Hugur og hönd - 01.06.1994, Side 16

Hér sést treyjan (Þjms.nr. 1964:65) innanverð ognokkuð má
greina saumaskapinn ogþrjár mismunancli tegundir af efnum tfóðrinu. Ljósm. F.Ó.
bakstykkis hvers fyrir sig eru fyrst
saumuð saman sem sjálfstæðar einingar
til að fá lokaða sauma á hliðum og öxl-
um og auðvelda frágang neðan og fram-
an á treyjunni.
* En barmfóðrið er fyrst saumað við
fóðrið. 1/2 cm saumfar er brotið inn af
innri brún þess og það síðan nælt með
röngu ofan á réttu framstykkisfóðurs
þannig að miðlínur að framan falla
saman. Síðan er lagt niður við innri
brún barmfóðursins með fíngerðu fald-
spori í fóðrið. Á tveimur dagtreyjum
Þjms. er þessi brún stungin niður í vél
gegnum bæði fóður og ytra byrði, sem
er þá gert seinna.
* Á hvoru framstykki eru því næst
ytra byrði og fóður næld saman með
réttu móti réttu, þess vel gætt að efnin
liggi slétt og brúnir séu samsíða. Síðan
eru ytra byrði og fóður saumuð saman í
vél 1 cm frá brún og byrjað að sauma
við hálsmálið, saumað niður miðju
framan, að neðan og síðan hliðin. Næst
er öxlin saumuð. Þá er aðeins opið við
handveg og hálsmál. Saumförin eru
snyrt og slétt í sundur og stykkjunum
síðan snúið við, þannig að réttan snýr
út. Strokið vel yfir allar brúnir.
* Sniðsaumarnir undir brjóstinu eru
síðan saumaðir í vél, sbr. merkingar,
gegnum bæði ytra byrði og fóður og
stroknir inn að miðju. Á dagtreyjum
Þjms. er ljóst að þessir sniðsaumar hafa
verið notaðir til að víkka og þrengja
treyjurnar eftir þörfum.
* Ytra byrði og fóður bakhluta eru
einnig næld saman með réttu móti
réttu, þess vel gætt að efnin liggi slétt
og brúnir falli saman. Síðan er saumað í
vél 1 cm frá brún, byrjað í annarri hlið-
inni, saumað að neðan og síðan hin
hliðin. Því næst eru axlirnar saumaðar
saman hvor fyrir sig. Þá er eins og á
framstykkjunum aðeins opið í hálsmál
og handvegi. Saumför eru snyrt, strokin
sundur og bakinu snúið við, þannig að
réttan snýr út og strokið yfir allar brún-
ir.
* Nú eru framstykkin lögð með réttu
móti réttu við bakstykkið, þannig að
hliðar og axlir falla saman. Stykkxn síð-
an næld eða þrædd saman og hliðar og
axlir saumaðar í vél með 2 cm saumför-
um. Bakstykkið er síðara en firamstykk-
in. Saumförin á öxlum eru strokin í
sundur en hliðarsaumför ýmist strokin
sundur eða látin leggjast bæði yfir á
framstykki.
* Bolurinn er nú stunginn í vél frá
réttu, tæpt í brún, að framan og neðan.
Sé barmfóðursbrúnin fest í vél er það
gert núna.
* Kragahlutarnir eru lagðir saman
með réttu móti réttu, saumaðir saman í
vél í ytri brún, saumför snyrt og krag-
anum snúið við.
* Kraginn er síðan saumaður við háls-
málið þannig, að fyrst er hann saumað-
ur með réttu við hálsmálið innanvert,
saumförin snyrt og lögð upp í kragann.
Síðan er brotið inn af saumförum krag-
ans á réttunni, nælt, þrætt og stungið í
vél meðfram öllum kraganum tæpt í
brún.
Þá er komið að ermunum.
* Ytra byrði, yfir- og undirermi eru
lögð saman með réttu móti réttu og
fóður einnig lagt þannig saman. Aftari
ermasaumar á öllum sniðhlutum eru
nældir saman og þess gætt að yfirermin
hefst aðeins við undirermina um oln-
bogann. Aftari ermasaumar á hverjum
ermahluta eru síðan saumaðir í vél með
1 cm saumfari. Saumförin strokin í
sundur.
* Nú eru ytra byrði og fóður á hvorri
ermi lögð saman með röngu móti
röngu og fremri ermasaumur síðan
nældur eða þræddur saman og saumað-
ur í vél með 1 cm saumfari. Hér eru
saumför „opin“, þannig að þau eru
vörpuð saman með þéttu varpspori. Á
tveimur treyjum Þjms. eru ytri byrði
ermanna saumuð saman sér og fóður
sér og saumförin á báðum síðan látin
snúa saman, þannig að engin saumför
sjást innan í ermunum.
* Næst er 1 cm brotinn inn af erm-
um við úlnliði og síðan 2 cm breiður
faldur inn á röngu og lagt niður við efri
brún hans með fíngerðu faldspori í
fóðrið.
* Að þessu loknu eru ermarnar settar
í handvegina. Þær eru nældar skv.
merkingum með réttu móti réttu og
aukavídd í yfirermi um leið dreift á
ermakúpuna í litlum föllum út frá loka-
fellingu á háöxlinni. Þrætt, mátað og
lagfært þar til ermarnar fara vel. Þá eru
þær saumaðar í með 1 cm saumfari og
öruggara var talið að sauma tvisvar í vél
með smáu spori. Að lokum eru saum-
förin vörpuð snyrtilega saman.
* Þá er eingöngu eftir að sauma
hnappagötin, sem auðvitað voru saum-
uð í höndum, og festa hnappana á.
Hægt er að hafa hálsmálið með öðru
móti, setja lek eða föll á framstykkin,
ganga frá bolnum að neðan í lokin með
bryddingu eða faldi og hafa ein-
saumsermar í stað tvísaumserma eins og
dagtreyjurnar á Þjóðminjasafninu sýna.
HEIMILDIR:
Aðfangabækur Þjóðminjasafns Islands.
Dagtreyjur í eigu Þjóðminjasafns Islands.
Þjms.nr.: 1964:63, 1964:64, 1964:65 og
1964:66.
Daniel Bruun: Islenskt þjóðlíf í þúsund ár.
Rv.1987.
Elsa E. Guðjónsson: Islenskir þjóðbúningar
kvenna. Rv.1969.
Fríður Ólafsdóttir: Islenskur búningur, upp-
hlutur á 20. öld. Rv. 1994.
Fríður Ólafsdóttir: Saumahandbókin. Rv.
1986, 1994.
Sigurður Guðmundsson: Um kvenbúnínga
á íslandi að fornu og nýju. Ný fjelagsrit
XVI. Kh. 1857.
Svör við spurningum Þjóðháttadeildar Þjóð-
minjasafns. ÞÞ 2368, ÞÞ 2408 og ÞÞ
2533.
Fríður Ólafsdóttir
16