Morgunblaðið - 11.02.2017, Blaðsíða 10

10
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 11. FEBRÚAR 2017
HEITIRPOTTAR.IS
HÖFÐABAKKI 1
Haffi 777 2000
Grétar 777 2001
Stærðir 200x200
210x210
220x220
235x235
8 hyrnt
RAFMAGNSPOTTAR
HITAVEITU-
SKELJAR
Mikið úrval
Frá Arctic Spas
LOK Á POTTA
Litir:
Grátt
Brúnt
www.fi.is
FERÐAFÉLAG ÍSLANDS
Mörkinni 6 | 108 Reykjavík | S: 568 2533 | www.fi.is
Aðgangur kr. 600
Gott kaffi í hléi innifalið
Leifur Þorsteinsson
Höskuldur Jónsson
Brot úr 90 ára sögu FÍ
í máli og myndum
Fræðslu- og myndakvöld
Ferðafélags Íslands
Miðvikudaginn 15. febrúar kl. 20 í sal FÍ
gæti komist í pásu. Svo var manni
uppálagt að eyða ekki of miklum tíma
í hvern og einn, það var gjarnan talað
um að það mætti ekki „dúlla of mikið
með fólkið“.
Magnús segir að á þessum tíma
hafi ýmsum refsingum verið beitt
gagnvart fullorðnu vistfólki. Algengt
hafi t.d. verið að meina fólki, sem þótti
ekki haga sér skikkanlega, um það
sem því þótti gott, eins og t.d. kaffi.
„Það voru ýmsar matarrefsingar í
gangi. Svo voru sumir einfaldlega
læstir lengi inni í herbergjum ef þeir
voru æstir.“ Var einhver yfirmaður
sem setti þessar reglur? „Ég veit það
ekki, þetta hafði verið gert löngu áður
en ég byrjaði þarna. En þetta fannst
mér ógeðslegt og alger óvirðing við
fólk. Spennitreyjur voru ekki notaðar
þegar ég var þarna, en ég sá einu
sinni för í gólfi eftir skrúfur og mér
var sagt að þær hefði verið fyrir belti
sem voru spennt yfir rúmin.“
Eigum eftir að taka stór skref
Magnús segir að hafa þurfi í huga
að á þessum tíma átti að koma fötluðu
fólki fyrir einhvers staðar þar sem
aðrir yrðu ekki varir við og það hafi
mótað starfsemina. „Ég vann með
fullt af frábæru fólki, sem gerði sitt
besta við erfiðar aðstæður og litla
hvatningu frá yfirmönnum. Margt af
þessu var ungt fólk sem fór síðan í
þroskaþjálfanám. En það var skortur
á fagfólki og það setti mark sitt á
starfsemina.“ Hver er staða þessa
málaflokks í dag? Erum við að gera
nógu vel? „Nei. Við eigum enn eftir að
taka stór skref. Við hugsum oft um
þetta fólk sem hóp og lausnirnar eru
hópmiðaðar, en við þurfum að hugsa
um þau sem einstaklinga.“
Eftir að Magnús hafði lokið
þroskaþjálfanámi stóðu hann og
nokkrir aðrir fagmenn fyrir breyttum
vinnubrögðum og viðhorfum á Kópa-
vogshæli og segir hann að það hafi
borið skjótan árangur. Einn úr þeim
hópi er Þóroddur Þórarinsson
þroskaþjálfi sem hóf störf á Kópa-
vogshæli árið 1980 þegar hann var
tvítugur nýstúdent. „Sumt ofbeldið,
sem sagt er frá í skýrslunni, rímar við
það sem ég heyrði frá eldri starfs-
mönnum, en ég sá það ekki sjálfur.
Annað var ennþá í gangi þegar ég
byrjaði að vinna þarna. Til dæmis var
vatni sprautað á fólk til að fá það til að
hætta tiltekinni hegðun. Ég man t.d.
eftir að þessu var beitt til að fá mann,
sem barði höfðinu ítrekað í vegginn,
til að hætta því. Þetta var algerlega
út í hött. Ef fólk er það illa statt af
einhverjum ástæðum að það lemur
höfðinu í vegg, þá hættir það því ekk-
ert þó að það fái á sig vatn.“
„Ég er hér á lágmarkslaunum“
Önnur refsing, sem Þóroddur
minnist er að vistmenn voru læstir
inni í herbergjum sínum í allt að tíu
klukkustundir og höfðu þá hvorki að-
gang að salerni né vatni.
Spurður hvers vegna starfsfólkið
hafi komið svona fram við vistfólkið,
segir hann líklega ekkert eitt svar við
því, en það megi að einhverjum hluta
skýra með skorti á starfsfólki og fag-
mennsku. Á sumum deildum hafi
tveir starfsmenn séð um 15 vistmenn,
suma með miklar fatlanir og lítið
annað verið gert fyrir fólk en að
koma því á fætur. „Ég man eftir því
að einu sinni ætluðum við að fara með
fólkið í gönguferð og þá spurði einn
starfsmaðurinn: Af hverju ætti ég að
gera það, ég er hérna á algerum lág-
markslaunum.“
Upplifði algert virðingarleysi
Hann segir að starfsemin hafi ver-
ið mjög misjöfn eftir deildum. „Á
einni deildinni var t.d. opið salern-
issvæði þannig að allir gátu séð þann
sem var á klósettinu, bæði konur og
karlar, og allir sáu hver var í baði.
Það var virkilegt áfall fyrir mig að
upplifa þetta algera virðingarleysi,“
segir Þóroddur.
Hann hætti á Kópavogshæli árið
1985 og kom síðan aftur til starfa árið
1990 og vann þar til 2002. Síðan þá
hefur hann starfað sem þroskaþjálfi,
m.a. veitt sambýlum forstöðu. Þór-
oddur segist vona að birting skýrslu
vistheimilanefndar verði til þess að
fram fari opinská umræða um að-
stæður fatlaðra og að hún leiði til
góðs og segir málaflokkinn síður en
svo vera í ákjósanlegum farvegi.
„Hvernig skyldi fólk eftir 30 ár sjá
ástandið eins og það er núna? Við er-
um t.d. að bjóða fötluðu fólki búsetu-
úrræði sem henta því engan veginn
og það eru áralangir biðlistar eftir
lögbundinni þjónustu. Stefna
Reykjavíkurborgar, um að leggja
niður herbergjasambýli og taka upp
íbúðakjarna, lítur mjög fallega út á
blaði. En það er ekki verið að fram-
kvæma hana og þó að það sé búið að
loka stórum stofnunum eins og Kópa-
vogshæli, þá er ekki þar með sagt að
stofnanamenning hafi lagst af.“
Meinað um
mat og vatni
sprautað
 Ýmsar refsingar á Kópavogshæli
 Margt ógert í málefnum fatlaðra Kópavogshæli á árum áður Skýrsla vistheimilanefndar um vistun barna á Kópavogshæli kom út fyrr í vikunni.Talsverð umræða hefur verið í samfélaginu undanfarna daga um aðbúnað vistmanna, bæði barna og fullorðinna.
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Þroskaþjálfar Magnús Helgi Björnsson (t.v.) og Þóroddur Þórarinsson
störfuðu báðir á Kópavogshæli og lærðu síðan til þroskaþjálfa.
BAKSVIÐ
Anna Lilja Þórisdóttir
annalilja@mbl.is
Ómannúðlegar refsingar voru enn við
lýði á Kópavogshæli í upphafi 9. ára-
tugarins og talsvert skorti á virðingu
fyrir vistfólkinu. Þó að margt hafi
breyst til batnaðar síðan þá, er enn
margt ógert í málefnum fatlaðra.
Þetta segja þeir Þóroddur Þórarins-
son og Magnús Helgi Björgvinsson,
tveir fyrrverandi starfsmenn á Kópa-
vogshæli sem báðir hófu þar störf
ungir, en lærðu síðan til þroskaþjálfa.
„Þegar ég hafði menntað mig, þá sá
ég að aðstæður voru langt frá því að
vera boðlegar,“ segir Magnús þegar
hann lítur til baka.
Hann hóf störf á barnadeild á
Kópavogshæli árið 1984, þá rúmlega
tvítugur. Þá höfðu verið gerðar tals-
verðar umbætur á starfseminni frá
því sem áður var, fækkað hafði verið á
deildum og betur hugað að því hvern-
ig vistmenn áttu saman þegar raðað
var á deildir og í herbergi. „En það
var gríðarleg áhersla lögð á sparnað
og starfsfólkið var gert mjög með-
vitað um að alltaf þyrfti að vera að
spara. Kópavogshæli var hluti af rík-
isspítölunum og það var hugsað um
þessa starfsemi á sama hátt og önnur
sjúkrahús þar sem hægt væri að loka
rúmum til að spara. Það var auðvitað
ekkert hægt á Kópavogshæli; þetta
var heimili fólksins.“
Þegar Magnús hóf þarna störf
voru, að hans sögn, ýmsar óskráðar
vinnureglur í gildi, sumar ómannúð-
legar. „Til dæmis snerist matartíminn
mikið um að láta vistfólkið borða eins
hratt og mögulegt var svo starfsfólkið
Skýrsla vistheimilanefndar um vistun barna á Kópavogshæli