlehem • / 1
Júdea t 1 Dauöa- V haf