Morgunblaðið - 01.09.2014, Blaðsíða 16

16
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 1. SEPTEMBER 2014
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Fljótlega eft-ir að Ya-nukovich,
forseti Úkraínu,
hrökklaðist frá
völdum vegna
óeirða sem urðu í landinu var á
leiðtogum ESB og Rússlands
að skilja að engin lausn væri
sjáanleg í deilunni sem fór
versnandi. Í þessu lausnalausa
tómarúmi tóku menn að árétta
harða andstöðu við „lausn“
sem enginn hafði sett fram
kröfu um. Forystumenn
Þýskalands og fleiri valda-
menn í ESB sögðu, eins og upp
úr þurru, að alls ekki kæmi til
greina að skipta landinu upp í
Austur- og Vestur-Úkraínu.
Pútín, forseti Rússlands, sagð-
ist einnig útiloka skiptingu
Úkraínu sem lausn á vand-
anum. Þetta hefði átt að
hringja aðvörunarbjöllum en
gerði það ekki.
Rússar leystu tíl sín Krím-
skaga fyrirhafnarlítið. Þeir
sögðust vera að bregðast við
ótvíræðum óskum þorra íbúa
skagans sem litu á upplausnina
í Úkraínu sem tilvalið tækifæri
til að leiðrétta fljótræðislegan
gjafagerning Nikita Krutsj-
effs. Krím og Rússland hefðu
átt samleið í 300 ár. Vestræn
ríki mótmæltu og það hefði
verið látið duga, ef árásin á
farþegaþotuna hefði ekki kom-
ið til.
En nú er Pútín tekinn að
viðra það opinberlega að dreg-
in verði lína til að skilja að
fylkingar í Úkraínu.
Hrjáðir íbúar Úkraínu hafa
þegar áttað sig á að Pútín get-
ur farið sínu fram í Úkraínu.
Vestræn ríki benda á, að
Úkraína sé ekki í Nato og því
gildi 5. grein sáttmála banda-
lagsins ekki um hana. Fimmta
grein samnings Nato er sam-
hljóða því sem gilti um skytt-
urnar 3 (eða 4): Einn fyrir alla,
allir fyrir einn.
Pútín hefur sótt í sig veðrið.
Hann segir beinlínis að ESB
og Bandaríkin verði að gæta
sín þegar Rússland eigi í hlut.
Það sé beinlínis ekki viðeig-
andi að þessi ríki derri sig
óhóflega við Rússa. Rússland
sé jú annað mesta herveldi í
veröldinni, þegar horft sé til
þeirra vopna sem best bíta,
kjarnorkuvopnanna.
Pútín hefur sem betur fer
ekki hótað að nota slík vopn.
En hvers vegna er hann farinn
að nefna þau til sögunnar? Það
eitt vekur óróa í vestrænum
ríkjum.
Eystrasaltslöndin þrjú eru í
Erópusambandinu. Það hefur
litla eða enga hernaðarlega
þýðingu. En þau hafa hins veg-
ar sett allt sitt traust á Nato.
Þau eru fullgildir meðlimir í
bandalaginu. Árás
á eitt þeirra virkj-
ar 5. grein sátt-
mála Atlantshafs-
bandalagsins.
Árásin sú væri þar
með árás á Nato.
En það þarf ekki lengi að
hlusta á raddir áhrifamanna í
þessum ungu Nato-löndum til
að merkja miklar áhyggjur.
Innst inni eru þeir ekki nægj-
anlega vissir um það, að í
þeirra tilviki myndi 5. greinin
halda, ef á reyndi. Þótt þeim sé
þá bent á að sjálfar undir-
stöður Nato myndu hrynja, ef
þannig færi, dugar það ekki til.
Efasemdir þeirra eru eftir sem
áður til staðar. Atburðirnir í
Úkraínu hafa ýtt undir þennan
óróa og minnkandi traust á
vilja og getu vesturveldanna til
að standa við skuldbindingar
sínar.
Ráðamenn ESB reyndu ekki
að halda aftur af ESB-
sinnuðum Úkraínumönnum og
fá þá til að flýta sér hægt, svo
undirbúa mætti jarðveginn
betur. Þvert á móti þá ýttu
þeir undir ágreining á milli
forseta landsins og þingsins
um þau mál og hvöttu til að
skref væru stigin, þótt grund-
völlur þeirra væri veikur.
Og nú horfir heimurinn upp
á það, að Úkraína er skilin eft-
ir á berangri og þegar hafa á
þriðja þúsund manns fallið í
innbyrðis átökum íbúa lands-
ins.
Ný stjórn í Úkraínu sendi
herlið til að brjóta „aðskiln-
aðarsinna, hlynnta sambandi
við Rússa“ á bak aftur. Það lá
algjörlega fyrir að forseti
Rússlands myndi aldrei leyfa
stjórninni í Kiev að ljúka slíku
verki. Hann hefur gripið til að-
gerða og segist vera að koma í
veg fyrir að lífið sé murkað úr
saklausum borgurum, sem sé
refsað fyrir það eitt að hafa í
atkvæðagreiðslu lýst vilja til
að eiga náið samband við Rúss-
land.
Hver og einn getur haft sína
skoðun á þeirri skýringu Pút-
íns. En hitt er mikilvægara að
almenningsálitið í Rússlandi
er þannig nú, hvað sem síðar
verður, að Pútín myndi missa
allan sinn trúverðugleika
heima fyrir og þá stöðu sem
hann hefur, tækist Úkraínu-
stjórn að yfirbuga aðskiln-
aðarsinna og niðurlægja Pútín.
Pútín tekur því frekar þá
áhættu, að Obama forseti muni
við þessar aðstæður gera 15
mínútna hlé við 5. holu á golf-
vellinum og segja við frétta-
menn að ekki sé hægt að úti-
loka að efnahagsþvinganir
verði enn hertar, vegna
óheppilegrar framgöngu
Rússa.
ESB hefur haldið
skelfilega á mál-
efnum Úkraínu}
Endirinn var óskoðaður
É
g hef tekið eftir því að nokkur
uppkomin tombólubörn hafa
undanfarið setið fyrir í mynda-
tökum fyrir kynningarátakið
Göngum til góðs sem Rauði
kross Íslands stendur fyrir. Landssöfnunin
Göngum til góðs fer fram næstu helgi þar sem
safnað er fyrir innanlandsverkefnum Rauða
krossins og í tilefni þess fékk einhver þessa
smellnu hugmynd; að finna fréttatilkynningar
úr gömlum dagblöðum þar sem tombólubörn
eru mynduð þegar þau gefa Rauða krossinum
ágóðann af tombólunni sinni. Þá hafa „gömlu“
tombólubörnin í framhaldinu mörg verið
mynduð á ný eins og þau eru í dag – tvö, þrjú,
fjögur eða fleiri saman á mynd eftir því
hversu mörg tombólubörn stóðu vaktina sam-
an.
Ef allt hefði farið að óskum og eins og mann
dreymdi væri til svona mynd af undirritaðri en hún er
því miður ekki til þrátt fyrir að ég hafi lagt töluvert á mig
til að eignast eina slíka. Það skal viðurkennt að trúlega
var þetta ekki hreinræktuð hugsjón sem fékk mann til að
ganga hús úr húsi og biðja fólk að gefa sér dót á tombólu
til styrktar þeim sem minna mega sín. Það var þessi
mynd sem margir félagar í hverfinu höfðu fengið af sér í
blöðunum – sitjandi á tröppum með peningakrukkuna,
tannlaus í úlpunum sínum. Englar á einni nóttu.
Hús úr húsi hentist maður eins og vindurinn, bankaði
á dyr og rogaðist heim með allt frá þjóðbúningadúkku
upp í laskaðan skíðasleða. Þetta var merkt af
kostgæfni með númerum og í hatt voru núm-
er einnig sett og svo var dregið með happa-
og glappa-aðferð upp úr hattinum eftir að bú-
ið var að borga. Mér sýnist að flestar tomból-
ur séu í dag meiri bein sölumennska þar sem
maður fær að velja, sem er ekkert verra.
Við vorum lukkuleg með ágóðann og skipu-
lögðum för í kirkjuna til að afhenda hann.
Höfðum heyrt að hverfiskirkjan gæti komið
peningunum áleiðis til Hjálparstarfs kirkj-
unnar, eða eitthvað þannig, það væri að
minnsta kosti ein boðleiðin.
Í kirkjunni beið okkar engin móttökunefnd
og ekki var einni mynd smellt af. Þess í stað
sátum við inni á skrifstofu prestsins og urð-
um fljótt fremur niðurlút því presturinn var
ekkert svakalega upprifinn yfir heimsókn
okkar. Ábúðarfullur benti hann okkur vin-
samlegast á, án þess að ræða fátæka fólkið frekar, að það
mætti líka halda tombólur til að safna fé til styrktar
byggingarfrakvæmdum og frágangi kirkjunnar sjálfrar
og næsti tombólubaukur okkar mætti vel fara í það verk-
efni. Auðvitað afhenti hann Hjálparstarfi kirkjunnar
peninginn, en hvar var klappið á bakið fyrir þessa fá-
dæma manngæsku okkar?
Ég er ekki að réttlæta þessar móttökur en þarna feng-
um við samt mátulega lexíu. Þetta sem maður hefur von-
andi lært með tímanum. Að góðverk er ekki góðverk
nema maður ætlist ekki til neins á móti. julia@mbl.is
Júlía Margrét
Alexand-
ersdóttir
Pistill
Glatað góðverk
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
BAKSVIÐ
Ágúst Ingi Jónsson
aij@mbl.is
Lífsbaráttan er víða erfið ogheimur humla á Íslandivirðist þar ekki vera und-antekning. Þrjár algengar
tegundir hafa heldur gefið eftir, en
sú fjórða, rauðhumla, braggast vel,
e.t.v. á kostnað hinna þriggja. Svipað
virðist uppi á teningnum hjá geit-
ungum, en aðeins ein tegund af fjór-
um hefur suðað eðlilega á þessu
sumri og virðast tvær vera horfnar
með öllu.
Erling Ólafsson, skordýrafræð-
ingur hjá Náttúrufræðistofnun, fylg-
ist grannt með lífinu í pödduheimum
og heldur úti sérstakri fésbókarsíðu
um þetta lífríki, Heimur smádýr-
anna, auk þess sem margvíslegar
upplýsingar er að finna á heimasíðu
Náttúrufræðistofnunar.
„Það er algengt að stærð stofna
pöddutegunda sveiflist á milli ára og
hjá humlunum virðist baráttan hafa
verið hörð í sumar, ef ekki í lengri
tíma. Þar er greinilega slegist um
smjörið því þær sækja allar í blóma-
hunang og frjókorn, sem er bæði
bensín þeirra fullorðnu og næring
fyrir lirfurnar sem verða næsta kyn-
slóð,“ segir Erling.
Hann segir ráðgátuna um vöxt
og viðgang humlanna vera undarlega
og málið verði tæpast skýrt alfarið
með erfiðleikum vegna mikilla rign-
inga sunnan- og vestanlands fram
eftir sumri. Vissulega hafi margar
plöntur átt erfitt vegna mikillar vætu
á blómgunartíma og þá um leið fræv-
ararnir, sem séu ekki eins duglegir í
rigningu og í sól. Þetta dugi þó ekki
til að skýra breytingarnar.
Erfið samkeppni við frænkur
„Við erum með nokkrar teg-
undir af humlum hér á landi. Fyrst
skal nefna þessa eldgömlu sem heitir
móhumla og var hér út um allt og all-
ir þekktu sem randaflugu eða villibý-
flugu og gekk reyndar undir fleiri
heitum. Hún finnst ekki í sama mæli
og áður og rigningin skýrir varla
fjarveru hennar vegna þess að það
hefur áður rignt mikið í hennar tíð
hér á landi.
Ég held hins vegar að hún sé að
verða illa úti í samkeppni við frænk-
ur sínar. Móhumlan gerði það ágætt
þangað til húshumlan kom til lands-
ins fyrir 1980 og tók upp á þeim ó-
skunda að fara út í náttúruna. Hún
hélt sig ekki bara við garða í þéttbýli
eins og margir nýbúar gera og
húshumlan veitir móhumlunni
greinilega harða samkeppni. Móh-
umlan hefur verið á niðurleið um
talsvert langan tíma, það lengi að
maður er farinn að taka eftir því og
hafa áhyggjur af henni.
Garðhumlan er annað dæmi, en
sú tegund kom til landsins um 1960
og átti hér lengi vel ansi góðan tíma.
Hún hvarf síðan að miklu leyti eftir
komu húshumlunnar og erfið rign-
ingasumur á sama tíma, en hafði ver-
ið að ná sér á strik þar til í sumar að
við höfum ekki séð hana.
Þessu til viðbótar úr humlu-
heimum er að rauðhumla, sem fannst
fyrst 2008, hefur náð sér einkar vel á
strik, ef til vill á kostnað hinna teg-
undanna. Baráttan er greinilega
hörð og þar stendur rauðhumlan
best að vígi í augnablikinu hver sem
þróunin svo verður.“
Brest í uppskeru bláberja víða á
Suðurlandi segir Erling að hugs-
anlega megi rekja til fjarveru huml-
anna að einhverju leyti. Almanna-
rómur segi að bláberjalyng þurfi
sólríkt sumar framan af til að geta
þroskað ber. Fleira skipti þó máli
því ef humlurnar séu ekki á
ferðinni á blómgunartíma
lyngsins verði minni
frævun og því færri
ber.
Rauðhumlan stendur
sig best í humluheimi
Ljósmynd/Erling Ólafsson
Rauðhumla Svo virðist sem hún hafi haft betur í lífsbaráttunni við frænkur
sínar. Móhumla, sem oft var kölluð randafluga, hefur átt undir högg að sækja.
„Hjá geitungum er líka eitt-
hvað skrýtið í gangi,“ segir Er-
ling. „Hingað voru komnar
fjórar tegundir, en húsageit-
ungur og roðageitungur virð-
ast vera alveg horfnir af sjón-
arsviðinu.
Holugeitungur og trjágeit-
ungur virtust hins vegar vera í
góðum gír. Nú er staðan þann-
ig að frá sjónarhóli trjágeit-
ungs er staðan góð, en með
það í huga að geitungar eru
ekki sérstakir aufúsugestir hjá
fólki þá er ástand holugeit-
ungs gott frá okkar
sjónarhóli séð.
Satt best að
segja veit ég ekki
hvar hann hefur
holað sér niður.
Stærð stofnsins
hefur sveiflast mikið
frá aldamótum, en
aldrei farið eins
neðarlega og
í sumar.“
Eitthvað
skrýtið í gangi
SVEIFLUR HJÁ GEITUNGUM
Erling Ólafsson