Morgunblaðið - 01.07.2017, Qupperneq 14

14 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. JÚLÍ 2017
Katrín Lilja Kolbeinsdóttir
katrinlilja@mbl.is
Ryðguð baðkör og ónýtar þvotta-
vélar eru meðal þess sem finna má á
víð og dreif um landsvæði Reykja-
víkurborgar. Það má sjá á meðfylgj-
andi myndum, sem Ingólfur Guð-
mundsson, ljósmyndari Morgun-
blaðsins, tók fyrir neðan Tjarnhóla
hjá Nesjavallaleið og og milli Reyn-
isvatns og Langavatns.
Ljóst þykir að losun heimilistækja
og annars úrgangs út í náttúruna er
vaxandi vandamál. Að sögn Atla
Marel Vokes, deildarstjóra Hverfa-
stöðvarinnar á Njarðargötu í
Reykjavík, er það í umsjón starfs-
manna á vegum Reykjavíkurborgar
að hirða upp rusl sem til fellur utan
skilgreindra úrgangsstöðva á borð
við Sorpu. Engu að síður sé það á
ábyrgð fólks að vera ekki að losa sig
við stór heimilistæki og annað rusl,
annars staðar en á umræddum úr-
gangsstöðvum.
„Það er að sjálfsögðu hlutverk
borgarbúa að koma þessum tækjum
og rusli á viðurkennda staði en ekki í
náttúruna og oftar en ekki út á gang-
stétt og í undirgöng víða í borginni,“
segir Atli.
Virðingarleysi fyrir umhverfinu
Aðspurður hvort eitthvað sérstakt
fyrirkomulag sé á hreinsun og
hversu oft rusl á víðavangi sé hirt,
segir Atli að ekki sé farið reglulega
inn á jaðarsvæði heldur sé unnið út
frá ábendingum íbúa í gegnum
ábendingarvef Reykjavíkurborgar.
„Starfsmenn borgarinnar eru alla
daga að tína upp rusl í alls kyns formi
frá íbúum og gestum borgarinnar og
það er í raun ótrúlegt hvað fólk hend-
ir miklu magni af sorpi. Það virðist
ríkja ákveðið virðingarleysi fyrir um-
hverfinu hjá mörgum,“ segir Atli og
að hann viti ekki hvers vegna fólk
kjósi frekar að losa sig við stór heim-
ilistæki og annað rusl út í náttúrunni
en í móttökustöðvum Sorpu.
„Við höfum ekki greint þetta, það
er að segja hverjar ástæðurnar eru.
Hugsanlega veit fólk ekki af því að
það kostar ekkert að fara með þetta
í Sorpu. Kannski er opnunartími
stöðvarinnar fyrirstaða.“
Að rusli sé hent á víðavangi er
ekki nýtt af nálinni. Árið 2014 var
sagt frá afar slæmri umgengni í
Öskjuhlíð og var engu líkara en að
þar væru að hlaðast upp heilu haug-
arnir af rusli. Í gegnum tíðina hafa
reglulega borist fregnir af því að
gera þurfi stórátak til að stuðla að
hreinna umhverfi. Þá hefur verið
kvartað yfir því að ekki séu nægileg-
ar margar ruslatunnur í Reykjavík
til þess að koma til móts við sífellda
fjölgun ferðamanna og almenna
fólksfjölgun í höfuðborginni.
Sóðaskapur eykst í Reykjavík
 Baðkör og
þvottavélar meðal
þess sem finna má
í náttúrunni
Morgunblaðið/Ingó
Rusl Þessu ryðgaða baðkari hefur verið hent út í náttúruna og það skilið eftir. Sóðaskapur Það er ekki alltaf fagurt um að litast.
Drasl Fólk virðist ekki fara með allt rusl á haugana.
BAKSVIÐ
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Vextir íbúðalána eru nú almennt þeir
lægstu sem dæmi eru um á Íslandi.
Um þetta eru sérfræðingar sem
Morgunblaðið ræddi við sammála.
Vextir hjá einstaka fjármálastofn-
unum kunna að hafa verið lægri áður
en nú bjóðast. Til dæmis bauð
Frjálsi lífeyrissjóðurinn 2,81% vexti
af verðtryggðum lánum í janúar
2013. Þau lán báru breytilega vexti.
Ávöxtunarkrafa á markaði var
lægri á árinu 2012 en nú. Það sem
hefur meðal annars breyst er að líf-
eyrissjóðir eru almennt orðnir virk-
ari í íbúðalánum til sjóðfélaga. Það á
sinn þátt í að almennt eru kjör íbúða-
lána hagstæðari nú en áður.
Þróunin ekki bundin við Ísland
Ásgeir Jónsson, dósent í hagfræði
við Háskóla Íslands, rifjar upp að
þegar Kaupþing bauð 4,15% vexti af
íbúðalánum í nóvember 2004 höfðu
slík vaxtakjör aldrei sést á Íslandi.
„Þeir vextir sem nú bjóðast eru
þeir lægstu sem um getur á Íslandi á
frjálsum fjármagnsmarkaði. Raun-
vextir hafa farið lækkandi síðustu
20-30 ár. Þeir voru 7-8% í kringum
1990 og hafa síðan farið lækkandi,
þótt vaxtahækkunarferli Seðlabank-
ans hafi á hverjum tíma kippt þeim
upp tímabundið. Þessi þróun er ekki
bundin við Ísland, enda hafa lang-
tímavextir lækkað alls staðar í hin-
um vestræna heimi á sama tíma.
Þessi langtímaleitni til vaxtalækkun-
ar hér á landi hefur þó ekki náð að
eyða vaxtamun við útlönd sem hefur
verið viðvarandi allan þennan tíma.
Þetta kann þó að vera að breytast.“
Ásgeir segir tvennt hafa áhrif til
lækkunar langtímaraunvaxta hér.
Í fyrsta lagi hafi sparnaður heim-
ila aukist verulega. Í öðru lagi hafi
góð afkoma ríkissjóðs skapað svig-
rúm til uppgreiðslu skulda þannig að
framboð á ríkisskuldabréfum hafi
dregist saman. „Minna framboð á
skuldabréfum leiðir að öðru óbreyttu
til lækkunar vaxta,“ segir hann.
Vanmetinn þáttur í umræðunni
Ingólfur Bender, hagfræðingur
Samtaka iðnaðarins, segir aðspurður
að áhrif lágra vaxta á fasteignamark-
að hafi verið vanmetin í umræðunni.
„Já, þetta hefur svolítið farið undir
ratsjána. Þetta hefur ekki gerst
hratt heldur hefur þetta verið síg-
andi þróun. Þá hafa menn verið að
einbeita sér að öðrum þáttum sem
hafa haft áhrif á eftirspurnina eftir
húsnæði, sem er hratt vaxandi kaup-
máttur ráðstöfunartekna, innflutn-
ingur á vinnuafli, útleiga íbúða í
gegnum Airbnb og svo framvegis.
Vaxtakjörin skipta sköpum. Hvert
brot úr prósenti vegur þungt.“
Hann segir áhrif þessarar þróunar
eiga eftir að koma að fullu fram.
„Já, þetta er eftirspurnarþáttur
sem á eftir að lyfta undir markaðinn
á næstu mánuðum og misserum.
Þessi þáttur er ekkert að hverfa,
heldur er þetta langtímaþróun á
langtímavöxtum sem er að birtast.
Við eigum eftir að sjá áhrifin á næst-
unni á húsnæðismarkaðinn.“
Ingólfur segir aðspurður að þró-
unin muni drífa fjárfestingu í íbúðar-
húsnæði, ásamt öðrum þáttum.
Á sama tíma og íbúðakaupendur
njóti hagstæðari vaxtakjara sé
hækkandi fasteignaverð að hluta til
afleiðing þessara vaxtakjara. Það
aftur hækki þröskuldinn fyrir þá
sem eru að kaupa sína fyrstu eign og
þurfi að leggja fram eigin fé. Þá
bendir Ingólfur aðspurður á að
eignamyndun lántaka geti verið hæg
af verðtryggðum lánum. Það geti
aftur haft áhrif á hversu viðkvæm
fjárhagsleg staða skuldsettra heim-
ila er litið til lengri tíma.
Kjörin aldrei hagstæðari
Gústaf Steingrímsson, hagfræð-
ingur í hagfræðideild Landsbank-
ans, segir verðtryggð kjör aldrei
hafa verið hagstæðari á Íslandi en á
síðustu misserum. „Um og eftir alda-
mót voru almenn kjör á verðtryggð-
um húsnæðislánum í kringum 5% en
þau lækkuðu svo verulega með inn-
komu viðskiptabankanna á markað-
inn 2004. Vextir hækkuðu svo veru-
lega á ný í undanfara hrunsins en
hafa farið lækkandi síðustu misseri.
Það er dagljóst að lækkun á vaxta-
kjörum á síðustu árum hefur stutt
við hækkun fasteignaverðs. Lækkun
kjaranna hefur þau áhrif að lántak-
endur geta tekið hærri lán fyrir
sömu greiðslubyrði og þannig keypt
dýrari eignir. Lækkun kjaranna hef-
ur einnig þau áhrif að koma fleirum í
gegnum greiðslumat. Sé þetta vaxta-
stig komið til að vera er líklegt að
áhrif þessara sögulega lágu kjara
séu enn ekki að fullu komin fram.
Fjöldi heimila er að greiða af lánum
sem tekin voru þegar vaxtastig var
umtalsvert hærra. Þegar skipt er um
húsnæði og endurfjármagnað munu
áhrif betri kjara að einhverju leyti
koma fram í fasteignaverði.“
Bjóðast nú betri
kjör á lánunum
 Dósent segir vextina þá lægstu í sögu frjáls markaðar
Lánskjör nýrra íbúðalána í júlí 2017
*Vextirnir eru fastir til misjafnlega langs tíma.
Heimild: Reykjavík Economics/vefsíður þessara fjármálastofnana.
Fastir
verðtryggðir
vextir*
Breytilegir
verðtryggðir
vextir
Fastir
óverðtryggir
vextir*
Breytilegir
óverðtryggðir
vextir
LSR 3,60% 3,11% - -
Lífeyrissjóður verslunarmanna 3,60% 3,06% 5,99% -
Lífsverk lífeyrissjóður - 3,5% - 6,5%
Birta lífeyrissjóður 3,6% 3,34% - 5,85%
Gildi 3,6% 3,35% - 6,05%
Arion banki - 3,65% - 5,85%
Íslandsbanki 3,95% - 6,3% 6,00%
Landsbankinn 3,85% 3,65% 6,10% 6,00%
Íbúðalánasjóður 4,20% - - -
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Breiðholt Vextir af íbúðalánum eru nú hagstæðari en dæmi eru um.
Yngvi Harðarson, hagfræðingur og framkvæmdastjóri Analytica, segir vexti
verðtryggðra íbúðalána á föstum vöxtum sennilega almennt aldrei hafa verið
jafnlága. „Þetta hangir svolítið á þróun ávöxtunarkröfu á alþjóðavettvangi.
Ávöxtunarkrafa á ríkistryggðum verðbréfum erlendis er með því lægsta sem
um getur. Þótt hún kunni að hafa verið lægri á síðustu misserum eru breiðu
línurnar þær að krafan er í aldarlágmarki, eða rúmlega það.“
Yngvi segir ódýrara fjármagn ýta undir fasteignaverð. „Fólk getur leyft sér
að bjóða hærra og greiðslubyrðin verður minni.“
Spurður hvenær þess sé að vænta að óverðtryggð lán verði hagstæðari en
verðtryggð bendir Yngvi á að verðbólguálag sem sé dulið í kjörum óverð-
tryggðra íbúðalána bankanna til 5 ára sé nú um 2,3%. Verðbólguálag er sá
hluti af óverðtryggðum vöxtum sem ver bankann fyrir verðbólgu hverju sinni.
„Lífeyrissjóðir bjóða hagstæðari óverðtryggð lán en með styttri binditíma,
ýmist alveg breytilega eða bundna til eins eða þriggja ára. Verðbólguálag
þessara lána er minna, eða allt niður í um 1,8%. Óverðtryggð lán þar sem
vextir eru bundnir til 3 eða 5 ára verða hagstæðari en verðtryggð þegar verð-
bólgan verður hærri en þetta verðbólguálag. Það er erfiðara að svara þessu
m.t.t. óverðtryggðra lána með breytilega vexti, enda geta vextir þeirra hækk-
að ansi mikið ef verðbólgan fer á skrið. Þá getur greiðslubyrði orðið þung.“
Ræðst af verðbólguálaginu
VERÐTRYGGÐ OG ÓVERÐTRYGGÐ LÁN BORIN SAMAN