Bændablaðið - 05.04.1995, Blaðsíða 6

Bændablaðið - 05.04.1995, Blaðsíða 6
Bœndablaðið Miðvikudagur 5. apríl 1995 Miðvikudagur 5. apríl 1995 Bœndablaðið Fréttaskýring - Hagræðing í mjólkuriðnaði Hinn 4. mars voru liðin fjögur ár frá því að nefnd á vegum landbúnaðarráðherra lagði fram álit um hagræðingu í mjólkurvinnslu. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að aukin hagkvæmni fengist með fækkun mjólkurbúa, jafnvel um helming. Á þessum fjórum árum hefur eitt lítið mjólkurbú á Patreksfirði verið lagt niður og fyrir áramótin var tekin ákvörðun um úreldingu mjólkurbúsins í Borgarnesi. Mjólkurframleiðsla landsmanna stendur frammi fyrir samkeppni á næstu árum, auk þess sem kröfur neytenda um lækkun matvælaverðs verða æ háværari. Því skyldi mega ætla að menn gripu hvert tækifæri til hagræðingar í þessari grein og búa sig þannig undir framtíðina. Raunin sýnist þó önnur. Bændablaðið fer hér ofan í saumana á þessu máli. Þegar rætt er við forsvarsmenn fyrir- tækjanna nefna flestir erfiðleika á að skapa ný atvinnufyrirtæki sem meginástæðu fyrir því að ákveðið sé að halda rekstri áfram. Þeir viðmælendur sem horfa á landið í heild leggja hins vegar áherslu á að fækkun afurðastöðva sé nauðsynleg. Samkvæmt skýrslu nefndar sem landbúnaðarráðherra skipaði og skilaði áliti 4. mars 1991 ætti að vera unnt að spara verulegar fjár- hæðir með fækkun mjólkurbúa á landinu úr 15 niður í 7. í skýrslu nefndarinnar er velt upp ýmsum möguleikum varðandi úreldingu mjólkurbúa en ekki tekin bein af- staða til þess hvaða mjólkurbú eigi að leggja niður. Sparnaðinn sem unnt ætti að vera að ná með úr- eldingu 7 mjólkurbúa metur nefnd- in á bilinu 150-280 milljónir króna á verðlagi ársins 1991. Það er athyglisvert við niðurstöður þessarar skýrslu að sparnaður fer stiglækkandi eftir því sem fleiri bú eru lógð niður. Þannig mundi í einu reikningsdæmi nefndarinnar geta náðst 120 milljóna króna sparnaður með því að íeggja niður tvö mjólkurbú en þegar röðin er komin að sjöunda og síðasta búinu sem tekið yrði úr rekstri sam- kvæmt þessum möguleika yrði sparnaðurinn við það um þrjár milljónir á ári. Að hluta til er skýringin á þessu þó fólgin í því að tölva nefndarinnar velur fyrst að úrelda stór mjólkurbú sem spara stórar fjárhæðir en endar á litlum búum sem velta minni fjárhæðum auk þess sem úrelding þessara búa skapar mjög aukinn flutnings- kostnað á móti. Nefnd sú sem hér um ræðir var skipuð Óskari H. Gunnarssyni, Guðmundi Þorsteinssyni, Gísla Karlssyni, Guðmundi Sigþórssyni, Bjarka Bragasyni, Ara Teitssyni og Úlfari Thoroddsen. Nefndin tók við verki svokallaðrar Afurða- stöðvanefndar og átti m.a. að leggja mat á niðurstöður hennar. Eins og vera ber nú til dags voru notuð viðamikil tölvuforrit til allra útreikninga. Það er einnig tímanna tákn að fyrri nefndin, sem skilaði áliti 1989, varð að sætta sig við tölvubúnað sem ekki réð við að reikna allt landið í einu en slíkur búnaður var kominn fram þegar síðari nefndin hóf störf hálfu ári síðar. Að því er fram kemur í skýrslu síðari nefndarinnar reyndist þetta skipta talsverðu máli þegar að því kom að ákveða hvaða mjólkursamlög kæmi helst til greina að leggja niður. Tölvan skipti um skoðun Það vekur sérstaka athygli þegar niðurstöður nefndarinnar eru skoðaðar, að reiknilíkanið sem notað var við útreikninga tölvunn- ar gefur ekki afgerandi niðurstöður um það hvaða mjólkurbú eigi helst að leggja niður. Oft þurfti ekki að breyta forsendum nema lítils háttar til að tölvan skipti gersamlega um skoðun á því hvaða mjólkurbú ætti að leggja af og hverjum skyldi haldið áfram í rekstri. Ákveðnar vísbendingar má þó lesa út úr þessum gögnum og m.a. kemur mjólkursamlagið í Borgarnesi alloft fyrir á listum yfir þau samlög sem tölvan vill leggja niður. Þegar þessi nefnd var að störf- um höfðu nýlega verið úrelt tvö mjólkurbú, á Djúpavogi og Þórs- höfn. Nefndin vann því með 15 mjólkurbú sem skiptast þannig eftir landshlutum: Reykjavík: Mjólkursamsalan Vesturland: Borgarnes (úrelding nú ákveðin) Búðardalur Vestfirðir: Patreksfjörður (úrelt '93) ísafjörður Norðurland vestra: Hvammstangi Blönduós Sauðárkrókur Norðurland eystra Akureyri Húsavík Austurland: Vopnafjörður Egilsstaðir Neskaupstaður Höfn (úrelding í skoðun) Suðurland Selfoss. í kjölfar þess að nefndin skilaði áliti tóku gildi nýjar reglur um úreldingu mjólkurbúa þar sem m.a. var gert ráð fyrir að bókfært verð eigna yrði bætt að fullu. Núna um áramótin átti þetta hlutfall að lækka niður í 80%. Þótt úrelding- armöguleikinn sé formlega enn í gildi má slá því föstu að þeir sem ekki gripu tækifærið og gengu frá úreldingu fyrir áramót, séu ekki að hugleiða úreldingu. Undan- tekningu frá þessu er raunar að finna á Austurlandi. Forsvarsmenn mjólkurbúanna á Egilsstöðum og Höfn skrifuðu landbúnaðarráðu- neytinu i sameiningu fyrir áramót og skýrðu frá áformum sínum um samvinnu. Hluti af þessum áform- um mun vera að úrelda mjólkur- búið á Höfn. Eftir því sem Bænda- blaðið kemst næst mun liggja fyrir vilyrði fyrir því að komi til úreldingar á þessu ári, verði bók- færðar eignir á Höfh bættar að fullu. Frá því að nefndin lauk störfum hefur mjólkurbúið á Pat- reksfirði verið lagt niður. Það gerðist vorið 1993. í haust var ákveðið að úrelda mjólkurbúið í Borgarnesi og nú er til skoðunar að úrelda mjólkurbúið á Höfn. í Hornafirði sem hefur á síðustu árum einungis framleitt mozzarella ost. Nýsköpun atvinnu í Borgarnesi Nú er stefnt að því að mjólkurbúið í Borgarnesi verði lagt niður 1. september á þessu ári. Að sögn Þóris Páls Guðjónssonar verður móttaka mjólkur þó áfram í Borg- arnesi en ekki hefur verið tekin ákvörðun um hvort henni verður dælt beint yfir á aðra bíla sem flytja hana til Reykjavíkur eða hvort mögulegt verður að geyma hana í Borgarnesi. Bókfært verð eigna mjólkurbúsins er á milli 250 og 300 milljónir króna og verður hluta þess fjár, á að giska 70-100 milljónum, varið til að lækka skuldir en 40 milljónir króna hyggst kaupfélagið leggja fram sem hlutafé í nýju matvælafram- leiðslufyrirtæki sem ætlunin er að stofnsett verði í Borgarnesi í sam- vinnu við Mjólkursamsöluna og Osta- og smjörsöluna. Hlutaféð verður alls 80 milljónir króna og framlag kaupfélagsins því helmingur. Þórir Páll Guðjónsson sagði í samtali við Bændablaðið að úreld- ing mjólkurbúsins hefði í för með sér að um 20 störf færu forgórðum en ætlunin væri að nýja fyrirtækið gæti skapað álíka mörg atvinnu- tækifæri. „Það liggur að vísu fyrir að þeir tíu mjólkurfræðingar sem nú starfa hjá mjólkurbúinu fá ekki starf við sitthæfi." Nálægðin við Reykjavíkur- markaðinn gerir það að verkum, að sögn Þóris Páls, að tiltölulega auð- velt er að koma á fót annarri starfsemi. Nýja matvælafram- leiðslan stefnir þó einnig á út- flutning og í ráði er að fullvinna bæði fisk og kjöt til útflutnings. „Við reiknum með að sláturhúsið fái í haust leyfi til að slátra bæði fyrir Evrópu og Ameríkumarkað enda þarf ekki að gera veigamiklar breyt- ingar á húsinu til að þau leyfi fáist." Stutt rnilli búa Þegar þessi listi er skoðaður út frá landfræðilegum aðstæðum og þá einkum vegalengdum milli búa verður ekki hjá því komist að taka sérstaklega eftir því hversu þétt búin á Norðurlandi liggja. Um 50 km eru milli Hvammstanga og Blönduóss, 75 km frá Blönduósi á Sauðárkrók, þaðan eru um 120 km til Akureyrar og loks 90 km þaðan til Húsavíkur. Loks má geta þess að frá Hvammstanga vestur í Búð- ardal eru ekki nema um 75 kíló- metrar um Laxárdalsheiði. Mílli allra þessara staða eru vegir nú lagðir bundnu slitlagi (nema Lax- árdalsheiði) en þess ber auðvitað að geta að í sumum tilvikum er yfir fjallvegi að fara. Engu að síður má bera þessar vegalengdir saman við fjarlægð milli mjólkurbúa á landinu austan- og sunnanverðu. Frá Egilsstöðum til Hafnar í Hornafirði eru nærri 250 km og þaðan til Selfoss eru 410 kílómetrar. Það þarf varla að taka fram að þegar talað er um hagræðingu vegna fækkunar mjólkurbúa hafa verið tekin með í reikninginn atriði á borð við það að flutnings- kostnaður verður meiri í allmörg- um tilvikum. Aðrar aðstæður getur verið erfiðara að meta, svo sem hvaða áhrif langvarandi ófærð á hörðum vetri hefur á hagkvæmni. En sé horft á þær breytingar sem auðsjáanlega eru framundan, svo sem væntanlegan innflutning og samkeppni vegna GATT-samnings- ins og æ háværari kröfur neytenda um lægra vöruverð, veldur það Atvinnu I eys i veldur úreldingartregOu Frestur til að úrelda mjólkurbú gegn fullum bótum rann út um áramót. Til stóð að fækka búum um nærri helming en það hefur mistekíst. Erfiðleikar á að skapa ný atvinnufyrirtæki virðast vega þungt. Verða bændur að taka málin í eigin hendur? nokkurri furðu hversu hægt hefur gengið að ná fram þeirri hag- ræðingu sem skýrslan frá 1991 gefur til kynna að unnt sé að ná. Atvinnuleysi veldur tregðu Viðmælendur Bændablaðsins til- greina einkum þrjár ástæður fyrir þessu. í fyrsta lagi skipta mjólkur- búin víða verulegu máli fyrir at- vinnu í viðkomandi byggðarlagi. Tölur um þetta er að finna í skýrslu þeirri sem hér hefur verið fjallað nokkuð um. Mjólkursamsalan í Reykjavík hefur auðvitað verulega sérstöðu. Þótt þar hafi árið 1991 starfað 235 manns var það ekki nema 0,5% af vinnuafli í Reykja- vík. Á landsbyggðinni störfuðu hins vegar að meðaltali 2% af vinnuafli á viðkomandi þéttbýlis- stað í mjólkurbúinu. Hæst var þetta hlutfall í Búðardal þar sem mjólkurbúið sá 11% vinnufærra manna fyrir atvinnu. Þótt þetta hlutfall sé lægra annars staðar munar þó um minna en að starfs- menn mjólkurbúsins bætist á at- vinnuleysisskrá sem víða er nógu fjölmenn fyrir. í öðru lagi óttast bændur víða að þjónusta við þá muni versna til muna ef mjólkurbú í grenndinni verður lagt niður. Í þriðja lagi kemur svo eignarform og jafnvel óljóst eignarhald einhverra mjólk- urbúa inn í myndina og hefur að sögn a.m.k. gert það að verkum að seinka því um tíma að málið væri tekið til alvarlegrar umfjöllunar. Sumir nefna lika „hrepparíg". Þetta síðasta getur staðist að því leyti að í sveitarfélagi þar sem lögð er niður atvinnustarfsemi eru menn auðvitað að hjálpa nágrannasveit- arfélagi að skapa fleiri atvinnu- tækifæri og þar með a.m.k. að hluta „að hagræða fyrir aðra" eins og einn viðmælenda komst að orði. Hvað er hagræðing? En það eru ekki allir sammála um ágæti þeirrar hagræðingar sem næst með því að úrelda mjólkurbú og þær úreldingarreglur sem settar hafa verið upp sem hvati til hagræðingar í úrvinnslu mjólkur- afurða. Þórólfur Gíslason kaupfé- lagsstjóri á Sauðárkróki gerir al- varlegar athugasemdir við reglur- nar sem hann segir geta verkað þannig að nýrri og fullkomnari bú verði lögð niður en eldri búunum haldið í rekstri. „Þegar miðað er við bókfært verð eigna, eins og hér er gert," segir Þórólfur, „liggur í augum uppi að það freistar manna fremur að leggja niður nýleg bú þar sem bókfært verð eigna er enn hátt, heldur en að úrelda gömul bú sem hafa verið afskrifuð að mestu leyti. í þeim tilvikum fæst litið fyrir eignirnar þar sem bókfært verð þeirra er lágt." Þetta telur Þór- ólfur hæpna hagræðingu og segir að betra hefði verið að miða við einhverja ákveðna upphæð á inn- veginn mjólkurlítra. Viðmælendur Bændablaðsins eru raunar yfirleitt sammála um að í mjólkuriðnaði hafi átt sér stað umtalsverð hagræðing á síðustu árum. Sem dæmi um þetta má nefna að Þórólfur Gíslason á Sauð- árkróki segir að kostnaður við að- flutninga á mjólk til mjólkurbúsins hafi lækkað um þriðjung á síðustu árum. Nokkrir viðmælendur nefndu þá framleiðnikröfu sem gerð hefur verið til úrvinnslu- fyrirtækja landbúnaðarins á síðustu árum og eru sammála um að fyrirtækjunum hafi yfirleitt tekist að standa undir henni með því að „hagræða hver í sínu horni." Vöruskiptamögu- leikinn Þeirri hugmynd skaut upp í um- ræðunni fyrir nokkrum árum að Akureyringar og Húsvíkingar gætu haft með sér einskonar vöru- skipti og efnt til verulegrar hag- ræðingar á heildina litið með því að leggja niður sláturhús á Akur- eyri og mjólkurbú á Húsavík. Með tilliti til þess sem sagt hefur verið hér að framan um ástæður fyrir úr- eldingartregðu gæti þessi hug- mynd virst leysa vandann. Sú ástæða sem oflast er tilgreind fyrir því að menn tregðast við að leggja niður úrvinnslustöðvar er einmitt missir atvinnutækifæra án þess að ljóst sé hvað hægt verði að byggja upp í staðinn. Hér hefði því mátt ætía að menn hefðu séð sér hag í að leggja niður eina tegund starf- semi en auka atvinnu og umsvif í annarri í staðinn. En þessi hugmynd „komst aldrei á flug," eins Magnús Gauti Gautason, kaupfélagsstjóri á Akureyri, orðaði það í samtali við Bændablaðið. Magnús Gauti segir að Kaup- félag Eyfirðinga hafi staðið að verulegri hagræðingu í úrvinnslu- greinum, einkum í slátruninni. Lögð hafi verið niður sláturhús á Grenivík og Dalvík „og hvað mjólkurvinnsluna varðar er verið að auka hagræðingu með sam- vinnu og verkaskiptingu milli búa í þeirri grein." Að öðru leyti telur Magnús Gauti erfitt að segja fyrir um þróunina í framtíðinni. Og þótt verið sé að tala um hagræðingu á landsmælikvarða segir hann ekki hægt að komast fram hjá þeirri staðreynd að úrvinnslufyrirtækin séu ekki ein heild og þau lúti ekki einni sameiginlegri stjórn. „Menn taka ákvarðanir út frá hagsmunum þess fyrirtækis sem þeir reka og taka auðvitað ekki ákvörðun um að leggja fyrirtækið niður fyrr en að því kemur að það verður hag- kvæmt út frá eigin hagsmunum." Þorgeir Hlöðversson, kaupfé- lagsstjóri á Húsavík, tók í sama streng og Magnús Gauti varðandi hugmyndir um að Akureyringar og Húsvíkingar skiptu með sér verkum í slátrun og mjólkur- vinnslu og sagði að þessa hug- mynd hefði borið á góma fyrir nokkrum árum en hún hefði í rauninni aldrei verið rædd í alvöru. Þorgeir vildi hins vegar vara við því að dregin væri upp svart/hvít mynd í þessu máli. „Við þurfum auðvitað að hagræða í þessum geira og draga úr kostnaði. Það má hins vegar ekki einblína á einn þátt fremur en annan. Það þarf að taka á öllum þáttum og það hafa menn verið að gera. En hvað úreldingu varðar þá tók stjórn kaupfélagsins þá ákvörðun fyrir tveim árum að halda áfram rekstri mjólkurbús." KS og KASK í hár saman Mjólkurbú Kaupfélags Austur- Skaftfellinga á Höfn í Hornafirði hætti allri átöppun neyslumjólkur fyrir tæplega tveimur árum en fór í staðinn, nær eingöngu, að fram- leiða mozzarellaost. Hjá KASK töldu menn sig með þessari sér- hæfingu vera að leggja sitt af mörkum til hagræðingar í grein- inni. Pálmi Guðmundsson kaupfé- lagsstjóri á Höfn segir mjólkurbúið tvímælalaust eitt hið sérhæfðasta á landinu en engu að síður er nú til athugunar að úrelda það. Hvers vegna? Jú, ein meginástæðan er að mjólkurbúið fær ekki lengur nægjanlegt hráefni til fram- leiðslunnar eftir að Mjólkursamlag KS á Sauðárkróki ákvað að hefja framleiðslu á mozzarellaosti og keypti inn í landið nýja vélasam- stæðu til þess. Auk þess að vinna úr allri umframmjólk af Austur- landi fékk Mjólkursamlag KASK einmitt hálfunninn ost frá Sauð- árkróki til framleiðslunnar til að geta annað eftirspurn. „Á síðasta ári framleiddum við tæplega 350 tonn af mozzarellaosti," segir Pálmi Guðmundsson, „og af því komu um 75 tonn af hálfunnum osti frá Mjólkursamlagi KS á Sauðárkróki." Pálmi er ómyrkur í máli varð- andi kaup Skagfirðinga á mozzar- ella-vélbúnaði sem hann segir ganga þvert á þá hagræðingu sem menn hafi í orði kveðnu verið að reyna að ná fram í þessari atvinnu- grein. „Skagfirðingar virðast hafa séð ofsjónum yfir þessari vinnslu okkar þegar þeir sáu hversu vel okkur gekk." Pálmi er heldur ekki hrifinn af hlut Sambands afurða- stöðva í mjólkuriðnaði sem hann segir ekki hafa aðhafst neitt til að koma í veg fyrir þessa „hagræð- ingu" Skagfirðinganna. „Osam- ræmið í þessu máli er auðvitað það að þegar verið er að tala um nauðsyn hagræðingar í mjólk- uriðnaði þá er hlaupið til og keypt ný tæki til framleiðslu sem unnt er að anna með tækjabúnaði sem fyrir er í landinu. Við létum Skag- firðinga vita af því á sínum tíma að við værum til viðræðu um að selja þeim vélbúnað okkar. Þeir sögðust vera að fara út í nýja framleiðslu á afurðum úr mozzarellaosti með nýrri vélasamstæðu. Samkvæmt upplýsingum frá fagmönnum í greininni er hægt að kaupa viðbót- arbúnað við vélasamstæðu okkar hjá Mjólkursamlagi KASK til að sinna þessum nýjungum. En við það var ekki komandi og þeir fóru til ítalíu og keyptu þar nýjar vélar. Þetta er nú allur hagræðingar- áhuginn þegar til kastanna kemur." Þess ber að geta að formaður Sambands afurðastöðva í mjólkur- iðnaði er Óskar H. Gunnarsson, forstjóri Osta- og smjörsölunnar en hann var einmitt formaður nefndar þeirrar sem skipuð var til að fara yfir hagræðingarmöguleika í mjólkuriðnaði og skilaði áliti 1991. Um þetta segir Óskar: „Það verður að segjast eins og er að mjólkurframleiðslan á Austurlandi er ekki nægjanleg til að standa undir þessari framleiðslu." Óskar segir mjólkurframleiðslu á Norð- urlandi vera mesta á sumrin en það vandamál leysist að hluta með mozzarellaframleiðslu á Sauu- árkróki þar sem framleiðslan verði sett í frysti. „Með þessu móti er í raun verið að flytja sumarfram- leiðsluna fram á vetur og í því er fólgið gifurlegt hagræði." Og kaupfélagsstjórinn á Sauð- árkróki, Þórólfur Gíslason, hefur líka aðrar skýringar á þeirri ákvörðun að fara að framleiða mozzarella. „Ég vil í sjálfu sér ekki fara að munnhöggvast við þá á Höfn en ég verð þó að taka fram að þegar við vorum beðnir um hrá- efni til þessarar vinnslu tókum við strax fram að við hefðum allan fyrirvara á því að gerast hrá- efnisframleiðendur. Þessi kaup okkar voru gerð í fullu samráði við mjólkurkerfið í heild og við teljum þetta alls enga offjárfestingu. ítölsk matargerð nýtur vaxandi vinsælda og með þessu móti getum við boðið upp á hráefni til hennar í fullri breidd, en ekki einungis ost ofan á pizzur." Með góðu eða illu? í úrrvinnslugreinum hefur opin- berlega á undanförnum árum verið stefnt að aukinni hagræðingu með fækkun afurðastöðva. Að því er mjólkuriðnaðinn varðar má segja að umþóttunartími hans hafi runn- ið út um síðustu áramót. Það verð- ur auðvitað að teljast mjög hæpið að ráðamenn mjólkubúa fari að þiggja tilboð um 80% af bókfærðu verði eigna eftir að hafa í raun hafnað tilboði um 100% greiðslu. Að óbreyttu er þannig augljóst að fleiri mjólkurbú verða ekki úrelt á næstunni. Enn er að vísu ekki út- séð um mjólkurbúið á Höfn en hver sem örlög þess verða er þó ljóst að mikið vantar á að sú hag- ræðing náist sem til stóð. Þá vaknar sú spurning hvort valdboð að ofan verði þrautalendingin í þessu máli. Jón Helgason, fyrrverandi formaður Búnaðarfélags íslands og fyrrum landbúnaðarráðherra, segist vilja orða það svo að „áður en til valdboðs komi þurfi að minnsta kosti fyrst að ganga úr skugga um að lengra verði ekki komist með öðrum hætti." Hann telur nauðsyn aukinnar hag- kvæmni hins vegar ótvíræða. „Eg álít nauðsynlegt að koma á skipu- lagi sem leiðir til aukinnar hag- kvæmni á leið vörunnar frá fram- leiðendum til neytenda. Raunar er þetta enn brýnna varðandi slátur- hús en mjólkurstöðvar." Jón Helgason bendir á komandi sam- keppni frá innflutningi því til sönnunar að menn geti ekki leyft sér að nýta ekki þau tækifæri sem gefist til hagræðingar. Þórður Friðjónsson forstjóri Þjóðhagsstofnunar segir grund- vallaratriði að ná fram hagræðingu í úrvinnslugreinum landbúnaðar- ins. „Ef framlegð í úrvinnslugrein- um er rýr og léleg," segir hann, „gefur auga leið að hvorki er svig- rúm til að bæta kjör bænda sjálfra, né heldur til að lækka verð til neytenda og mæta þannig væn- tanlegri samkeppni." Hagræðingin hlýtur að koma að áliti Þórðar en hann segist raun- ar sjá tvær leiðir til að ná henni fram. „Ef ekki næst samstaða milli afurðastöðva og byggðarlaga um að ná fram nauðsynlegri hag- ræðingu, þá sé ég ekki að til sé önnur lausn en sú að mönnum verði ýtt út í samkeppni sem trú- lega mun leiða til þess að ein- hverjir verða gjaldþrota. Ef sú leið verður farin mun það óhjá- kvæmilega fara illa með greinina auk þess sem fyrirsjáanlega mun myndast togstreita milli afurð- astöðvanna og bænda meðan á þessu ferli stendur." Framleiðendafélög og útboð Haukur Halldórsson, fyrrverandi formaður Stéttarsambands bænda, segist sjá fram á að til þess geti komið að bændur stofni fram- leiðendafélög og bjóði úrvinnsluna út. „Ef þeir menn sem reka þessi úrvinnslufyrirtæki treysta sér ekki til að ná fram þeirri hagræðingu sem nauðsynleg er, verða bændur að gera það fyrir þá." Hér að framan hefur verið rakið hvernig atvinnuástand þéttbýlisstaða virðist ráða miklu um það að menn hafa ekki lagt í að leggja niður af- urðastöðvar í hefðbundnum land- búnaðargreinum. Um þetta segir Haukur að það sé ekki á nokkurn hátt á ábyrgð bænda að halda uppi atvinnu í þéttbýli. „Afurða- stöðvarnar eru fyrst og fremst þjónustufyrirtæki. Hlutverk þeirra er að breyta afurðum landbúnaö- arins í söluhæft horf og bændur hljóta að gera þá kröfu að þetta gerist á sem allra hagkvæmastan hátt." Menn eru sem sagt á einu máli um nauðsyn verulegrar hagræðing- ar í úrvinnslunni umfram það sem orðið er. Þeir eru jafnframt þeirrar skoðunar að þessi hagræðing muni koma hvort heldur sem for- ráðamönnum úrvinnslufyrir- tækjanna líkar það betur eða verr. Óskar H. Gunnarsson, forstjóri Osta- og smjörsölunnar tekur undir þetta sjónarmið og gengur jafnvel svo langt að saka forráðamenn úrvinnslufyrirtækjanna um skammsýni. „Það hefur í sjálfu sér enginn vald til að skipa forráða- mönnum einstakra úrvinnslu- stöðva að leggja þær niður. Það er líka á margan hátt ósköp skiljanlegt að þær vonir sem bundnar voru við úreldingu hafi ekki ræst. Með hagræðingu innan fyrirtækjanna hefur mönnum fram að þessu tekist að ná endum saman og standa undir þeim framleiðni- kröfum sem gerðar hafa verið til þeirra á allra síðustu árum. Þess vegna finnst mönnum kannski eðlilegt að þeir hafi býsna góð og vel rekin fyrirtæki í höndunum og sjá ekki ástæðu til að leggja þau niður. Hins vegar virðast menn neita að horfast í augu við þær breytingar sem eru á næsta leyti, innflutning og samkeppni vegna GATT-samningsins og æ háværari kröfur neytenda um lægra verð."

x

Bændablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Bændablaðið
https://timarit.is/publication/906

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.