Austri - 12.12.1996, Side 6

6
AUSTRI
Jólin 1996.
Urriðadans
Þinvallasveitin er einstök fyrir
margra hluta sakir. Forn frægð
staðarins og órofa tengsl við söguna
standa þjóðinni nærri hjarta. Ein-
stök náttúrufegurð er einnig yndi
margra sem leita þangað á vit sög-
unnar og náttúrunnar. Annað nátt-
úrufar er sérstakt og ef til vill ekki í
daglegri umræðu manna á meðal.
Þar á meðal er lífríki hins mikla
Þingvallavatns og veiðin þar.
Ein af þeim bókum sem kom út
nú á dögunum fjallar einmitt um
þennan þátt, en það er bókin Urriða-
dans eftir Össur Skarphéðinsson al-
þingismann og fyrrverandi utanrrk-
isráðherra. Hún fjallar um urriðann
í Þingvallavatni.
Þessi bók er afar læsileg og fróð-
leg og ekki leynir sér að þama hefur
vísindamaðurinn Össur Skarphéð-
insson notið aðstoðar stjórnmála-
mannsins og blaðamannsins Össur-
ar. Bókin er fjörlega skrifuð og
læsilega í stíl þeirra sem æfðir eru í
að koma boðskap sínum á framfæri
og einnig er hún stórfróðleg.
Mannlífssögur, sem skotið er inn í
bókina, krydda hana og gera hana
að ágætis lestrarefni fyrir þá sem
ekki liggja öllum stundum með
stöngina á bakka vatnsins. Bókin
hefur líka þann eiginleika að bera
með sér hrifningu höfundar og ást á
viðfangsefninu. Það er lífsmagn
hennar. J.K.
Messur íVallanesprestakalli um hátíðirnar
Egilsstaðakirkja
Aðfangadagur
Aftansöngur kl. 18.(X)
Jólanæturmessa kl. 23.00
2. jóladagur
Hátíðarmessa kl. 14.00
Gamlársdagur
Aftansöngur kl. 18.00
Vallaneskirkja
Jóladagur
Hátíðarmessa kl. 14.00
Þingmúlakirkja
29. desember
Hátíðarmessa kl. 14.00.
Bókasafn Héraðsbúa
Egilsstöðum

óskar viðskiptavinum sínum og öðrumAustfirðingum
gleðilegra jóla og farsældar á nýju ári.
Safnið er opið alla virka daga frá kl. 14-19.
Bókasafn Héraðsbúa
Laufskógum 1, Egilsstöðum
© 471-1546
J
S
Búnaðarbanki Islands
hefur um árabil þjónað
íbúum á Austurlandi.
Starfsfólk
Búnaðarbankans
þakkar
viðskiptin á
árinu og óskar
ykkur
gleðilegra jóla
Búnaðarbankinn
Egilsstöðum
Sigrún Björgvinsdóttir
Lítil saga úr
frystihúsi
„Heldur vildi ég missa höfuðið en
höndina“, sagði Lára. Rödd hennar,
há og ákveðin, hljómaði yfir kaffi-
stofuna og náði eyrum flestra gegn-
um kliðinn. Þetta var líkt henni.
Hún hafði byrjað að vinna í frysti-
húsinu fyrir aðeins mánuði og strax
vakið athygli okkar vegna ákveð-
innar framgöngu sinnar, dugnaðar
og heilbrigði. Svo var hún líka kátur
og góður félagi.
Við höfðum verið að ræða vinnu-
slys. Tilefnið var frétt í blaði þar
sem sagt var frá pilti sem lent hafði í
vinnuvél og misst fót. Við höfðum
verið sammála um að hann hefði
sloppið vel, miðað við aðstæður.
Nema Lára. Hún mótmælti kröftug-
lega. Hún benti okkur á allt sem
hann myndi nú fara á mis við.
„Ekki myndi ég vilja lifa við svo-
leiðis örkuml", sagði hún ákveðin.
„Ég vona sannarlega að þú þurfir
þess aldrei og haldir höfðinu," sagði
ég hlýlega.
Ég hafði sérstaka ástæðu til að
vera Láru þakklát. Hún hafði losað
mig við leiðindastarfið við hausar-
ann, sem ég hafði mátt þola í heilt
ár, vegna þess að enginn annar
fékkst til þess.
Blessuð vertu,“ sagði hún þegar
hún hafði unnið hjá okkur aðeins
eina viku. „Ég skal afhausa. Tala
bara við verkstjórann".
Svo nú sat ég við snyrtingu, en
Lára vann ásamt tveim öðmm stúlk-
um í vélasalnum. Þar var roðflett-
ingarvélin, flökunarvél og á bak við
þær, á upphækkuðum palli, var
hausaskurðarvélin, Snigill flutti burt
hausa, bein og roð.
Nú glumdi bjallan og við risum
upp frá kaffibollunum og tíndumst
inn í vinnsluálmuna. Við, sem unn-
um í pökkunarsalnum, gengum hver
að sínu borði. Lára, Sigga og Björg
hurfu inn í vélasalinn. Brátt fór
vinnslukerfið í gang. Það var svo
kunnuglegur kliður að við urðum
hans tæpast varar. Að minnsta kosti
héldu samræðurnar áfram. Þær
styttu tímann sem annars yrði lengi
að líða í svona vélrænni vinnu, þar
sem handtökin vom æ þau sömu og
löngu orðin okkur töm.
Ég heyrði konumar á næsta borði
vera að gagnrýna Láru fyrir gáleys-
islegt tal. Hún gerði sér áreiðanlega
ekki grein fyrir hvað hún væri að
tala um.
„Ætli færi ekki fyrir henni eins og
flestum að vilja halda í líftóruna
sem lengst," sagði Gunna Þórðar og
hinar tóku undir. Ég ætlaði að fara
að bera í bætifláka fyrir Láru þegar
ókennilegur glamrandi barst um sal-
inn. I sama bili var hurðinni að véla-
salnum hrundið upp og þaðan barst
nú ærandi hávaði, en Björg kom
æðandi út. Hún hentist í gegnum
vinnslusalinn og hvarf út á götu.
Rétt á hæla henni kom Sigga, náföl
með uppglennt augu. Hún stökk
fram í rniðjan sal, sneri sér við og
horfði stórum skelfingaraugum á
dyrnar, sem hún var nýsloppin
gegnum. Við stóðum öll eins og
dæmd, alveg lömuð af skelfingu.
Það er Lára. Hugsunin kom yfir
mig eins og þrúgandi ógn og ég
heyrði aftur eins og úr fjarska.
„Heldur vildi ég missa höfuðið en
höndina". Það liðu nokkrar sekúnd-
ur sem okkur fundust heil eilífð.
Og svo - svo kom Lára fram í
dymar, föl en þó með undrunarsvip
á andlitinu eins og hún vildi segja:
„Hvað gengur eiginlega á?“
Það mátti greina bylgju af fegins-
andvörpum fara um salinn og við
losnuðum úr skelfingarfjötrunum.
Verkstjórinn hljóp inn í vélasalinn
og stöðvaði vélarnar. Skarkalinn
hljóðnaði og dó út.
Nú talaði hver upp í annan. Hvað
gerðist. Hvað í ósköpunum kom
fyrir. Af hverju stafaði allur þessi
hávaði? Stúlkurnar þrjár höfðu ekki
hugmynd um hvað gerst hafði. Á
eftir sýndi verkstjórinn okkur stóran
hníf sem dottið hafði niður í snigil-
inn og valdið þessum dómadags lát-
um sem næstum höfðu hrætt úr okk-
ur líftóruna.
✓
Sigurður Oskar Pálsson
• •
Ollu til
Tengdafaðir minn, Eyjólfur Hannesson, var fæddur
og uppalinn í Gilsárvallahjáleigu í Borgarfirði. Hann
sagði mér sögubrot það er hér fer á eftir, samkvæmt því
sem hann heyrði í æsku talað um atburð þann er hér
greinir frá:
Einhvern tímann á öldinni sem leið voru tvö
borgfirsk systkin á unglingsaldri á ferð uppi á Héraði
að vetrarlagi. Ekki er vitað um erindi þeirra. Þau ætl-
uðu um Sandaskörð til Borgarfjarðar og gistu á heim-
leiðinni á einhverjum fjallabænum í Eiðaþinghá eða
Hjaltastaðaþinghá sem skammt er frá að leggja á fjallið,
þ.e. Gilsárteigi, Brennistöðum, Hamragerði ellegar
Hrjóti.
Morguninn eftir var veðurútlit ótryggilegt, en engu
að síður héldu systkinin á fjallið. Er þau lögðu upp var
bóndinn á bænum ekki viðlátinn. Mun hann þá hafa
verið við gegningar.
Er bóndi kom aftur í bæinn, brá honum mjög í brún
að systkinin skyldu farin, enda var illviðri sýnilega í
uppgangi eða jafnvel skollið á. Beið hann þá ekki boð-
anna, en snaraðist þegar á eftir þeim, annað hvort til
þess að snúa þeim á ný til bæjar ellegar þeim til fylgdar,
en fann þau aldrei í hnðinni.
Það er af systkinunum að segja að þau komust til
bæja í Borgarfirði heilu og höldnu, lfldega á Hólalandi,
en bóndinn varð úti, kominn niður í byggð. Fannst lík
hans gegnt bæ á Hólalandi, á svonefndum Tungum
milli Fjarðarár og Þverár. Sýnt var af harðsporum að
leið hans hafði legið fast hjá bæjarvegg á Hólalandi í
hríðinni.
Ekki vissi Eyjólfur nafn þessa bónda og ekki ung-
linganna heldur. Hér er því freistandi að svipast um eft-
ir heimildum á lfldegum stöðum.
kostað
Ekki hefur lengi verið blaðað í prestþjónustubók
Desjarmýrarsóknar, þeirri er nær frá miðri 19. öld og
laust fram yfir aldamót, áður en heimilisfang nokkurt í
Eiðaþinghá vekur athygli í skrá yfir látna. Þann 9. mars
1850 er jarðsunginn Ármann Arnoddsson frá Hamra-
gerði. „Varð úti“ ritar sóknarpresturinn, séra Sigurður
Gunnarsson, í dálk fyrir dánarorsakir. Dauða hans hefur
borið að höndum 2. mars, að því er best verður séð.
Með vísan til þess er hér að framan segir, um síðasta
gististað systkinanna, áður en þau lögð á Sandaskörð til
Borgarfjarðar, eru líkumar svo miklar að fullyrða má að
hér sé fundið nafn hins kjarkmikla og drenglundaða
bónda „á einhverjum fjallabænum" Héraðsmegin skarð-
anna sem öllu kostaði til er hann vildi öðrum bjarga.
Ármann Arnoddsson var fæddur á Ketilsstöðum í
Hjaltastaðaþinghá 23. ágúst 1819, sonur hjónanna Am-
odds Jónssonar og Guðrúnar Magnúsdóttur, er síðar
bjuggu í Hamragerði. Þau voru systkinaböm að frænd-
semi. Þegar Hjaltastaðaklerkur, síra Hjörleifur Þor-
steinsson, skírði drenginn, ritaði hann nafn hans þannig
í prestþjónustubókina: Armaður Arnoddsson. Árið 1845
býr Amoddur í Hamragerði, ekkjumaður 67 ára. Ráðs-
kona hans er Rósa Jónsdóttir 26 ára, sögð fósturdóttir
hans. I Ættum Austfirðinga kemur í ljós að Amoddur er
móðurbróðir hennar. Armann ber engan titil í manntal-
inu, skráður sonur bónda, 27 ára, sem ekki er alls kost-
ar rétt eins og sjá má. Systkinabömin Ármann og Rósa
eru þá orðin hjón, giftust 1844. Arnoddur deyr 1846 og
hefur Ármann þá tekið við búi. Þau Rósa eignuðust son
árið 1845 er hét Arnoddur, en dó fárra daga gamall.
Annan son eignuðust þau 1848. Hann komst upp, en
kvæntist hvorki né eignaðist afkomendur.