Morgunblaðið - 24.06.2015, Blaðsíða 18

BAKSVIÐ
Ingvar Smári Birgisson
isb@mbl.is
Langtímafækkun íbúa ogsamdráttur í atvinnulífiAustur-Húnavatnssýslugæti þýtt að héraðið
verði ekki sjálfbært um margskon-
ar þjónustu og grunnstarfsemi.
Þetta kemur fram í skýrslu sem
sveitarfélög í
Austur-
Húnavatnssýslu
létu taka saman
um atvinnu-
uppbyggingu á
svæðinu.
Frá árinu
1998-2014 fækk-
aði íbúum svæð-
isins um 18,1%
en nú búa tæp-
lega 1.900 manns
í sveitarfélögunum fjórum; Blöndu-
ósbæ, Sveitarfélaginu Skagaströnd,
Skagabyggð og Húnavatnshreppi.
Þá er sérstakt umhugsunarefni að í
yngsta aldurshópnum, upp að 18
ára aldri, hefur fækkað um 28,4% á
þessu tímabili og fjölskyldufólk á
barneignaaldri er hlutfallslega
færra en á landinu öllu. Þetta hvort
tveggja er merki hnignandi byggð-
ar.
Arnar Þór Sævarsson, sveitar-
stjóri Blönduósbæjar, telur að ef
ekki verði brugðist við muni fólks-
fækkunin halda áfram. „Þessir
þéttbýliskjarnar hérna á Norður-
landi vestra hafa fyrst og fremst
byggst í kringum sjávarútveg og
landbúnað. Miklar breytingar hafa
orðið síðan árið 1985. Kvótinn hefur
færst á færri hendur og á milli
svæða og bændum hefur fækkað og
jarðir eru margar hverjar komnar í
eyði. Þetta er þróunin í atvinnu-
háttum um allt land. Þetta hefur
þýtt að þessum þéttbýliskjörnum
sem byggja allt sitt á þessum
tveimur atvinnugreinum hefur líka
hnignað.“
Kraftaverk eða virkjanir
Orkufrekur iðnaður er raun-
hæfasti kostur svæðisins fyrir at-
vinnuuppbyggingu. Á undirbún-
ingsfundi fyrir gerð skýrslunnar
hélt Snorri Björn Sigurðsson,
starfsmaður Byggðastofnunar,
erindi þar sem hann lýsti málum
eins og hann sá þau. „Hvað fram-
tíðina varðar þá er aðeins tvennt til
bjargar, annars vegar kraftaverk
en hins vegar virkjanir í Blöndu,“
sagði Snorri Björn.
Fram kemur í skýrslunni að
íbúar A-Húnavatnssýslu hafi ekki
notið virkjunar Blöndu á sambæri-
legan hátt og mörg önnur héruð
hafa notið orkulinda sinna. Þá þurfi
að stækka virkjunina og nota orku
hennar í meira mæli til uppbygg-
ingar iðnaðar í héraðinu, en stærst-
ur hluti orkunnar er ekki nýttur á
svæðinu. Arnar Þór segir megin-
niðurstöðu sveitarfélaganna vera að
öll orka Blöndu verði nýtt í hér-
aðinu. Sú orka sem Blönduvirkjun
framleiðir nú er þó bundin í samn-
ingum og því þyrfti að stækka
virkjunina til að búa til orku fyrir
iðnað í héraðinu.
Erlendir aðilar hafa sýnt
áhuga á að reisa 120.000 tonna ál-
ver í Skagabyggð og fer nú bráð-
lega fram fýsileikakönnun á slíkum
framkvæmdum. Þá er einnig lögð
áhersla í skýrslunni á að svæðið
henti vel undir gagnaver, enda
jarðfræðileg óvirkni og aðgengi að
háhraðaljósleiðarakerfi til staðar.
Arnar Þór hefur áhyggjur af
því að ferðaþjónusta svæðisins sé
ekki komin jafnlangt og annars
staðar. „Sundlaugin okkar hérna er
fjölsóttasti ferðamannastaður á
Norðurlandi vestra. Gistimögu-
leikar eru að aukast en kannski er
afþreyingin af skornum skammti
hér. Við finnum að þessi fólks-
fækkun hefur áhrif og þá fækkar
vinnandi höndum. Það eru allir hér
í vinnu; ef fólk verður atvinnulaust
fer það bara af svæðinu. Það hefur
átt sér stað ákveðinn heilaflótti, það
vantar framkvæmdamenn.“
Svört staða í Austur-
Húnavatnssýslu
Íbúafjöldi í A-Hún. 1901-2014
3.000
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0
19
01
19
10
19
20
19
30
19
40
19
50
19
60
19
70
19
80
19
90
20
00
20
10
20
14
Arnar Þór
Sævarsson
Staða mála
» Íbúafjöldi Blönduósbæjar
náði hámarki árið 1985. Þá
bjuggu 1.115 manns í bænum,
en þeir eru nú um 880. Þó
sameinaðist Engihlíðarhreppur
Blönduósbæ árið 2002.
» Fyrirhugað er að stækka
Blönduvirkjun um 31 MW.
Sveitarfélögin vilja að orkan
verði nýtt í meiri mæli í iðnað
innan héraðsins.
» Landbúnaður er fjölbreyttur
í héraðinu en býlum fækkar.
Ferðaþjónusta er lítil. Engin
fiskvinnsla er lengur starfrækt
á svæðinu.
» Atvinnuleysi á Norðurlandi
vestra var 1,8% árið 2013, það
minnsta á landinu. Skýringin er
brottflutningur íbúa.
18
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 24. JÚNÍ 2015
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Spurninginum hald eðahaldleysi
fimmtu greinar
sáttmála Atlants-
hafsbandalagsins
hefur orðið áleitn-
ari undanfarin
misseri, einkum og
sér í lagi í þeim löndum sem í
kalda stríðinu voru austan
járntjalds. Sú grein kveður á
um að árás á eitt bandalags-
ríki jafngildi árás á þau öll og
skuli svarað samkvæmt því.
Yfirgangur Rússa gagnvart
Úkraínu, herskáar yfirlýs-
ingar og ögrandi hernaðar-
brölt hefur vakið ugg í Aust-
ur-Evrópu, ekki síst vegna
varnarleysis Úkraínumanna
gagnvart innlimun Rússa á
Krímskaga og ótvíræðum
stuðningi þeirra við aðskiln-
aðaröfl í austurhluta landsins.
Rússar hafa einnig ögrað með
heræfingum, ítrekað rofið loft-
helgi grannríkja sinna og
hnyklað vöðvana með ýmsum
hætti. Í mars sagði rúss-
neskur embættismaður að
Rússar væru að íhuga að
koma fyrir kjarnorkuvopnum
á Krímskaga og fyrir viku til-
kynntu þeir að þeir ætluðu að
ráðast í að stækka kjarn-
orkuvopnabúr sitt.
Eystrasaltsríkin þrjú lögðu
í maí fram bón um að Atlants-
hafsbandalagið kæmi þar fyrir
nokkur þúsund manna her-
sveitum til frambúðar til að
halda Rússum í skefjum.
Kannski hefur orðspor Bar-
acks Obama Bandaríkja-
forseta ýtt undir óöryggið í
grannríkjum Rússlands. Hann
dró með alvöruþunga „rauðar
línur“, sem ekki mætti fara yf-
ir og aðhafðist ekkert þegar
þær voru virtar vettugi.
Þegar kalda stríðinu lauk
heyrðist tal um „endalok sög-
unnar“. Þótti mörgum ástæðu-
laust að í miðri Evrópu væru
menn gráir fyrir járnum eftir
að öll dýrin í skóginum væru
orðin vinir. Sagan á það hins
vegar til að taka við sér þegar
síst varir og hæpið er að
leggja of mikið undir á að
dagurinn á morgun verði eins
og dagurinn í gær. Í liðinni
viku gekk Tomasz Siemoniak,
varnarmálaráðherra Póllands,
svo langt að lýsa yfir því að
friðnum eftir kalda stríðið
væri nú lokið.
Nú hefur Atlantshafsbanda-
lagið ákveðið að bregðast við
óskum Eystrasaltsríkjanna.
Ekki verður þó farið alla leið
og komið þar fyrir herliði. Í
þeim efnum er vísað til þess
að í samkomulagi bandalags-
ins við Rússa frá 1997 hafi
verið kveðið á um staðsetn-
ingu herafla. Það er hins veg-
ar ekki talið útiloka að herlið
fari tímabundið á
vettvang eða að
vopnum undir
merkjum NATO
verði komið fyrir.
Ashton Carter,
varnarmálaráð-
herra Bandaríkj-
anna, lýsti því yfir
í gær að bandarísk þunga-
vopn, þar á meðal skriðdrekar
og vopn fyrir stórskotalið,
yrðu nú í fyrsta skipti send til
ríkja í Mið- og Austur-
Evrópu.
Þá sagði Jens Stoltenberg,
framkvæmdastjóri NATO, að í
þessari viku myndi bandalagið
samþykkja áætlanir um að
tvöfalda hraðlið sitt. Sagði
Stoltenberg að þetta væri
mesta efling á sameiginlegum
vörnum bandalagsins frá lok-
um kalda stríðsins.
Viðbrögð Rússa voru fyrir-
sjáanleg. Vladimír Pútín, for-
seti Rússlands, sagði að þegar
Rússlandi væri ógnað þyrftu
Rússar að beina herafla sínum
að þeim sem ógnuðu. „NATO
er að koma að landamærum
okkar, það er ekki eins og við
séum að fara neitt,“ sagði
hann.
Vígbúnaðarkapphlaupið hið
nýja er einkum háð með orð-
um enn sem komið er en
Frank-Walter Steinmeier,
utanríkisráðherra Þýskalands,
hefur varað við vítahring stig-
magnandi orðaskaks og at-
hafna og líkt við mænu-
viðbragð frá kalda stríðinu.
Öll þessi þróun hefur orðið
til þess að nú eru Bandaríkja-
menn farnir að velta fyrir sér
hvort tími sé kominn til þess
að koma fyrir millidrægum
stýriflaugum í Evrópu á ný.
Þeir líta svo á að Rússar hafi
rofið afvopnunarsamkomulag-
ið sem Ronald Reagan og
Míkhaíl Gorbatsjov undirrit-
uðu árið 1987 um að útrýma
millidrægum kjarnorkuflaug-
um á landi. Þegar þessi hug-
mynd var borin upp á fundi
varnarmálaráðherra NATO í
febrúar mótmæltu Frakkar og
Þjóðverjar vegna þess að þeir
töldu ekki nægar vísbendingar
liggja fyrir um að Rússar
hefðu rofið samkomulagið.
Pútín er ekki á leið til Berl-
ínar með herafla sinn en hann
telur að sér þrengt. Hann vill
greinilega að andstæðingar
hans telji að hann sé til alls
vís. Hann sagði í viðtali að
hann hefði verið tilbúinn að
beita kjarnorkuvopnum vegna
Krímskaga ef á hefði þurft að
halda.
Kannski er ótímabært að
segja að nýtt kalt stríð sé haf-
ið en tónninn í yfirlýsingunum
magnast og minnir um margt
á þá tíma þegar andaði köldu
milli austurs og vesturs.
Rússar boða fjölgun
kjarnorkuvopna og
Bandaríkjamenn
íhuga að koma
flaugum fyrir í
Evrópu}
Vopnin brýnd
A
llir Íslendingar, 18 ára og eldri,
njóta kosningaréttar. Þannig
hefur það ekki alltaf verið og á
það vorum við rækilega minnt í
liðinni viku. Mikill áfangi
vannst í þessu réttlætismáli þann 19. júní
árið 1915 og enn var stigið skref í rétta átt
fimm árum síðar þegar kosningarétturinn
var útvíkkaður enn frekar. Í dag teljum við
kosningaréttinn í raun sjálfsagðan og með
öllu útilokað að hann verði skertur með
nokkrum hætti. Vonandi reynist það rétt og
að aldrei aftur þurfi fullveðja Íslendingar að
taka slag um réttinn til að velja þann hóp
sem skipar Alþingi á hverjum tíma.
Allt byggir þetta á þeirri hugsjón að
hverjum manni sé kleift að segja sína skoð-
un og hafa áhrif á það hverjir sitji
löggjafarþingið á hverjum tíma. Alla jafna gerist það á
fjögurra ára fresti og þá eiga borgararnir að standa
jafnt að valinu – hver og einn, óháð stétt eða stöðu,
hafi sitt atkvæði. Þannig geti þeir sem neyti kosninga-
réttar síns lagt sín lóð á vogarskálar lýðræðisins og að
þegar öll greidd atkvæði eru saman talin fáist niður-
staða sem teljist lýðræðisleg og þannig byggð á
grunni sem allir geti unað við – að minnsta kosti bæri-
lega.
En hvað ef konur hefðu ekki fengið fullgildan kosn-
ingarétt á árunum 1915-20? Hvað ef málamiðlun hefði
náðst sem falið hefði í sér að atkvæði kvenna vægju
helming á við atkvæði karla? Jafnvel hefði það gerst
að komið hefði verið til móts við konur með meira af-
gerandi hætti og atkvæði þeirra hefðu þá gilt 60% af
atkvæðum fullveðja karlmanna? Sú niðurstaða hefði í
engu tilliti uppfyllt þær réttlætis- og jafn-
réttiskröfur sem við að sjálfsögðu gerum í
dag. Eða hvað?
Í alþingiskosningunum síðustu gengu
193.792 Íslendingar að kjörborðum hring-
inn í kringum landið. Af þessum hópi
þurftu 52.048 kjósendur í Suðvestur-
kjördæmi að sætta sig við að atkvæði
þeirra vægi aðeins 55% af atkvæði hvers
kjósanda sem þátt tók í Norðvestur-
kjördæmi, en þar kusu 17.833. Reyndar
skal því haldið til haga að þetta mikla mis-
vægi er lítið í samanburði við það sem
löngum tíðkaðist allt frá kosningunum 1874
en nógu slæmt er það samt.
Nú þegar við ræðum jafnréttismálin er
mikilvægt að skoða þau í víðu samhengi en
ekki aðeins út frá afmörkuðum hópum
fólks. Misrétti og misskipting fyrirfinnst nefnilega víð-
ar en margan grunar og enn víðar en við leiðum oftast
hugann að. Ætti það ekki að vera sjálfsagt mál á
árinu 2015 að sú regla gilti í raun að hver og einn Ís-
lendingur, 18 ára og eldri, héldi á einu atkvæði, jafn-
gildu atkvæði annarra borgara landsins? Væri ekki
gott að geta haldið upp á það árið 2115 að hundrað ár
væru þá liðin frá þeim degi þegar kosningaréttur Ís-
lendinga var loksins jafnaður, óháð búsetu?
Það er nærri öruggt að sá sem þetta ritar muni
ekki lifa þau tímamót, jafnvel þó að læknavísindunum
fleygi fram með hverju árinu sem líður. En mikið væri
þó gaman að taka þátt í því að koma þessu til leiðar.
Til þess þarf fyrst og fremst atbeina Alþingis með
breytingum á lögum en svo mætti einnig skerpa á
þessari sjálfsögðu kröfu í stjórnarskránni. ses@mbl.is
Stefán Einar
Stefánsson
Pistill
Jafnréttisbaráttan er víða háð
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen