Foreldrablaðið - 01.01.1974, Qupperneq 5

3
manni þó, að tæki, sem hefur slíkt vaid yfir athygl-
inni sem sjónvarpið, hljóti að hafa einhver áhrif á
neytendur sína, og þá einkum þá, sem eru móttæki-
legastir, til dæmis ung börn. Sem dæmi um það
magn sjónvarpsefnis, sem börn geta tekið við, má
geta þess, að sums staðar erlendis, þar sem sjón-
varpsdagskrár eru lengri en hér, horfa mörg börn
fleiri klukkutíma á sjónvarp í hverri viku en þau
eyða í skólanum. En önnur börn horfa aftur miklu
minna. Ástæðurnar fyrir mismunandi sjónvarps-
notkun barna eru fjölbreytilegar, og uppeldislegu
áhrifin eru beinlínis háð þessum ástæðum. Dæmi
um hvernig má flokka börn samkvæmt sjónvarps-
notkun þeirra, er munurinn miili aldursflokka, sem
er á þann veg, að yngri börn nota sjónvarp til-
tölulega mikið, en þegar unglingsárin nálgast,
minnkar áhuginn á því vegna samkeppninnar frá
öðrum skemmtunum. Þarna eru að öllum líkindum
tvö öfl að verki, annars vegar, að barnið vex upp
úr sjónvarpsefninu, og hins vegar, að valmögu-
leikar barnsins aukast með því aukna sjálfstæði,
sem því er veitt, þegar það eldist. Tíu ára barnið
á ekki annarra kosta völ en að sitja heima, og þá
vill sjónvarpið oft verða nærtækasta afþreyingar-
tækið. Fjórtán ára unglingur aftur á móti getur
miklu frekar farið út, hitt kunningja sína, farið
með þeim í kvikmyndahús eða á einhverja þá staði,
sem unglingar safnast saman á.
FJÖLMIÐLAR OG
FRAMMISTAÐA f SKÓLA
Ef börn eru flokkuð samkvæmt frammistöðu í
skóla, kemur fram skýrt samband við sjónvarps-
notkun. Því lægri einkunnir, sem börnin hafa, því
algengara er að þau segist horfa mikið á sjón-
varp. Ég komst að þessari niðurstöðu í rannsókn,
sem ég gerði fyrir fimm árum meðal 10—14 ára
barna í þremur kaupstöðum, Reykjavík, Akureyri
og Vestmannaeyjum. Hún vekur óhjákvæmilega
spurningu um, hvort um sé að ræða beint orsaka-
samhengi milli óhóflegrar sjónvarpsnotkunar og lé-
legra einkunna. Það má ugglaust finnna dæmi um
slíkt orsakasamband, en ég tel að meginskýring-
arinnar sé að leita annars staðar og þá ekki sízt
í félgslegu umhverfi barnsins. Erlendar rannsóknir
hafa leitt í Ijós, að fordæmi og umhyggja foreldr-
anna, ásamt ýmsum öðrum atriðum, býr að baki
skólaframmistöðunni og sjónvarpsnotkuninni. Með
öðrum orðum, börn, sem horfa mjög mikið á sjón-
varp og standa sig illa í skóla, hefðu að öllum lík
indum ekki staðið sig betur, þótt þau hefði ekki
haft sjónvarp. Sá tími, sem þau eyða í sjónvarpið,
er ekki tekinn frá náminu, heldur frá bíóferðum,
hasarblaðalestri og iðjuleysi, svo dæmi séu tekin.
Þar sem rannsóknir hafa spannað mjög marga
aldursflokka barna, hefur tekizt að sýna fram á,
að sjónvarpsnotkun stendur í breytilegu sambandi
við greind barnanna. í yngri aldursflokkum eru það
greindari börnin, sem horfa hlutfallslega meira en
verr gefnir jafnaldrar þeirra, en þegar ofar dregur
í aldusflokka, snýst þetta við, og þá eru það hin
verr gefnu, sem horfa meira. Skýringin, sem er
gefin á þessu, er sú, að greindari börnin nái fyrr
en hin því þroskastigi, sem nauðsynlegt sé til að
fylgjast að gagni með efni sjónvarpsins, en vaxi
síðan upp úr því og leiti á önnur mið á sama tíma
og hinir verr gefnu jafnaldrar þeirra eru komnir
á sjónvarpsstigið. Þessari tilgátu er erfitt að gefa
almennt gildi, meðal annars vegna þess, að hið
síbreytilega efni sjónvarpsins gerir samanburð
erfiðan.