Morgunblaðið - 26.01.2015, Blaðsíða 16

16
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 26. JANÚAR 2015
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Þær upplýs-ingar, semVíglundur
Þorsteinsson sendi
forseta Alþingis og
öllum þingmönnum
á fimmtudag ásamt
greinargerð sinni,
krefjast rækilegr-
ar skoðunar.
Víglundur hefur lagt fram
stofnúrskurði Fjármálaeftir-
litsins frá því í október 2008
fyrir nýju bankana, sem stofn-
aðir voru með heimild í neyðar-
lögum í sama mánuði.
Stofnúrskurðina leggur
hann fram til stuðnings þeirri
fullyrðingu sinni að nýju bank-
arnir hafi eignast nettókröfur
að lánum, sem að jafnaði voru
afskrifuð um 50%. Þeir sem
skulduðu lánin hafi hins vegar
ekki verið látnir njóta góðs af
þessum afskriftum.
Með stofnúrskurðunum
höfðu lánin, sem fóru yfir í nýju
bankana, verið aðskilin frá
gömlu bönkunum og sett utan
seilingar þrotabúa þeirra og
þar með kröfuhafa.
Í greinargerð Víglundar seg-
ir síðan að ríkisstjórnin, sem
tók við völdum í febrúar 2009,
hafi fljótlega eftir að hún tók til
starfa byrjað að leita leiða til
að breyta stofnúrskurðunum.
Um þetta vitnar hann í fundar-
gerðir svokallaðrar stýri-
nefndar um samninga við er-
lendu kröfuhafana.
Niðurstaðan hafi verið sú að
Steingrímur J. Sigfússon, þá-
verandi fjármálaráðherra, hafi
árið 2009 „gert samninga við
skilanefndir gömlu
bankanna um að
hleypa þeim inn í
nýju bankana í
þeim tilgangi að
taka upp stofn-
úrskurði FME frá
haustinu 2008 til
ábata fyrir kröfu-
hafa gömlu bankanna“.
Í bréfi sínu til þingheims er
Víglundur ómyrkur í máli og
segir að sér sýnist hugsanlegt
að „ólögmætur hagnaður skila-
nefnda/slitastjórna af meintum
fjársvikum og auðgunarbrotum
kunni að nema á bilinu 300-400
milljörðum króna í bönkunum
þremur“. Þetta megi sjá af
samanburði á stofnefnahag
bankanna þriggja og skoðun á
ársreikningum þeirra til liðins
árs.
Þetta mál er ekki að koma
upp núna og var Sigmundur
Davíð Gunnlaugsson forsætis-
ráðherra einn af þeim, sem
tóku það upp. „Þessi gögn virð-
ast staðfesta það sem okkur
grunaði áður og varð að mjög
heitu pólitísku máli á sínum
tíma,“ sagði hann í Morgun-
blaðinu á laugardag. „Það er
líka rétt hjá Víglundi að það
var gengið mjög hart fram við
að þagga málið niður.“
Það er óskiljanlegt að það
hafi orðið forgangsmál hjá
ríkisstjórn landsins að koma
sér í mjúkinn hjá kröfuhöfum á
kostnað íslenskra skattborgara
og fyrirtækja. Því þarf að fara
rækilega ofan í þetta mál og
svara þeim spurningum, sem
nú hafa vaknað.
Það þarf að upplýsa
hvort beinlínis var
farið framhjá neyð-
arlögunum til að
þóknast kröfuhöfum}
Alvarlegar ásakanir
Endanleg úrslití grísku þing-
kosningunum lágu
ekki fyrir þegar
blaðið fór í prentun
en þó var strax
ljóst við fyrstu út-
gönguspár að mikil tíðindi
væru að verða í grískum
stjórnmálum. Og tíðindin ein-
skorðast raunar ekki við
Grikkland, því að úrslitin þar
gætu haft verulega þýðingu
fyrir ESB í heild sinni.
Grískir kjósendur hafa setið
undir miklum hótunum um af-
leiðingar þess að kjósa Syriza-
flokkinn, róttækan vinstriflokk
sem ekki hefur átt upp á pall-
borðið hjá ráðamönnum í Evr-
ópusambandinu. Og af því að
Evrópusambandið gefur ekki
mikið fyrir fullveldi og sjálfs-
ákvörðunarrétt minni þjóða, þá
var þrýst á gríska kjósendur að
kjósa óbreytt ástand.
Íslendingar hafa kynnst slík-
um þrýstingi í þjóðaratkvæða-
greiðslu, bæði frá löndum sín-
um, sem svo vill til
að eru sumir í syst-
urflokki Syriza, og
utan frá. Íslend-
ingar létu ekki
segja sér fyrir
verkum og nú hafa
Grikkir sýnt að þeir gefa lítið
fyrir slíkan þrýsting.
Óvíst er þegar þetta er skrif-
að hvort Alexis Tsipras, for-
maður flokksins, verði for-
sætisráðherra, en líklegast er
að svo fari. Fróðlegt verður að
fylgjast með hvort haldið verð-
ur fast við hótanirnar sem leg-
ið hafa í loftinu um að Grikk-
land muni þurfa að hrökklast
út úr evrusamstarfinu sigri
Syriza. Og þá verður ekki síður
áhugavert að fylgjast með
hvernig evrusamstarfinu í
heild vegnar. Margir munu
fylgjast með því hvort ESB
gefur sig eða hvort Tsipras
verður fljótlega farinn að
bukka sig og beygja í Brussel
eins og einn íslenskur flokks-
bróðir hans gerði.
Sigur Syriza setur
evrópsk stjórn-
og efnahagsmál
í uppnám}
Grikkir neituðu að hlýða
Þ
egar ég var í tólf ára bekk í
Laugarnesskóla var okkur einn
daginn smalað saman upp á sal.
Þar vildu nokkrir menn frá ein-
hverju „Gítarjóns-félagi“ gefa
okkur Nýja Testamentið, og við fengum þessa
bláu innbundnu bók með gullbryddum kili. Þó
að við værum fegin því að þurfa ekki að vera í
tíma á meðan á þessari skrítnu samkomu stóð
verður að segjast eins og er að um leið og
heim var komið var bókin komin upp í hillu, og
er þar líklegast enn, rykfallin og ólesin. Ég
veit ekki hvort ég hef beðið varanlegan skaða
af þessari gjöf, en finnst það eiginlega líklegt,
svona miðað við umræðuna upp á síðkastið um
gjafir handa skólabörnum í Reykjavík.
Sko, vandinn var nefnilega sá að það þurfti
nefnilega bráðnauðsynlega að koma í veg fyrir
að blessuð börnin myndu fá bók að gjöf sem þau myndu
aldrei lesa, því að einhver gæti slysast til að lesa hana, án
þess að það liti út fyrir að það væri verið að banna það
sérstaklega að bókin sem enginn las yrði gefin. Lausnin
við svona sértæku vandamáli varð því að vera almenn:
„Engar gjafir fyrir ykkur!“
Og það getur alveg verið sjónarmið. En er ekki frekar
langt seilst þegar „gjafareglan“ er orðin það almenn að
ekki má láta börnin fá tannbursta eða öryggishjálma? Í
fyrra tilfellinu virðist það vera vegna þess að tann-
burstar detta ekki af himnum ofan, heldur eru þeir fram-
leiddir af einhverjum vondum kapítalistum í útlöndum
sem setja vörumerkið sitt á tannburstana. Í
því síðara virðist það vera af því að Kiwanis-
hreyfingin þáði aðstoð frá Eimskip til þess
að geta fjármagnað gjöfina, en Eimskip fékk
á móti að setja merkið sitt á hjálmana, enda
kosta slíkir hjálmar meira en margan grun-
ar. Ætli við getum þó ekki þakkað fyrir það
að það var nýja en ekki gamla Eimskips-
merkið sem endaði á hjálmunum?
Ein af þeim mótbárum sem heyrst hafa
frá meirihlutanum í borginni er að hann vilji
ekki að börnin séu sett í „erfiðar aðstæður“,
eins og ein fyrirsögnin orðaði það, því að það
sé svo erfitt að börnin fái gjafir frá fyrir-
tækjum. Ég sé alveg fyrir mér hinar hræði-
legu afleiðingar þessara „erfiðu aðstæðna“,
þegar börnin vita ekki hvort þau eiga frekar
að bursta tennurnar með Colgate eða Reach,
eða þegar þau þurfa að velja á milli þess að fá gat á haus-
inn eða vera hjólandi auglýsing fyrir gámafyrirtæki,
svona ef ske kynni að börnin vildu frekar notast við Sam-
skip næst þegar þau flytja leikföngin sín á milli staða.
Ég get alveg tekið undir það sjónarmið að það sé nú
betra að fyrirtæki séu ekki að auglýsa í skólunum, hvað
þá að verið sé að dreifa þar trúarritum sem eiga betur
heima annars staðar. En þegar reglur sem eiga að
„vernda“ börnin leiða til þess að þau fá ekki vörur sem
gætu haft mikla þýðingu fyrir líf þeirra og heilsu, er þá
ekki kominn tími til þess að breyta reglunum eða beygja
fyrir almennri skynsemi? sgs@mbl.is
Stefán Gunnar
Sveinsson
Pistill
Colgate-vindmyllurnar
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Anna Lilja Þórisdóttir
annalilja@mbl.is
Áframhaldandi starfsemiADHD-teymis Landspít-alans, þar sem fullorðnirfá greiningu og meðferð
við ADHD hefur verið tryggð, en
ekki hafði verið gert ráð fyrir
fjármagni til teymisins í fjárlaga-
frumvarpi og því óvíst um fram-
haldið fyrr en nú. Á fimmta
hundrað fullorðnir einstaklingar
frá 18 ára og fram á áttræðisaldur
bíða nú eftir greiningu hjá teym-
inu. Páll Magnússon sálfræðingur
sem veitir teyminu forstöðu segir
gríðarmikinn kostnað hljótast af
því þegar ADHD sé ekki með-
höndlað.
Um miðjan desember biðu
477 einstaklingar eftir greiningu
ADHD-teymisins. Meðalaldurinn
er 30 ár, en fólkið er frá 18 ára og
fram yfir sjötugt. Meðalbiðtíminn
er 14-15 mánuðir. „Við höfum ver-
ið í óvissu um framhaldið,
hvort fjármagn fengist til að
halda áfram, en nú stefnir í
að gerður verði þjónustu-
samningur á milli Landspít-
ala og Sjúkratrygginga Ís-
lands. Mér er ekki kunnugt
um hversu mikið fjármagn
fylgir og þar af leiðandi ekki
hversu miklu teymið getur
afkastað í greiningu og með-
ferð,“ segir Páll.
María Einisdóttir er
framkvæmdastjóri geðsviðs Land-
spítalans. Hún segir að Sjúkra-
tryggingar Íslands vinni nú að
kostnaðargreiningu fyrir teymið
og greitt verði eftir afköstum
þess.
Margvísleg áhrif
Páll segir að oft sé það stórt
skref fyrir fullorðið fólk að leita
sér aðstoðar teymisins. Það geti
skipt sköpum fyrir daglegt líf við-
komandi að fá aðstoð; margir
haldist illa í vinnu og eigi í erf-
iðleikum í einkalífi. Stundum er
um að ræða ungt fólk sem er að
komast í þrot í námi vegna erf-
iðleika sem tengjast ADHD.
Greiningarferlið felst fyrst og
fremst í viðtölum, matslistum og
upplýsingaöflun og þegar þau
gögn liggja fyrir fara þau fyrir
fund teymisins þar sem komist er
að niðurstöðu um hvort viðkom-
andi reynist vera með ADHD.
Teymið býður tvenns konar með-
ferðarúrræði; lyfjameðferð og
hópmeðferð sem byggist á aðferð-
um hugrænnar atferlismeðferðar.
Sumir nýta sér þau bæði, segir
Páll. Um 50% þeirra sem leita til
teymisins reynast vera með
ADHD.
Umræðan á villigötum
Páll segir umræðu um
ADHD-greiningar hér á landi vera
á nokkrum villigötum. Hún snúist
að miklu leyti um lyfjanotkun, en
sjónum sé minna beint að því
hversu þjóðhagslega hagkvæmt
það sé að fólk fái greiningu á
röskuninni og viðeigandi meðferð í
kjölfarið. Í þessu sambandi bendir
hann á rannsókn, sem gerð var í
Danmörku í fyrra þar sem reiknað
var út hversu mikið það kostaði
þjóðfélagið að meðhöndla ekki
ADHD hjá fullorðnum. Hver og
einn Dani, sem hafði verið greind-
ur með ADHD en naut ekki með-
ferðar af neinu tagi, kostaði sam-
félagið að meðaltali um 150.000
danskar krónur á ári, eða rúmar
þrjár milljónir íslenskra króna.
Við útreikningana var m.a. lagt til
grundvallar að fólk með ADHD,
sem ekki fær meðhöndlun er að
meðaltali með lægri laun en aðrir,
lægra hlutfall þeirra er á vinnu-
markaði og fleiri á framfæri hins
opinbera. Þá eru hlutfallslega
fleiri í þessum hópi í fangelsi en
meðaltal segir til um.
Framtíð ADHD-
teymisins er tryggð
Morgunblaðið/Golli
ADHD-teymið Páll Magnússon sálfræðingur veitir því forstöðu. Hann
segir stefna í að nýr þjónustusamningur verði gerður um starfsemina.
Engin greiningartæki eða sálfræðipróf eru til sem hægt er að
nota til að staðfesta með vissu hvort ADHD sé til staðar. Í grein
Grétars Sigurbergssonar á vefsíðu ADHD-samtakanna segir að
til séu ýmis próf, sem gefið geti vísbendingar um að ADHD sé
til staðar. „En greiningin byggist fyrst og fremst á sögu ein-
staklingsins, hegðun og líðan allt frá barnæsku og fram á þenn-
an dag,“ segir í grein Grétars.
Þar segir ennfremur að margvísleg einkenni verði að vera til
staðar til að hægt sé að greina ADHD hjá fullorðnum. Útiloka
þurfi að einkennin stafi af öðrum sjúkdómum, því einkenni sem
minni um margt á ADHD geti fylgt ýmsum öðrum kvillum.
Margvísleg einkenni
SAGA, HEGÐUN OG LÍÐAN