Dagblaðið Vísir - DV - 19.05.2009, Side 10

Þriðjudagur 19. maí 200910 Neytendur
Dísilolía
Algengt verð verð á lítra 162,4 kr. verð á lítra 164,8 kr.
Skeifunni verð á lítra 160,9 kr. verð á lítra 163,3 kr.
Algengt verð verð á lítra 162,4 kr. verð á lítra 164,8 kr.
bensín
Hveragerði verð á lítra 154,8 kr. verð á lítra 158,2 kr.
Selfossi verð á lítra 154,9 kr. verð á lítra 158,31 kr.
Algengt verð verð á lítra 162,4 kr. verð á lítra 164,8 kr.
umsjón: Baldur guðmundsson, baldur@dv.is / neytendur@dv.is
el
d
sn
ey
t
i
Liðlega þriðjungur þjóðarinnar mun
eftir tvö ár búa við átthagafjötra ef
spár Seðlabanka Íslands um þróun
fasteignaverðs ganga eftir. Að tveim-
ur árum liðnum munu um 40 pró-
sent húsnæðiseigenda skulda meira
í húsum sínum en þeir geta fengið
fyrir þau. Hlutfallið jafngildir um 32
þúsund heimilum, eða um 90 þús-
und manns, miðað við að á hverju
heimili búi að jafnaði þrír einstakl-
ingar. Þessir Íslendingar munu eiga
mjög erfitt með að flytjast búferlum,
nema sitja uppi húsnæðislausir með
milljóna króna skuldabagga.
46 prósenta verðfall
Íbúðaverð hefur þegar lækkað að
raunvirði um 25 prósent frá því það
náði hámarki haustið 2007. Þetta
kemur fram í nýjustu Peningamál-
um Seðlabankans. Bankinn spáir því
að íbúðaverð muni halda áfram að
lækka, alls um 46 prósent að raun-
virði frá árinu 2007 til ársins 2011.
Til einföldunar má setja dæm-
ið upp svona: Íbúð sem var metin á
20 milljónir haustið 2007 kostar nú
fjórðungi minna, eða um 15 millj-
ónir. Miðað við 46 prósenta raun-
verðslækkun mun íbúðin kosta 10,8
milljónir á þarnæsta ári. Þessi út-
reikningur miðast við stöðugt verð-
lag. Margir eigendur íbúða í þess-
um verðflokki eiga því eftir að tapa í
kringum fimm milljónum af íbúðum
sínum í viðbót. Verðbólgan gerir það
hins vegar að verkum að hærri kónu-
tala fæst fyrir íbúðina. Verðrýrnunin
sést þó vel.
Fimmtungur húseigenda, eða
19,2 prósent, hafa nú neikvæða eig-
infjárstöðu, samkvæmt Seðlabank-
anum. Fimmtungur í viðbót, eða 21,6
prósent, hefur afar litla jákvæða eig-
infjárstöðu, eða núll til fimm milljón-
ir. Þessi hópur mun því einnig lenda í
neikvæðri eiginfjárstöðu árið 2011.
Viðvarandi á landsbyggðinni
Þóroddur Bjarnason, prófessor í fé-
lagsfræði við Háskólann á Akur-
eyri, segir öruggt að neikvæð eigin-
fjárstaða auki mjög á upplausnina í
samfélaginu. Hann bendir hins veg-
ar á að neikvæð eiginfjárstaða sé
vandi sem fólk á minnstu stöðunum
á landsbyggðinni hafi glímt við mjög
lengi. Þar hafi fólk um árabil búið
við fólksflótta og lágt fasteignaverð.
„Fasteignaverð hefur fallið og fólk
hefur ekki getað fengið nema brot
af lánunum fyrir húsin sín. Við höf-
um horft á þetta í langan tíma með
smærri staðina en núna gæti þetta
lent harðast á fólki á suðvesturhorn-
inu, þar sem verðið hækkaði mjög
hratt á löngu tímabili,“ segir Þórodd-
ur og bætir því við að stóra spurning-
in sé sú hvort neikvæð eiginfjárstaða
verði tímabundið eða viðvarandi
vandamál.
Fasteignamat
fylgi markaðsvirði
Þorvarður Tjörvi Ólafsson, hag-
fræðingur við Seðlabanka Íslands,
segir ljóst að hópur þeirra sem búa
við neikvæða eiginfjárstöðu muni
stækka á næstunni. Hann slær þó
þann varnagla að eiginfjárstaða fólks
sé reiknuð út frá fasteignamati en
ekki markaðsvirði. „Það er enn fullt
af íbúðum sem seljast yfir fasteigna-
mati og hafa þess vegna nokkuð upp
á að hlaupa enn. Annars staðar selj-
ast íbúðir sem eru undir fasteigna-
mati,“ segir Þorvarður sem bendir á
að fasteignamat fylgi markaðsvirði
með nokkurri töf þó. „Þannig að
fasteignamat sem gefið var út í
desember 2008 hækkaði ekki nærri
því eins mikið og fasteignaverð-
ið gerði. Markaðsvirðið var ennþá
undir toppnum,“ segir hann og bæt-
ir því við að nú skipti ástand íbúða
og staðsetning mun meira máli en
áður. Erfitt sé að áætla hversu hátt
verð fáist fyrir íbúðir í dag.
Betri staða eftir 2011
Þorvarður segir þó að þessir út-
reikningar, að 40 prósent íbúðaeig-
enda muni búa við neikvætt eigin-
fjárhlutfall eftir tvö ár, séu ekki fjarri
lagi. „Þessar spár gera ráð fyrir því að
vegna bankahrunsins og alvarleika
kreppunnar fari húsnæðisverð að-
eins undir það sem við getum kall-
að langtímameðaltal, eða eðlilegt
verð,“ segir Þorvarður en bætir því
við að fasteignaverð muni að líkind-
um hækka eftir árið 2011. Það muni
hafa þær afleiðingar að fólk geti aftur
selt íbúðir sínar án þess að sitja eftir
með skuldir. „Á toppnum getur þessi
hópur orðið þetta fjölmennur en svo
ætti að fækka í honum eftir það,“ seg-
ir hann.
Spurður hvaða afleiðingar þetta
ástand geti haft segir Þorvarður að
mestu máli skipti að fólk geti stað-
ið undir greiðslubyrðinni sem þessu
fylgir. „Það er alveg ljóst að ef þú ert
með neikvæða eiginfjárstöðu ertu
eiginlega læstur inni, þú flytur ekki
mjög auðveldlega,“ segir hann en
bætir við að þeir sem geti staðið und-
ir þessu muni að líkindum sigla inn í
betri stöðu eftir árið 2011.
Fólksflótti
Þóroddur segir að út frá þeirri
reynslu sem landsbyggðin hafi af
þessu ástandi geti neikvæð eiginfjár-
staða haft neikvæð áhrif á hugarfar
fólks. Ungt fólk hafi í stórum stíl flú-
ið litlu staðina og hafi verið hrætt við
að festa sig þar. Ef þetta gerist á höf-
uðborgarsvæðinu muni spurning-
in verða sú hvort unga fólkið muni
hreinlega flytja af landi brott. „Þetta
gætu orðið tveir hópar ungs fólks.
Annars vegar þeir sem eru fastir í
íbúðum sínum, þeir sem bíða af sér
ástandið og vona að hlutirnir lagist.
Hins vegar eru þeir sem ættu með
réttu að vera að kaupa sér húsnæði
núna. Í því er ekkert vit og þá vaknar
sú spurning hvort fólk ákveði í stór-
um stíl að skoða umheiminn eða
ekki,“ segir hann og bætir við að at-
vinnuleysi geti ýtt undir fólksflótta
frá Íslandi.
Áhætta fylgi íbúðarkaupum
Þóroddur segir að afleiðingar þessa
kunni einnig að verða að til verði
kynslóð sem veigri sér við því að
kaupa eigin húsnæði. „Fólk hefur
undanfarin ár lagt í óskaplega miklar
fjárfestingar. Það keypti íbúðir á háu
verði og stóð í þeirri trú að þetta væri
örugg fjárfesting. Fólk tók ákvarðanir
sem eftir á að hyggja voru mjög vafa-
samar, en enginn sá afleiðingarnar
fyrir. Ef lexían sem yngsta kynslóð-
in lærir er sú að það sé meiriháttar
áhætta að kaupa húsnæði, þá horf-
um við fram á erfiðari stöðu á fast-
eignamarkaði til lengri tíma,“ segir
Þóroddur að lokum.
Um 90 þúsund Íslendingar verða bundnir átthagafjötrum ef spár Seðlabanka Íslands rætast. Um 40 prósent
húsnæðiseigenda munu að tveimur árum liðnum skulda meira en þeir geta fengið fyrir hús sín. Þóroddur
Bjarnason, prófessor í félagsfræði, segir neikvæða eiginfjárstöðu geta aukið upplausn í samfélaginu og gert
það að verkum að ungt fólk flytji úr landi.
BALDUR GUÐMUNDSSON
blaðamaður skrifar baldur@dv.is
Hætt við landflótta Þóroddur
Bjarnason, prófessor í félagsfræði, segir
að ungt fólk gæti flúið land.
„Ef lexían sem yngsta
kynslóðin lærir er sú
að það sé meiriháttar
áhætta að kaupa hús-
næði, þá horfum við
fram á erfiðari stöðu
á fasteignamarkaði til
lengri tíma.“
90.000 Íslendingar
Í átthagafjötrum
Íslendingar í fjötrum næstu
tvö árin munu 32 þúsund heimili
skulda meira en þau geta fengið
fyrir íbúðir sínar.
ÍSLAND 2009 ÍSLAND 2011Þeir sem eiga
meira en þeir
skulda í heimilinu
Þeir sem skulda
meira en þeir
eiga í
heimilinu
19,2%
80,8%
40%
60%