Málfríður - 15.09.2002, Qupperneq 30

Orstutt um notkun ljóðlistar við frönskukennslu
Sigurður Ingólfsson.
30
Það hefur komið fyrir að ég hef látið
nemendur þýða ljóð úr frönsku og það
hefur hjálpað þeim að kynnast mismun-
andi merkingu orða og setninga. Ljóð eru
margfalt skemmtilegri en nokkrir aðrir
textabútar sem finnast í kennslubókum
eða annars staðar. Þess vegna held ég að
ljóðlistin geti komið til hjálpar í tungu-
málakennslu og kannski einmitt hvað
snertir frönskuna, sem er afskaplega marg-
ræð. Nemendur verða tiltölulega fljótt dá-
lítið pirraðir á því að það virðist ekki hægt
að þýða fýrir þá bara si svona hvert orð og
orðasamband. Frönsk málfræði er í þokka-
bót með fleiri undantekningar en reglur
og er á ýmsan hátt afskaplega tormelt.
Samt er hún, þegar öllu er á botninn
hvolft, rökrétt á sinn hátt rétt eins og ljóð-
ið getur verið þegar því hentar, eins og
tungumálið sjálft, hvort sem um er að
ræða íslensku eða frönsku.
Þegar þarf að færa margræðar setningar
einfalds, fransks ljóðs yfir í íslensk orð,
lenda margir í vandræðum. Eg hef stund-
um notað ljóðabók eftir ljóðskáld sem býr
í Suður-Frakklandi, rétt hjá Montpellier.
Þetta skáld heitir Jean Joubert og hefur
sent frá sér allnokkrar bækur. Ljóðabókin
sem um er að ræða heitir „La maison du
poéte“ og kom út árið 1999. Þetta er htið
kver og er á vissan hátt ætlað til kennslu
ljóðlistar í frönskum skólum. Ljóðin eru
einfold en samt margræð eins og góð ljóð
geta orðið. Þau fjalla um náttúruna, lífið,
skáldskapinn sjálfan. A eftir hvegu ljóði
eru nokkurs konar verkefni. Þetta eru fyrst
og fremst ritunarverkefni fyrir Frakka en
geta nýst í frönskukennslu fyrir Islendinga.
I bókinni er þessi hæka:
La nuit d’été a semé
des vers luisants
dans le jardin du poéte.
Þetta ljóð er tilvalið til þess að benda á
mismunandi merkingu orðsins ,,vers“ og
einnig til að benda á öll orðin sem sögð
eru á sama hátt. Mörg ljóðanna eru bráð-
falleg, einföld við fýrstu sýn en dýpka við
skoðun og vekja iðulega skemmtilegar
umræður. I þessum ljóðum er fjallað um
orðin sem allt að því hfandi verur, um
samverkandi þætti þessara orða og hvern-
ig ljóðin byggja á vissan hátt hús skáldsins.
Þetta hús er orðahús þar sem myndir og
upplifanir eiga heima en einnig draumar
og ýmislegt sem í raun ætti ekki að vera
hægt að færa í orð. Þannig er í þessu litla
kveri byggð lítil veröld, þar sem tungu-
máhð er efniviðurinn.
Þegar unnið er með ljóð þarf að leggja
áherslu á meira en hvert orð, hveija setn-
ingu. í alvöruljóði er nefnilega svo marg-
slungin merking á bak við orðin. I ljóðinu
gerist það sem gerist stundum í venjulegri
orðræðu, enginn heimur þess sem talar,
það verður allt á einhvern hátt persónu-
legt. Alveg eins og það sem við segjum er
á svo margan hátt meira ætlað okkur sjálf-
um en nokkurn tíma þeim sem við tölum
við. Það er sá sem talar sem veit hvað hann
er að segja og það jaðrar við að hann sé
hissa á því að sá sem hlustar skilji ekki ná-
kvæmlega hvað við er átt. Með því að fást
við ljóð verður maður að setja sér það
markmið að skilja allt það sem við er átt í
nokkrum orðum. Það er ekki nóg að segja
sem svo að þetta sé bara eins og það er.
Lesandinn verður að teygja sig eftir merk-
ingu orðanna, merkingu tungumálsins
sem notað er, teygja sig eftir því sem er
handan við orðin, teygja sig eftir tungu-
málinu sjálfu. Og það að teygja sig eftir
tungumáhnu felur í sér leit sem allt nám á
að fela í sér, leit að merkingu. Og þar er
kannski komið að því hvers vegna ljóð
eru bæði vandmeðfarin og þó skemmtileg
í kennslu, það er nefnilega svohtið erfitt að
kenna merkingu. Það að segja einhvequm
að þetta ljóð þýði eitthvað ákveðið, er
varasamt. Það að leiðbeina nemanda þá
leið sem felst í því að finna þá merkingu
sem honum finnst vera í einu ljóði er að
mínu viti nokkurn veginn það sem
kennslan snýst um. Að fá nemanda til þess
að fara sína leið að settu marki sem hlýtur
alltaf að vera skilningur. Kennsla tungu-