Fréttablaðið - 28.06.2019, Síða 13

MJÓLKURBIKAR KVENNA
8 LIÐA ÚRSLIT
LAUGARDAG
13:55
Tryggðu þér áskrift
FÖSTUDAG 18:00
MEISTARAVELLIR
FÖSTUDAG 19:15
NORÐURÁLSVÖLLURINN
LAUGARDAG 14:00
JÁVERK-VÖLLURINNÁ stjórnarfundi í Lífeyrissjóði verzlunarmanna (LV) 24. maí var ákveðið að lækka fasta
vexti á verðtryggðum sjóðfélagalán-
um um 0,2% og hækka breytilega
verðtryggða vexti um 0,2%. Vaxta-
lækkunin fékk enga athygli en öðru
máli gegndi um vaxtahækkunina.
Formaður VR hefur í framhaldi
farið mikinn í f jölmiðlum, lýst
ákvörðuninni sem rakalausri geð-
þóttaákvörðun, gagnrýnt væntan-
lega hækkun breytilegra vaxta og
ásakað fulltrúa VR í stjórninni um
trúnaðarbrest. Í framhaldi sam-
þykktu stjórn og fulltrúaráð VR til-
lögu hans um að setja fulltrúa VR í
stjórn LV af.
Ástæða þess að brey tileg u
vextirnir hækka lítillega í ágúst
er að breytt var um vaxtaviðmið.
Sú ákvörðun átti sér fagleg rök og
langan aðdraganda sem formaður
VR horfir þó framhjá. Þrátt fyrir
komandi hækkun verða vextir
sjóðsins áfram meðal allra lægstu
vaxta sem bjóðast á sambærilegum
lánum.
Vandséð er hvaða hagsmunum
það þjónar að ráðast gegn full-
trúum félagsins í stjórn LV, öðrum
stjórnarmönnum og starfsmönnum
sjóðsins. Þetta fólk hefur lagt sig
fram um að vinna faglega og ef la
hag sjóðfélaga. Umboðsskylda
stjórnarmanna LV er við sjóðfélaga
lífeyrissjóðsins. Svo virðist sem for-
manni VR mislíki að þeir fulltrúar
sem VR skipaði í stjórnina hafi ekki
borið einstakar ákvarðanir á sviði
stjórnar LV sérstaklega undir hann.
Slíkt væri þó ekki í takt við góða
stjórnarhætti, lög um lífeyrissjóði
eða starfsreglur sjóðsins.
Í viðtali í Bítinu á Bylgjunni
21.  júní jánkaði Ragnar Þór því
að ástæðan fyrir að setja inn nýja
stjórnarmenn væri „að sjálfsögðu“
til að draga til baka vaxtaákvörðun-
ina. Gera má ráð fyrir að Fjármála-
eftirlitið taki þær yfirlýsingar til
skoðunar enda gefa þær tilefni til að
áhyggjur þurfi að hafa af sjálfstæði
stjórnarmanna skipaðra af VR eigi
þeir sífellt á hættu að vera skipt út
taki þeir einhverja ákvörðun sem
ekki hugnast formanni VR.
Hlutverk lífeyrissjóða er að
ávaxta þá fjármuni sjóðfélaga sem
lífeyrissjóðir taka við til að standa
undir lífeyrisgreiðslum til framtíð-
ar. Gangi vel njóta sjóðfélagar þess
í auknum lífeyrisréttindum, gangi
hins vegar illa að ávaxta fjármunina
til lengri tíma kæmi óhjákvæmi-
lega til réttindaskerðinga. Komið
hefur fram að um 3.700 sjóðfélagar
hafa verðtryggð lán á breytilegum
vöxtum hjá LV en við sjóðfélagar
erum í heildina um 170.000.
Eigi að breyta hlutverki lífeyris-
sjóða s.s. til að lána til einstakra
sjóðfélaga eða til byggingafélaga á
kjörum undir almennum markaðs-
kjörum, eins og formaður VR hefur
talað fyrir, þyrfti áður að breyta
lögum um lífeyrissjóði og jafnframt
fara fram umfangsmikil umræða
um hvort sjóðfélagar styðji slíkar
stefnubreytingar. Slíkt kynni að
að færa sjóðfélögum ákveðin gæði
framan af ævi sem og þeim sem
væru að koma sér þaki yfir höfuðið
en myndi síðan birtast í lakari líf-
eyrisrétti í framtíðinni.
Þessu til rökstuðnings má vísa
til útreikninga sem Bjarni Þórðar-
son tryggingastærðfræðingur tók
saman veturinn 2011-2012, að
beiðni fjármálaráðuneytisins, sem
sýna hvaða réttindaskerðingu sjóð-
félagar í almennum lífeyrissjóðum
mættu búast við ef vaxtaviðmið
lífeyrissjóða væri lækkað. Þar kom
fram að að ef vaxtaviðmið lækkar
úr 3,5% í 2,5% myndi nauðsynleg
skerðing áunninna lífeyrisréttinda
þrítugs sjóðfélaga verða 36%, fer-
tugs 29,5%, fimmtugs 22,5% og sex-
tugs 14,5%. Það er ljóst að margir
sjóðfélagar myndu ekki fella sig
við slíkar stefnubreytingar. Það
er margsannað að ekki er hægt að
borða kökuna og geyma hana á
sama tíma.
Mikilvægt er að umræða sé á mál-
efnalegum grundvelli og popúlismi
eða gífuryrði nái ekki yfirhöndinni.
Lífeyrissjóðakerfið er ein megin-
stoða þjóðfélagsins og hagur okkar
allra að um það ríki sátt. Við sem
veljumst þar til trúnaðarstarfa þurf-
um að vanda til verka og tryggja að
ákvarðanir séu teknar í takt við lög
og góða stjórnarhætti, með hags-
muni sjóðfélaga og heildarinnar að
leiðarljósi.
Ítarleg útgáfa af greininni er á vef
LV, www.live.is
Er hægt að borða kökuna
og geyma hana líka?
Árni
Stefánsson
sjóðfélagi og
stjórnarmaður
í Lífeyrissjóði
verslunar-
manna
Þegar keyptar voru rúllugard-ínur inn á heimili nokkurt fyrir nokkrum árum lagði sölu-
fólkið mikla áherslu á að bandið sem
dregur þær upp og niður væri gjarnt
á að slitna. Þess vegna þyrfti alltaf að
taka rétt í bandið þegar dregið væri
til eða frá, grípa í það fyrir ofan sam-
skeyti og toga varlega. Vitaskuld var
algjörlega bannað að kippa í bandið,
hanga í því eða þjösnast á því. Þetta
var tekið mjög alvarlega enda hætt
við að það yrði freistandi að hamast
á spottanum á heimili þar sem var að
finna tvö ung börn. Boðskapurinn
um böndin var því prédikaður yfir
öllu heimilisfólkinu og auðvitað sér-
staklega yngra barninu.
Freistandi bönd
Börnin virtust bæði meðtaka þenn-
an boðskap og kinkuðu ákaft kolli.
Sú yngri endurómaði lærdóminn,
benti á böndin og lýsti yfir að það
væri sko alveg stranglega bannað að
fikta í þeim og þau væru alls ekki til
þess að leika sér með. Þegar önnur
börn komu í heimsókn tók yngsta
barnið óumbeðið upp þann sið að
teyma þau að gluggunum og lesa yfir
þeim pistilinn um að það mætti alls
ekki leika sér í böndunum og bara
fullorðnir mættu nota þau.
Það var samt einhver undarleg
þrá og tómleiki í augum barnsins
þegar hún horfði á þennan spotta
sem var svo forboðinn og freistandi.
Stundum gerði hún tilraun til þess
að strjúka bandinu varlega og klípa
kannski ofurlaust í það til þess að
sjá hvað gerðist og í ófá skipti þurfti
að ræða þessi bönd við foreldrana;
fara yfir mikilvægi þeirra og nauð-
syn þess að tryggja að engir utan-
aðkomandi óvitar tækju upp á því
að hanga í böndunum ef þeir kæmu
í heimsókn. Og þau fengu að vera í
friði í allmarga daga.
Einhver annar
Svo vildi þannig til einn morgun að
þessi ábyrga stúlka var óvenjulega
fáskiptin, jafnvel skömmustuleg.
Hún var djúpt sokkin í eigin hugs-
anir en tók skyndilega gleði sína á
ný. Yfir andlitið færðist gleðisvipur,
eins og hjá manneskju sem skyndi-
lega kemur til hugar lausn á flóknu
viðfangsefni.
Hún vindur sér til foreldra sinna,
dregur þau að glugganum, bendir á
sundurslitið bandið í gardínunum
og lýsir því yfir með mikilli hneyksl-
an að það sé búið að skemma það.
Hún lætur eins og þessi skyndilega
uppgötvun hafi komið henni í opna
skjöldu, fussar og sveiar og tekur þátt
í að handfjatla og skoða verksum-
merkin.
Foreldrarnir höfðu grunsemdir
en tóku þátt í leiknum. Þau spurðu
hvort annað hvort þau hefðu verið
að fikta í gardínunum. Nei. Hvorki
móðir né faðir könnuðust við það.
Því næstu spurðu þau stúlkuna
hvort hún hefði nokkuð slysast til
að slíta bandið. „Ég? Nei, alls ekki,“
svaraði hún, nánast hneyksluð yfir
hugmyndinni. En hafði hún þá ein-
hverja hugmynd um hvað hefði
gerst? Hún hugsar sig um í stutta
stund og svarar svo með botnlausu
sjálfsöryggi: „Einhver annar er
greinilega búinn að vera að fikta í
gardínunum og slíta bandið.“
Foreldrarnir voru skeptískir og
reyndu að teyma dótturina til þess
að játa glæpinn og spurðu því hvort
hún hefði einhverja kenningu um
það hvenær „einhver annar“ hefði
togað í gardínuspottann og slitið
hann. Hún hugsar sig aftur um í
nokkrar sekúndur og svarar svo
af sama sjálfstraustinu: „Það hefur
greinilega gerst í nótt … þegar ég var
sofandi.“
Áhugaverð undanbrögð
Það getur verið kvíðvænlegt að vita
að maður hafi gerst sekur um eitt-
hvað sem ekki hefur enn komist
upp. Litla stúlkan sá í hendi sér
að það væri ómögulegt að eyða
öllum deginum í að bíða eftir að
foreldrarnir tækju eftir skaðanum
sem orðinn var á gluggatjöldunum,
með tilheyrandi yfirheyrslum. Það
væri auðvitað miklu sniðugra að
taka frumkvæðið í málinu, benda á
orðinn hlut og spinna upp sína eigin
sögu sem myndi varpa út í hafsauga
öllum mögulegum grunsemdum um
að hún hefði sjálf framið ódæðið.
Hið augljósa hefði verið að reyna
að klína grunsemdum á eldra systk-
inið. En slíkar tilraunir höfðu ekki
gefist vel fram að þessu og því kom
„einhver annar“ að góðum notum.
Það mátti svo bæta því við að sá hinn
sami hafði einmitt framið brot sitt á
þeim tíma þegar stúlkan sjálf var
steinsofandi um hánótt.
Það er ekki nýr sannleikur að það
sé sérlega alvarlegt að ljúga upp á
annað fólk. Hann kemur fram í boð-
orðinu um að ekki megi bera ljúg-
vitni gegn náunganum og í fyrstu
skráðu lögum sem þekkt eru í heim-
inum—lögbók Hammúrabís frá 18.
öld f.Kr.—er allra fyrsta reglan sú að
sá sem ranglega sakar annan mann
um morð skuli sjálfur tekinn af lífi.
Reglan úr lögbók Hammúrabís er
líklega fyrsta dæmið um þá algengu
lagareglu að refsa beri þeim sem ber
ósannaðar sakir upp á saklausan
mann með sömu refsingu og glæpur-
inn sjálfur myndi útheimta.
Réttlætiskennd og réttarríki
Þótt litla stúlkan með gardínu-
snærið hafi ekki haft þekkingu á
lögbók Hammúrabís þá hafði hún
greinilega öðlast ákveðinn skilning
á því grundvallaratriði að ekki er
Uns sekt er sönnuð
forsvaranlegt að hafa í flimtingum
ósannaðar ásakanir um afbrot, mis-
gjörðir eða glæpi.
Í siðuðum samfélögum sögunnar,
þar sem réttarríkið er haft í háveg-
um, er alls staðar að finna lög, reglur,
siði og venjur sem vernda fólk gegn
því að vera ásakað um glæpi. Þetta
er vitaskuld óþægilegt þegar fólk
telur sig hafa réttlætið sín megin en
skortir sönnunargögn. En stundum
verða árekstrar milli réttlætis-
kenndar einstaklinga og reglna rétt-
arríkisins; og þá hefur bitur og alda-
gömul reynsla mannkynsins kennt
að réttlát og óþolinmóð reiði verði að
láta í minni pokann fyrir hægagangi
og formfestu réttarríkisins. Að vera
álitinn saklaus uns sekt er sönnuð
er nefnilega með allra mikilvæg-
ustu mannréttindum sem fundið
hefur verið upp á. Þess vegna þarf
sómakært fólk að gæta tungu sinnar
jafnvel þegar háttalag og hegðun
annarra misbýður því gjörsamlega
og réttilega.
Í DAG
Þórlindur
Kjartansson
S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð 11F Ö S T U D A G U R 2 8 . J Ú N Í 2 0 1 9
2
8
-0
6
-2
0
1
9
0
5
:0
1
F
B
0
5
6
s
_
P
0
5
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
4
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
0
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
1
3
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
3
5
2
-9
A
2
4
2
3
5
2
-9
8
E
8
2
3
5
2
-9
7
A
C
2
3
5
2
-9
6
7
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
3
B

F
B
0
5
6
s
_
2
7
_
6
_
2
0
1
9
C
M
Y
K