Morgunblaðið - 24.06.2015, Blaðsíða 12

12 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 24. JÚNÍ 2015
Kjarasamningarnir sem undirritaðir
voru í fyrradag voru mjög dýrir og
munu hafa þau áhrif að einhver fyr-
irtæki þurfa að fækka starfsfólki eða
hækka verð á vörum og þjónustu.
Þetta segir Ari Skúlason, hagfræð-
ingur í hagfræðideild Landsbankans.
Hann bendir á að það markmið
kjarasamninganna að færa launa-
taxta nær greiddu kaupi verði ekki
ókeypis fyrir launagreiðendur þrátt
fyrir loforð um annað. Því sé haldið
fram að eingöngu sé verið að láta
launatöfluna endurspegla raunveru-
leg laun manna þar sem flestir séu
með laun yfir töflunni. „Þetta er þó
ekki alltaf rétt enda eru alls ekki allir
með laun yfir launatöflunni. Þeir sem
eru á launatöflunni græða á þessum
breytingum,“ segir Ari.
Hann segir kjarasamningana mjög
dýra. ,,Þetta eru mun meiri breyt-
ingar en við sjáum í nágrannalönd-
unum þar sem launahækkun er al-
mennt 1-2% í hvert sinn. Miðað við að
ekkert bendir til þess að við séum að
auka framleiðni hér á landi, þ.e. fram-
leiða meira með minni tilkostnaði, er
augljóslega töluvert mikið verðbólgu-
fóður í þessu. Svo eru fyrirtækin
mjög mismunandi vel undirbúin fyrir
aukinn kostnað.
Einhver þeirra
munu þurfa að
fækka fólki eða
hækka verð á
vörum. Til að
mynda eru þetta
hlutfallslega mikl-
ar breytingar fyr-
ir framleiðslu-
fyrirtæki sem eru
með tiltölulega mikið af starfsfólki á
lægstu töxtum.“
Ari bendir á að þótt launahækkun
sé 25 þúsund krónur á mann að með-
altali sé hækkunin hærri í prósentum
fyrir þá sem séu á lægri launum.
„Kostnaður launagreiðenda er þar af
leiðandi talinn vera upp undir 20% á
þriggja ára samningstímabili. Þetta
eru 5-6% hækkanir fyrir alla á ári að
jafnaði í meðaltalslaunabreytingu.“
Ari telur þó frekar hæpið að iðn-
aðarmenn hafi fengið launahækkanir
umfram launþega á almennum vinnu-
markaði. Flestir iðnaðarmenn séu
inni í umsaminni launatöflu, rétt eins
og þeir sem sömdu í lok maí og að
launabreytingarnar hafi verið þær
sömu í báðum samningum.
brynja@mbl.is
Talsvert
verðbólgufóður
 Dýr samningur, segir hagfræðingur
Ari Skúlason
Benedikt Bóas
benedikt@mbl.is
„Ég hafði ekki miklar áhyggjur af
því hvort almenni vinnumarkaður-
inn myndi ná samningum. Þar virð-
ist vera meiri þroski í samskiptum
milli aðila og miklu meiri reynsla í að
ná samningum. Þar er búið að vera
samið í hartnær 100 ár, ASÍ er
stofnað 1916 en opinberir starfs-
menn fá ekki verkfallsrétt fyrr en
1976 þannig að reynslan þar er ekki
eins mikil,“ segir Gylfi Dalmann,
vinnumarkaðssérfræðingur og dós-
ent við HÍ.
Gylfi hefur fylgst með kjaravið-
ræðum BHM og ríkisins annars veg-
ar og stóru félaganna á vinnumark-
aðnum við Samtök atvinnulífsins
(SA) hins vegar á hliðarlínunni. Það
kom honum lítið á óvart að kosn-
ingaþátttaka innan VR var mjög
dræm en um 18,7% kusu um samn-
ing félagsins við SA.
„Almennt er atkvæðagreiðsla
kjarasamninga á almenna vinnu-
markaðnum í stóru félögunum yf-
irleitt slök. Sama gildir um verk-
fallsboðanir. Þetta helst í hendur.
Í félögum sem eru einsleitari, s.s.
hjá flugmönnum, flugvirkjum, lækn-
um, kennurum eða hjúkrunarfræð-
ingum, er þessu alveg öfugt farið.
Það gildir bæði um atkvæðagreiðslu
um kjarasamninga og hvort eigi að
fara í verkfall.“
VR á markaðslaunum
Gylfi segir að helmingur félags-
manna VR sé ánægður með launin
og því sé ekki endilega sama verk-
fallsvilja að finna þar á bæ og á op-
inbera vinnumarkaðnum.
„Ég held að það sem m.a. geti
skýrt þennan mun er að mikill meiri-
hluti VR-félaga fær ekki greitt sam-
kvæmt taxta, er á markaðslaunum
og er ánægður með sín laun. Stór
hluti VR-félaga fer árlega í svokallað
launaviðtal við sinn vinnuveitanda
og ræðir við hann um starfskjör.
Þannig ber hann að hluta til ábyrgð
á því sjálfur að sækja kjarabætur.
Það er ekki sami verkfallsvilji
meðal félagsmanna VR, margir eru
með há laun og því skiptir þá máli
að samningurinn sé staðfestur en
ekki felldur. Í launakönnun VR
eru meðallaunin 542 þúsund og
þar kom einnig fram að 50% eru
óánægð með launin, sem
þýðir að 50% eru ánægð.
Hjá sambærilegum hóp-
um innan SFR eru 18%
ánægð með launin.“
Morgunblaðið/Golli
Mótmæli Félagar innan VR eru um 30 þúsund en stöðugildi hjá ríkinu eru 21 þúsund. Samningsreynslan er misjöfn.
Reynslan vegur oft
þungt í viðræðum
 ASÍ með 100 ára reynslu í samningsviðræðum
Gylfi er ekki bjartsýnn á að BHM
nái samningum við ríkið áður en
fresturinn rennur út hinn fyrsta
júlí. „Núna er vika til samninga
og gerðardómur virkjaður og mér
sýnist margt benda til að hann
verði virkjaður, með kostum og
göllum sem því fylgir. Það er auð-
vitað ekki gott þegar búið er að
kippa samningsréttinum í burtu.
Opinberir starfsmenn, sem
telja um 20% af íslenskum
vinnumarkaði, skýra 45% af töp-
uðum vinnudögum vegna
verkfalla. VR fór síðast í
verkfall 1988 og þeirra
samningar voru samþykktir
og verða lausir næst 2018.
Það er eitthvað í strúktúrnum
sem gerir það að verkum að
opinberir starfsmenn eru
svona verkfallshneigðir.“
Eitthvað í
strúktúrnum
45% AF TÖPUÐUM VINNU-
DÖGUM VEGNA VERKFALLA
Gylfi Dalmann
Aðalsteinsson
Það er gömul ímyndun að fólk
ráði sig í hlutastörf til að geta
hækkað laun sín með aukavöktum
og yfirvinnu á Landspítalanum
(LSH).
Þetta segir Páll Matthíasson,
forstjóri LSH. „Á Landspítala hafa
greiðslur vegna yfirvinnu lækkað
verulega á síðustu árum og fleiri
eru ráðnir í fullar stöður enda er
það stefna okkar.“ Almennt sé því
auglýst eftir starfsfólki í fullar
stöður. Hann bendir á að mikið
vaktaálag fylgi starfi fólks í 100%
vinnu á þrískiptum vöktum, þ.e.
morgun-, kvöld- og næturvöktum.
„Þá getur minna starfshlutfall ver-
ið eftirsóknarverðara fyrir starfs-
manninn,“ útskýrir hann. „Þetta
gildir sérstaklega um yngra fólk,
sem er gjarnan fjölskyldufólk.“
brynja@mbl.is
Gömul ímyndun að
fólk velji hlutastörf
Fj
öl
di
ei
ns
ta
kl
in
ga
Aldursbil
Starfshlutfall180
20 til 29 30 til 39 40 til 49 50 til 59 60 til 69
160
120
80
40 27
18 11
69
77
60
41
106
68
53
4340
109
116
46
62
38
111
166
65
22
14
51
70
58
140
100
60
20
0
Heimild: Landspítalinn
Starfshlutfall hjúkrunarfræðinga
0–49%
50–70%
71–80%
81–90%
91–100%