Morgunblaðið - 09.10.2020, Blaðsíða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 9. OKTÓBER 2020
Nýir tímar Merkur áfangi náðist í íþróttasögu landsins í gær þegar Damir Skomina, dómari landsleiksins, nýtti sér VARsjána svonefndu, en þetta var í fyrsta sinn sem slík tækni stóð til boða hér.
Eggert
Það kann að koma
undarlega fyrir sjónir
að ekki einn einasti
kjósandi hefur komið
að máli við frambjóð-
andann mig vegna
hinnar „nýju stjórn-
arskrár“. Ég held líka
að dómarar verði fyrst
verulega hættulegir
þegar dómsniður-
stöður þeirra byggjast
eingöngu á orðanna hljóðan þegar
stjórnarskráin var rituð.
Það hefur fjöldinn allur af kjós-
endum komið að máli við mig vegna
þeirra „fórna“ sem þeir hafa fært
með því að greiða framlög í lífeyr-
issjóði.
Ágæt kona
Ein ágæt kona kom að máli við
mig og sagðist hafa unnið frá unga
aldri, ávallt greitt í lífeyrissjóði af
allri sinni vinnu, sagðist í raun alls
ekki sjá eftir framlaginu í sjóðina en
sér þætti undarlegt að það væru allir
að keppast við að komast á einhvers
konar bætur. Hún greiddi skatta af
lífeyristekjum sínum en aðrir þægju
bætur af þeim sköttum.
Konan sagði að í raun snerist lífs-
baráttan um að greiða fyrir bætur
eða vera á bótum. Konunni fannst í
raun að lífeyriskerfið væri hrossa-
markaður sálarinnar að vinnutíma
loknum.
Konan sagði að hún væri lítið bet-
ur sett, eftir mikla
vinnu og framlög í líf-
eyrissjóði, en þeir sem
hefðu greitt lítið í líf-
eyrissjóð og fengju
bætur í formi tekju-
tryggingar. Þá væri
nokkrum jöfnuði náð
en konunni fannst rétt-
lætið lítið.
Að hverju var
stefnt í upphafi?
Kerfi almennra líf-
eyrissjóða á rætur að
rekja til kjarasamninga árið 1969. Á
þeim tíma sem liðinn er hefur verið
sett almenn löggjöf um starfsemi líf-
eyrissjóða. Skuldbinding lífeyris-
sjóða er skilyrt eign sjóðfélaga að
hluta og séreign sjóðfélaga að hluta.
Það var stefnt að því að sjóðfélagar
fengju 60% af launum við starfslok.
Að því kom að tekjufallið þótti of
mikið. Því skyldi sjóðfélögum gefinn
kostur á að auka framlag sitt í lífeyr-
issjóð, gegn mótframlagi atvinnu-
rekanda, í séreignasjóð.
Svo geta menn deilt um hvort
markmiðið hafi náðst.
Hin skilyrta eign sjóðfélaga er
háð samtryggingu. Samtryggingin
tekur tillit til mismunandi lífaldurs
og örorku sjóðsfélaga.
Séreign og samtrygging lýtur
sömu lögmálum varðandi ávöxtun
eigna lífeyrissjóða og þar með getu
til að standa undir lífeyri.
Ef ekki væri söfnunarkerfi í líf-
eyrissjóðum þyrfti að koma á gegn-
umstreymiskerfi. Það hefði í för með
sér 25-30% tekjuskatt aukalega eða
rúmlega 30% tryggingagjald.
Borgaralaun
Borgaralaun byggjast á svipuðum
hugmyndum og gegnumstreymis-
kerfi lífeyrissjóða. Sá er þó mun-
urinn að þar er ekki gert ráð fyrir að
nokkur þurfi að vinna, nema þeir
sem eru svo vitlausir að skilja ekki
að þeir eru jafn settir með borg-
aralaun og atvinnutekjur. Hver á að
borga, ef allir hafa vitglóru? Það
verða bara vitleysingar sem vinna.
Píratar eru að eðlisfari latir og
borgaralaun kunna að henta þeim
vel. Þeir taka sófa fram yfir vinnu.
Skattlagning lífeyristekna
Fram til þessa hafa allar ráðstaf-
anir varðandi ellilífeyri almanna-
trygginga byggst á því að skerða líf-
eyri til þeirra sem hafa tekjur af
einhverju tagi. Þá er átt við atvinnu-
tekjur, lífeyristekjur eða fjáreigna-
tekjur! Allt er lagt að jöfnu við
skerðingar, með þeim afleiðingum
að frjáls sparnaður er gerður lítt eft-
irsóknarverður, jafnvel skaðlegur.
Þeim, er þetta ritar, finnst eðlilegt
að komið sé til móts við konuna, sem
fjallað er um hér að framan, með því
að skattleggja lífeyristekjur með
öðru og lægra skatthlutfalli en
launatekjur og þá án tillits til þess
hvort lífeyrisþegi hafi launatekjur.
Skattlagning fjáreignatekna er ann-
ar kafli!
Hví að skattleggja sérstaklega?
Það er ýmislegt sem mælir með
sértækri skattalegri meðferð á líf-
eyristekjum einstaklinga.
Fyrsta ástæðan er sú að lífeyr-
istekjur eru tekjur af þvinguðum
sparnaði. Það er eðlilegt að ein-
staklingur fái umbun fyrir þvingun.
Önnur ástæðan er sú að lífeyr-
istekjur eiga að hluta til uppruna
sinn í ávöxtun og verðbótum. Það er
eðlilegt að veita umbun fyrir sparn-
að.
Þriðja ástæðan er sú að það er
eðlilegt að þeir sem hafa greitt skil-
merkilega í lífeyrissjóði alla sína
starfsævi og þurfa síður eða ekki
bætur frá almannatryggingum fái
nokkra umbun fyrir þann sparnað,
sem greiðslur þeirra í lífeyrissjóði
eru fyrir almannatryggingar. Hafa
má í huga að það er fólkið á vinnu-
markaði sem stendur undir bótum
almannatrygginga. Bætur almanna-
trygginga eru í raun ósjálfbært
gegnumstreymiskerfi.
Fjórða ástæðan fyrir lægri skatt-
lagningu lífeyristekna er að með því
er verið að koma til móts við allar
þær skerðingar sem leitt hafa til
óánægju og gremju. Vera má að
breytt skattlagning leiði ekki til
ánægju!
Annar ábati ríkissjóðs
Það er einnig ábati fyrir ríkissjóð
að efla vilja til lífeyrissparnaðar því
lífeyrisþegar greiða af lífeyr-
istekjum sínum fyrir kostnað á dval-
ar- og hjúkrunarheimilum. Auðvitað
er það mismunun til viðbótar við
skerðingar á bótum almannatrygg-
inga.
Annmarkar á tekjutryggingu
Það er eðlilegt að löggjafinn kanni
leiðir til þess að komast út úr þeirri
rökleysisgildru sem hugsunin að
baki tekjutryggingu hefur í för með
sér. Tekjutrygging getur leitt til fá-
tæktargildru í versta falli, en að því
var ekki stefnt.
Önnur leið til að losna úr
rökleysugildru tekjutryggingar er
að efla frjálsan sparnað með því að
meðhöndla fjáreignatekjur á þann
veg að einungis raunvextir leiði til
skerðingar.
Sennilega er ekkert sem bætir
velferð eldri borgara jafn mikið og
frjáls sparnaður.
Sú góða ídea að gerast stórhuga í
sparnaði gerir ekki betur en vel, og
virðist oft fara illa.
Skáldið
Eins og skáldið sagði:
Tilveran er sem einn túkall,
túkall sem maður fær.
Ég fékk hann til láns af láni
hjá lítilli stúlku í gær.
Og mun ekki greiða hann að eilífu amen.
Eftir Vilhjálm
Bjarnason » Fyrsta ástæðan er
sú að lífeyristekjur
eru tekjur af þvinguðum
sparnaði. Það er eðlilegt
að einstaklingur fái
umbun fyrir þvingun.
Vilhjálmur Bjarnason
Höfundur var alþingismaður.
Skattaleg meðferð lífeyristekna