SÍBS blaðið - 01.10.2001, Side 8

8
ingar á fyrirbærum öldrunar og fyrirbyggjandi
aðgerðum við ýmsum afleiðingum ellihrörnunar.
Áherslur á meðferð og greiningu eru nokkuð
aðrar hjá öldrunarlækningadeildum en spítala-
deildum sem sérhæfa sig í sérstökum sjúkdóm-
um eða sjúkdómsflokkum. Mikið er lagt upp úr
endurhæfingu og þar af leiðandi er legutími
nokkru lengri en tíðkast á öðrum spítaladeildum.
Teymisvinna er stór liður í starfsemi deildanna.
Læknar, hjúkrunarfræðingar og félagsráðgjafar
eru uppistaðan í þessum teymum og inn í þau
blandast iðju og sjúkraþjálfarar. Víða er
öldrunarlækningadeildunum skipt niður í
einingar, sem ekki þurfa nauðsynlega að vera
undir sama þaki. Þessar einingar eru:
Matsdeild, sem tekur sjúklinga til frekari
greiningar og uppvinnslu af bráðamóttöku
sjúkrahússins. Legutími á matsdeild á ekki að
fara fram úr 7-10 dögum. Ef sjúklingur hefur
ekki náð bata á þeim tíma er hann fluttur á
endurhæfingardeild.
Endurhæfingardeildin getur svo skipst upp í
ýmsar sérdeildir og dvalartími þar er oftast 2-3
mánuðir. Þarna geta líka verið líknardeildir fyrir
sjúklinga sem eiga skammt eftir ólifað. Þá eru
oft í þessum „hægfara“ hluta deildir fyrir
heilabilaða bæði til greiningar og meðferðar og
einnig greiningarstöð eða „minnismóttaka“ sem
svo hefur verið nefnd en þangað koma sjúkl-
ingar til greiningar og meðferðar á minnistrufl-
unum, en þurfa ekki að leggjast inn. Greiningar-
ferlið er nokkuð flókið, almenn læknisskoðun,
röntgenrannsóknir af höfði, sneiðmyndir,
blóðflæðirannsóknir á heila, heilalínurit,
taugasálfræðilegt mat (gert af taugasálfræðingi)
og félagsráðgjöf við sjúklinga og ættingja.
Víða á Norðurlöndunum hefur verið rekin svo-
kölluð sjúkrahústengd heimahjúkrun í tengslum
við öldrunarlækningadeildir. Er þar starfsemi
þar sem hjúkrunarfræðingur og læknir annast
aldraða sjúklinga sem vilja og geta búið heima
þótt þeir séu lítt fótafærir. Þessi heimahjúkrun
er þá á vakt allan sólarhringinn og getur þá
sent lækni og hjúkrunarfræðing heim til sjúkl-
ings hvenær sem þörf er á. Einnig eru alltaf til
reiðu laus sjúkrarúm á einni deildinni ef ástand
sjúklingsins bráðversnar. Þetta fyrirkomulag
sparar marga legudaga á sjúkrahúsi og er mun
ódýrara en sólarhringsvistun á legudeild.
Öldrunarlækningar á Íslandi
Öldrunarlækningadeild var stofnuð við Land-
spítalann í Reykjavík árið 1975. Var hún til
húsa í Hátúni 10b, húsnæði Öryrkjabandalags
Íslands, sem var hannað sem smáíbúðir og
hentaði ekki alls kostar sem sjúkrahús. Upp-
runalega átti að reka hana sem hjúkrunarheim-
ili, sem tæki við langlegusjúklingum af Land-
spítala. Fljótlega var þó horfið frá því ráði og
stefnt að því að þarna yrði öldrunarlækninga-
deild með endurhæfingarhlutverk. Jafnframt
var unnið að því að fá stofnsetta matsdeild í
húsnæði Landspítalans í nánd við bráðaþjón-
ustuna. Sú hugmynd fékk þó ekki hljómgrunn
hjá ráðamönnum spítalans.
Í Hátúni voru 3 legudeildir með 20 rúmum
hver og fljótlega bættist við dagspítali fyrir 18-
20 sjúklinga á dag, sjúkra og iðjuþjálfun og
félagsráðgjöf. Nokkru seinna kom móttökudeild
til forskoðunar og endurkomu sjúklinga. Farið
var í heimilisvitjanir til forskoðunar sjúklinga á
biðlista. Sjúklingaumsetning gekk fremur hægt
vegna mikils þrýstings frá ýmsum deildum
Landspítalans að koma inn langlegusjúklingum.
Um þetta leyti voru nokkrir yngri læknar að
kynna sér öldrunarlækningar á Norðurlöndum,
Bretlandi og USA og öðlast sérfræðiréttindi. Þeir
komu síðan til liðs við starfsemina og lengst af
störfuðu 5 læknar við deildina. Einni deildinni
var breytt í sérdeild fyrir minnissjúka og hafin
starfsemi móttöku til greiningar á heilabilun.
Á móttökudeildinni var eftirlit með útskrifuðum
sjúklingum og önnuðust hjúkrunarfræðingar
það með heimsóknum til þessara sjúklinga.
Læknar frá deildinni fóru í konsultationir (ráð-
gjöf) á Landspítalann nokkrum sinnum í viku.
Árið 1977 hófst undirbúningur að byggingu 6
hæða álmu, B-álmunnar við Borgarspítalann.
Var hún hugsuð til að hýsa öldrunarþjónustu að
mestu leyti enda reist að stórum hluta fyrir fé úr
Framkvæmdasjóði aldraðra. Þar voru innréttaðar
2 legudeildir fyrir öldrunarsjúklinga en ekki
náðist samkomulag um nýtingu þessa húsnæðis
svo það stóð óinnréttað í hartnær 10 ár.
Árið 1995 hófst undirbúningur undir sameiningu
spítalanna í Reykjavík, þá kom Landakotsspítali í
hlut öldrunarþjónustunnar og var þá öldrunar-
lækningadeildin flutt úr Hátúninu á Landakot,
deildarskipan haldið að mestu en nú í rúmgóðum
húsakynnum. Hefur uppbyggingin verið mjög í
sama anda og lýst hefur verið hér að framan og
gengið með ágætum. Matsdeildin mun verða á
Fossvogsspítalanum og þar mun öll bráðamót-
taka spítalans verða eftir því sem fregnir herma.
Er það mjög mikilvægt að almenn bráðamóttaka
og matsdeild verði undir sama þaki.
Mun nú loksins því marki náð að öldrunar-
lækningar hérlendis standist samanburð við það
sem best gerist meðal nágrannaþjóða okkar.
M
ál
e
fn
i
al
d
ra
›
ra
Þverholti 1, 270 Mosfellsbær