Morgunblaðið - 23.12.2016, Qupperneq 22

22
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 23. DESEMBER 2016
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Hið skelfilegahryðjuverkí Berlín,
þar sem vörubíl var
vísvitandi ekið inn í
mannfjölda á jóla-
markaði, er einungis hið nýjasta
í röð ódæðisverka, sem sett hafa
svip sinn á árið 2016. Flest
þeirra, þó ekki öll, hafa átt það
sameiginlegt að þeir sem þau
frömdu hafa haft bein eða óbein
tengsl við hryðjuverkasamtökin
Ríki íslams.
Viðbrögð lögreglunnar í
Þýskalandi við hryðjuverkinu
hafa sætt gagnrýni, en hún
handtók fyrst ungan hælis-
leitanda, sem sagður var hafa
komið frá Pakistan eða
Afganistan, en sem var alls
ótengdur verknaðnum.
Fljótt beindist þó kastljósið
að öðrum meintum geranda, að
þessu sinni ungum hælisleitanda
frá Túnis, Anis Amri að nafni.
Það að nafni hans var ljóstrað
upp við fjölmiðla bendir til þess
að lögreglan telji sig hafa næg
sönnunargögn til þess að tengja
Amri við glæpinn, einkum þau
að blóðsýni og fingraför hafa
fundist á vettvangi, auk þess
sem skjöl tengd Amri voru skilin
eftir í vörubílnum. Þá mun Amri
tengjast ýmsum öfgahópum.
Það varð þó eingöngu til þess
að draga annars konar gagnrýni
að stjórnvöldum. Amri hefur
nefnilega velkst um í kerfinu í
Þýskalandi, og átti að vera búið
að senda hann úr landi fyrr í
sumar. Það dróst því að Amri
hafði „týnt“ vegabréfinu sínu, og
bárust viðhlítandi gögn frá Tún-
is ekki fyrr en á miðvikudaginn,
eða tveimur dögum eftir voða-
verkið í Berlín. Þá
virðist sem ónóg
samskipti milli
leyniþjónustu og
lögreglu Þýska-
lands hafi leyft
Amri að leika lausum hala.
Allt hefur þetta dregið at-
hyglina enn og aftur að innflytj-
endastefnu stjórnvalda. Hefur
ekki allt verið þar málefnalegt.
Markus Pretzell, Evrópuþing-
maður Alternative für Deutsc-
hland, AfD, lét til dæmis hafa
eftir sér á samfélagsmiðlum að
hinir látnu í Berlín væru í raun
fórnarlömb Angelu Merkel,
kanslara Þýskalands.
Þó að Pretzell hlyti mikla og
réttmæta gagnrýni fyrir hin
ósmekklegu ummæli sín, sýna
þau hversu mikil spenna ríkir í
Þýskalandi í kjölfar ódæðisins.
Merkel hafði tekist að miklu
leyti að vængstýfa gagnrýni á
sig og stefnu sína í þessum mála-
flokki og bentu kannanir til þess
að vinsældir hennar væru aftur
að aukast í Þýskalandi eftir erf-
itt ár.
Það flækir stöðuna að kosið
verður til ríkisþingsins næsta
haust. Augljósar sögulegar
ástæður hafa hingað til orðið til
þess að draga úr stuðningi við
AfD, en þó má hafa í huga að pó-
púlískar hreyfingar hafa náð að
vinna ýmsa óvænta sigra á síð-
ustu misserum. Verði áframhald
á voðaverkum í Þýskalandi, sem
rekja má til íslamskra öfga-
manna, gæti AfD staðið með
pálmann í höndunum eftir kosn-
ingarnar. Verði sú niðurstaðan
geta hinir hefðbundnu flokkar
engu kennt um öðru en eigin
sinnuleysi.
Ódæðisverkið í Berl-
ín dregur athygli að
innflytjendamálum}
Viðbrögðin gagnrýnd
Morðið á AndreiKarlov,
sendiherra Rúss-
lands í Tyrklandi,
vakti þegar í stað
mikinn óhug víða
um heim. Voru það
kannski ekki síst aðstæðurnar,
þar sem Rússar og Tyrkir hafa
ekki beinlínis átt sjö dagana
sæla saman, sem vöktu ótta um
að nú myndi hugsanlega fara af
stað atburðarás sem endað gæti
með ósköpum.
Það virðist hins vegar ekki
ætla að verða raunin, heldur
hefur ódæðið, sem greinilega
var ætlað að setja fleyg á milli
Rússa og Tyrkja, fremur orðið
til þess að bæta samskipti
þeirra. Skipti þar mestu að Re-
cep Tayyip Erdogan Tyrklands-
forseti og Vladímír Pútín Rúss-
landsforseti heyrðust í síma
fljótlega eftir verknaðinn og
samþykkti Erdogan að Rússar
myndu eiga stóran hlut í rann-
sókn morðsins, og þá einkum því
hvort morðinginn, Mevlut Mert
Altintas, hafi verið einn að
verki, eða hvort hann hafi átt
sér bakhjarla.
Fróðlegt verður
að fylgjast með af-
leiðingum þessa
fólskuverks á kom-
andi vikum, sér í
lagi þar sem Tyrkir
og Rússar hafa
stutt hvorir sinn aðilann í borg-
arastríðinu í Sýrlandi. Gæti það
vel farið svo að morðið á Karlov
yrði til þess að ýta undir vopna-
hlé þar. Á hinn bóginn má einnig
lesa úr enskumælandi fjöl-
miðlum áhyggjur um að sam-
skipti Erdogans og Pútíns verði
of náin.
Byggir sá ótti einkum á
tvennu. Í fyrsta lagi því að Er-
dogan muni nýta sér bætt sam-
skipti og þegjandi samþykki
Rússa til þess að halda Kúrdum
innan Sýrlands niðri, nú þegar
borgarastríðið virðist vera á síð-
asta snúningi. Þá er óttast að
Pútín muni reyna að gera Tyrki
enn meira afhuga veru sinni í
Atlantshafsbandalaginu og nýta
bætt samskipti ríkjanna til þess
að veikja varnarsamstarfið.
Slíkar áhyggjur eru þó senni-
lega ótímabærar, og vonandi
með öllu óþarfar.
Afleiðingar morðs-
ins á sendiherra
Rússa eru ekki fylli-
lega fyrirsjáanlegar}
Fólskuverk
Á
hverju ári, þegar líður að jólum
og ég sæki jólaskrautskassana í
bílskúrinn, finnst mér eins og ég
hafi pakkað skrautinu niður dag-
inn áður. Og á hverju ári, þegar
ég pakka skrautinu niður eftir jólin, hugsa ég:
hvernig verður lífið þegar ég opna þessa kassa
aftur eftir ár? Hvað skyldi hafa gerst í millitíð-
inni?
Jólin eru ein af þessum vörðum eða áfanga-
stöðum í lífinu sem maður gengur fram á, eins
og á hressandi gönguferð, og staldrar þar við
um stund til að taka stöðuna. Er ég að ganga í
rétta átt, hvert er ég annars að fara? Hvert
langar mig til að fara?
Í jólaskrautskössunum mínum er býsna
skrautlegt samansafn og líklega myndi fátt af
því sem þeir hafa að geyma standast þær út-
litskröfur sem settar eru fram á lífsstílsvefsíðunum og
-blöðunum þar sem allt á helst að vera í sama lit og í stíl. Í
hitteðfyrra var svart jólaskraut í tísku og í fyrra var tísku-
liturinn fjólublár. Eða var það öfugt? Á allt að vera hvítt,
silfurlitt eða kannski gyllt? Einhvers staðar las ég að kop-
ar væri tískuliturinn í jólaskrauti í ár.
Ég held til dæmis að útsaumuð jólabjalla úr striga, troð-
in út með bómull eða einhverju öðru fylliefni (já, svona
voru verkefnin í handmennt á 9. áratug síðustu aldar)
myndi seint rata á síður lífsstílstímarits. Saumaskapur
hefur aldrei verið meðal sterkustu hliða undirritaðrar
(fremur en aðrar kvenlegar dyggðir) og bjallan minnir því
á flest annað en fagra jólabjöllu. Reyndar hafa
dónar haft á orði að lögun hennar minni á getn-
aðarlim og hefur hún verið uppspretta nokk-
urra óprúttinna brandara í gegnum tíðina.
Annað jólaskraut sem ég held mikið upp á,
sem líklega yrði seint til umfjöllunar í lífsstíls-
tímariti, er sítróna úr pappamassa. Þetta er
eina sítrónujólaskrautið sem ég hef nokkurn
tímann séð. Hverjum datt annars í hug að
tengja sítrónu við jólin? Reyndar er sá mögu-
leiki fyrir hendi að pappírssítrónan hafi verið
framleidd í einhverjum allt öðrum tilgangi en að
hanga á jólatré og að hún hafi, hugsanlega
vegna þess að þröngt var í búi og fátt um
skraut, verið dubbuð upp í hlutverk jólaskrauts.
Ég mun aldrei komast að því, vegna þess að
hún var í eigu ömmu minnar sem er látin.
Svo eru það allar gersemarnar sem dætur
mínar hafa gert í gegnum árin. Svartur jólaköttur úr
pappír, útmakaður í glimmeri sem önnur þeirra gerði af
list á leikskóla og gaf foreldrum sínum stolt í jólagjöf.
Jólatré úr grænmáluðum klósettrúllum með bómull-
arsnjó, jólastjörnur úr pappír, rammskakkt klipptar af
bústnum barnshöndum. Af hverju sér maður aldrei svona
jólaskraut í tímaritum og blöðum?
En hvaða máli skiptir það annars? Fólk á að halda þau
jól sem það vill og eru þeim heilög, sagði Davíð Þór Jóns-
son, prestur í Laugarneskirkju, í viðtali í Morgunútvarpi
Rásar 2 í vikunni. Þessu er ég hjartanlega sammála.
annalilja@mbl.is
Jólasítróna og dónaleg jólabjalla
Pistill
Anna Lilja
Þórisdóttir
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Anna Lilja Þórisdóttir
annalilja@mbl.is
Talsvert er um að börn ogunglingar leiti til umboðs-manns barna með spurn-ingar um snjallsímanotkun
í skólum og hvort starfsfólki skóla sé
heimilt að taka símana af þeim.
Kennsluráðgjafi í spjaldtölvuverk-
efni Kópavogsbæjar segir mikilvægt
að nemendur og starfsfólk skólanna
komi saman að því að setja reglur
um hvernig notkun nemenda á
snjalltækjum í skólum skuli háttað.
Boð og bönn hafi lítil áhrif. Mennta-
og menningarmálaráðuneytið og
umboðsmaður barna hvetja nú til
þess að allir grunn- og framhalds-
skólar setji skýrar reglur um notkun
barna á eigin snjalltækjum í skóla-
starfi.
„Við höfum fengið fjölmörg mál
sem varða þetta. Börn leita talsvert
til okkar vegna atvika sem hafa
komið upp sem snerta notkun snjall-
tækja,“ segir Margrét María Sig-
urðardóttir, umboðsmaður barna.
„Mörg spyrja hvort það sé í lagi að
starfsfólk skólanna taki snjallsímana
þeirra af þeim með valdi. Það má
ekki gera; það er brot á réttindum
barna. Barn getur aftur á móti valið
að afhenda einhverjum símann sinn.
En ef barnið vill ekki gera það, þá
þarf að grípa til þeirra viðurlaga
sem skólareglur í viðkomandi skóla
bjóða upp á og þær reglur þurfa að
vera skýrar. Þess vegna erum við, í
samstarfi við ráðuneytið, að hvetja
til þess að skólar setji sér reglur um
notkun barna á eigin snjalltækjum.“
Persónuupplýsingar í símum
Margrét María bendir á að
snjallsímar séu verðmæt tæki, þeir
geti vel kostað á annað hundrað þús-
und krónur og eigendum þeirra sé
skiljanlega ekki vel við að afhenda
tækið. Þá geymi símarnir gjarnan
miklar upplýsingar um einkalíf
barnanna sem þau vilji gæta. „Í
mörgum skólum er sátt um hvernig
á að standa að þessu,“ segir Margrét
María. „En ég held að það sé alveg
vonlaus barátta að ætla að banna
nemendum að nota eigin snjalltæki í
skólum.“
Sigurður Haukur Gíslason er
kennsluráðgjafi í spjaldtölvuverk-
efni Kópavogsbæjar, en allir nem-
endur í 5. - 10. bekkjum grunnskóla
vogi býðst að kaupa spjaldtölvuna
sem þau fá til afnota, en hún verður
ekki þeirra eign að fullu fyrr en við
lok grunnskóla. „Þangað til er tækið
í eigu skólans og tilgangurinn er
m.a. að skólinn geti þannig haft
stjórn á notkun þess,“ segir hann.
Sigurður segir snjalltækjabann
í skólum enga lausn. „Ég hef heyrt
ýmsar útgáfur af slíkum boðum og
bönnum. En hvaða ráðum getur
skóli beitt sem bannar nemendum
að vera með snjallsíma? Fram-
kvæma líkamsleit á hverjum
morgni?“
Í þessu sambandi er traust
lykilatriðið að mati Sigurðar: „Eina
leiðin er að kenna krökkunum að
nota tæknina með ábyrgum hætti.
Rannsóknir sýna að það er besta
leiðin.“
Segja vonlaust að
banna snjallsíma
Getty Images/iStockphoto
Snjallsímar Mennta- og menningarmálaráðuneytið og umboðsmaður barna
hvetja grunn- og framhaldsskóla til að setja reglur um notkun snjallsíma.
Sigurður segir nokkuð algengt að kennarar séu með kassa í skólastofum
sem nemendur setja símana sína í. „Það hef ég aldrei skilið. Nemendur
gætu vel verið með annan síma á sér. Mörgum er illa við að láta aðra fá
símana sína því þeir geyma svo mikið af upplýsingum og svo eru þetta
oft mjög dýr tæki. Á kennarinn að taka ábyrgð á 20 snjallsímum?“
Hann nefnir dæmi um kennara sem fór með nemendur sína í fjöruferð
og geymdi síma þeirra í poka. Ekki fór betur en svo að sjór flæddi yfir
pokann og skemmdi símana. „Ég veit ekki hvernig það mál fór varðandi
ábyrgð. En það er vel hægt að komast hjá svona löguðu með því að
treysta nemendum fyrir eigin símum,“ segir Sigurður.
Ábyrgð á 20 snjallsímum?
ÝMSAR AÐFERÐIR NOTAÐAR
Margrét M.
Sigurðardóttir
Sigurður Haukur
Gíslason
þar í bæ fá spjaldtölvur frá bænum.
Meðal þess sem felst í starfi
Sigurðar er að fara á milli skóla og
hjálpa kennurum og nemendum að
setja sér reglur varðandi snjall-
tækjanotkun. Hann segir að í þessu
sambandi skipti talsverðu máli hvort
um sé að ræða tæki í eigu nemand-
ans eða skólans. Nemendum í Kópa-