Vinnan - 01.11.1986, Page 5

bókhalds eru svo bornar saman við rétt
eins og hjá fyrirtækjum. Slík áætlunar-
gerð byggir annars vegar á bókhalds-
gögnum, sem sýna þróun undangeng-
inna missera, og hins vegar á markmið-
unum, sem segja til um það hvernig ósk-
að er eftir því, að rekstri heimilisins sé
háttað þannig að hámörkun á velferð
eða hamingju fjölskyldunnar sé náð.
Nú karm einhver að spyrja sem svo,
hvernig á að mæla velferð. Samt sem áð-
ur getum við, með því að bera saman
hinar ýmsu vörur og þjónustutegundir,
gert upp við okkur hvað við viljum helst
og ráðstafað okkar fjármagni í samræmi
við það. Pað er engin spurning, að með
því að nota skynsamlega þá peninga,
sem maður hefur til ráðstöfunar getur
maður fengið mun meira út úr þeim en
ella. Þessi orð má alls ekki skilja sem
svo, að fólk eigi að spara og spara, en
þess skilnings verður oft vart. Nei, fólk á
einfaldlega að taka yfirvegaða ákvörðun
um það hvernig það vill lifa lífinu og því
næst ráðstafa fjármagni sínu í samræmi
við það. Þetta verður best gert með því að
athuga í hvað peningarnir fara núna,
skera niður þá liði, sem manni finnst of
stórir og bæta við þá liði, sem eru of litlir.
Einnig mætti bæta við nýjum liðum,
sem maður hefur áhuga á. Þannig má
gera áætlun um breytta neyslu en bók-
haldið er síðan notað til þess að fylgja
áætluninni eftir. Sem dæmi mætti taka
fólk, sem ekki telur sig hafa efni á því að
fara í frí. Það gæti með bókhaldi séð hvar
hægt er að skera niður, án þess að finna
mikið fyrir því. Síðan gerir það fjárhags-
áætlun í samræmi við þennan niður-
skurð og að lokum er áætluninni fylgt
eftir með bókhaldi.
Efnistök
Af framansögðu má ljóst vera, að bók-
hald, áætlunargerð og hámörkun á vel-
ferð fjölskyldunnar er samtvinnað. Við
getum kallað það fjármálastjórn heimil-
isins, þegar við reynum (helst með hjálp
bókhalds og áætlunargerðar) að ráð-
stafa því fjármagni, sem við höfum á
þann hátt, að það veiti okkur sem mesta
ánægju. Það er markmiðið með þessari
grein og þeim, sem á eftir fara að gera
fólki kleift að hafa góða stjórn á fjármál-
um sínuin. Ávinningurinn af slíkri fjár-
málastjórn er bæði fjárhagslegur og
ófjárhagslegur. Hann má flokka í a.m.k.
fjóra þætti:
1. Beinn fjárhagslegur ávinningur.
Minna verður um vanskil og kostnað
af þeim sökum. Þar sem það er hægt
er sparað fyrir því, sem áhugi er á að
eignast í stað þess að kaupa með af-
borgunum. Þetta verður til þess, að í
stað þess að greiða vexti fær fólk vexti
af sparnaðinum og e.t.v. staðgreiðslu-
afslátt (sjá grein um afborgunarkjör í
þessu blaði). Þeir, sem leigja sjá e.t.v.
möguleika á að kaupa sér húsnæði
og spara sér þar mörg þúsund krón-
ur á mánuði jafnvel án þess að auka
greiðslubyrðina á næstu árum. Loks
má geta þess, að hjá þeim, sem eru
að kaupa eða skipta um fasteign eða
byggja upp sparnað mætti koma í
veg fyrir ýmis mistök, sem ella gætu
haft verulegt fjárhagslegt tjón í för
með sér fyrir viðkomandi.
Bætum kjörin - sjálf
Bjarni Kristjánsson, viáskiptafræáingur
er sérfraáingur Vinnunnar í
heimilisfjármálum
2. Óbeinn fjárhagslegur ávinningur.
Með því að breyta hlutföllum í ráð-
stöfun tekna sinna og fylgja því eftir
með greiðsluáætlunum, ákvarðar
fólk neyslu sína af meiri skynsemi og
með langtíma sjónarmið í huga, í
stað þess að taka ákvarðanir að van-
hugsuðu máli eða láta blindast af
sölutækni seljenda. Það fær því meiri
ánægju eða velferð út úr ráðstöfunar-
fjármagni sínu, sem það annars
þyrfti að ná með hærri launum. Það
má því segja, að bætt nýting tekna
jafnist á við kauphækkun.
3. Aukið öryggi og minni áhyggj ur. Þess
eru mörg dæmi, að fólk hefur farið
illa út úr fjárhagserfiðleikum og þá
ekki aðeins efnahagslega heldur
einnig andlega.
4. Meiri áhrif á eigin lífsstil, minni áhrif
auglýsinga og annarra sölutækja.
Til þess að ná fullkomnum árangri í
fjármálastjórn heimilis þarf að kunna
skil á eftirfarandi fimm atriðum:
1. Færa einfalt bókhald yfir tekjur og
greiðslur heimilisins, þannig að skýr
mynd fáist af því hvernig tekjum er
ráðstafað.
2. Skoða bókhaldið á gagnrýninn hátt
með það í huga að breyta ráðstöfun
fjármagnsins, þannig að meira fáist
út úr því.
3. Gera greiðsluáætlun með hliðsjón af
liðum 1 og 2.
4. Hvernig á að reikna út afborganir,
vexti og verðbætur.
5. Hvaða fjárhagslegu atriði ber
helst að hafa í huga við kaup eða
skipti á fasteignum og uppbyggingu
sparnaðar.
Ofangreind fimm atriði má segja, að
séu uppistaða þess sem ætlunin er að
fjalla um hér. Þetta kann að virðast mik-
ið, en þegar fólk er komið af stað ætti í
venjulegum tilvikum ekki að þurfa
nema eina til tvær klukkustundir á
mánuði til þess að hafa góða stjórn á
fjármálunum. Að vissu leyti má segja,
að eðlilegast sé að fjalla um ofangreind
fimm atriði í þeirri röð, sem þau eru
nefnd og byrja þess vegna á bókhaldinu.
Það má aftur á móti einnig segja, að
maður læri mikið á því að reka sig á. Ég
ætla að freistast til þess að byrja á áætl-
unargerðinni. Þeir, sem þetta lesa geta
þá strax byggt sína áætlun rétt upp. Til
þess að fylgja áætlunum eftir færa þeir
bókhald. Þeir munu þá líklega reka sig
á, annars vegar tæknilega vankanta í
bókfærslunni (hvernig á að færa bók-
hald) og hins vegar efnislega vankanta í
áætlunargerðinni (sumir liðir allt of lágt
áætlaðir, en aðrir of hátt áætlaðir). Önn-
ur ástæða fyrir því, að ég byrja á áætlun-
argerðinni er sú, að ég tel hana vera mik-
ilvægasta atriðið af áðurnefndum fimm
atriðum. Stafar það af því hve margir eru
í húsnæðiskaupum og greiðsluerfiðleik-
um einhverra hluta vegna. Þegar gerð
hefur verið grein fyrir greiðsluáætlun-
um verður bókhaldið og önnur atriði
tekin fyrir í þeirri röð, sem henta þykir.
Víkjum þá að áætlunargerðinni.
II. Fjárhagsáætlanir
Gerð greiðsluáætlunar
getur skipt sköpum
FJÁRHAGSÁÆTLANIR geta veriö margs konar og
má skipta þeim í marga hluta. Pannig gera fyrir-
tæki gjarnan rekstraráætlanir, sem skipta má í
gjaldaáætlun annars vegar og tekjuáætlun hins
vegar. Báöum þessum áætlunum má svo skipta í
enn smærri áætlanir, ef þess gerist þörf. Þá gera
fyrirtæki fjárfestingaáætlanir, lánsíjáráætlanir
o.s.frv. Aö lokum er svo gerð greiösluáætlun, sem
byggir á öllum hinum áætlununum. Við venjulegan
heimilisrekstur er óþarfi aö gera viðamiklar áætlan-
ir. Þar þarf fyrst og fremst að gera greiðsluáætlun.
Pó getur verið mikilvægt að gera undiráætlanir þeg-
ar mikið stendur til eins og t.d. húsnæðiskaup.
Uppbygging
greiðsluáætlunar
Greiðsluáætlun er eðilegast að
gera eftir mánuðum auk sam-
tölu fyrir árið. Henni er skipt í
fjóra aðalhluta: Peningar inn,
peningar út, afgangur eða
vöntun í mánuði og loks pen-
ingaeign í lok mánaðar. Til
þess að skýra uppbyggingu
greiðsluáætlunar er best að
búa til raunhæft dæmi um
heimili. í sinni einföldustu
mynd lítur greiðsluáætlun
þessa heimilis út eins og sýnt
er á töflu 1.
Fyrsta línan í greiðsluáætl-'
uninni, PENINGAR INN, sýnir
hve mikla peninga heimilið
hefur til ráðstöfunar í hverjum
mánuði. Heimilið öðlast pen-
inga með ýmsu móti. Má þar
nefna laun þeirra, sem eru í
vinnu, peninga fyrir seldar
eignir, lán, gjafir o.s.frv.
Önnur línan, PENINGAR ÚT,
sýnir hve mikið heimilið þarf
að borga í hverjum mánuði.
Hér undir flokkast öll útgjöld
vegna heimilishaldsins, öll út-
gjöld vegna bíla, greiðslur af
lánum o.s.frv.
Þriðja línan, MISMUNUR
(1—2), sýnir eins og sviginn
gefur til kynna, mismun á
fyrstu og annarri línu þ.e.a.s.
mismuninn á þeim peningum,
sem heimilið fær og þeim, sem
það þarf að láta af hendi í hverj-
um mánuði.
Fjórða linan, PENINGAEIGN
í LOK MÁNAÐAR, sýnir hve
miklir peningar eru til á heim-
ilinu í lok hvers mánaðar. Und-
ir peninga flokkast hér einnig
bankainnistæður, sem hægt er
að taka út án nokkurs fyrir-
vara. í því dæmi, sem tafla 1
sýnir er gert ráð fyrir því, að i
byrjun ársins séu engir pening-
ar til á heimilinu. Peningaeign
í lok janúar er því mismunur-
inn á peningum inn og pening-
um út eða 14000 kr. Ef pening-
ar væru til í uppahafi ársins
'þyrftu þeir að bætast við þessa
tölu. Peningaeign í lok annarra
mánaða fæst með því að leggja
saman peningaeign i lok mán-
aðarins á undan og, mismun
þess mánaðar, sem verið er að
reikna út. Sé mismunur mán-
aðarins mínustala þýðir það, að
áætlaðar greiðslur mánaðarins
eru hærri en áætluð innkoma
peninga og því hlýtur peninga-
eign í lok mánaðarins að vera
minni en í lok mánaðarins á
undan. Peningaeign í lok febrú-
ar er því lægri en i janúar eða
14000 -r 11000 = 3000 kr. Sé
aftur á móti mismunur mánað-
ar jákvæður er það vegna þess,
að áætluð innkoma peninga í
mánuðinum er hærri en áætl-
aðar greiðslur mánaðarins,
sem hlýtur að leiða til þess, að
peningaeign í lok mánaðarins
verður hærri en í lok mánaðar-
ins á undan. Peningaeign í lok
desember er því hærri en í lok
nóvember og reiknast þannig
9000 + 11000 = 20000 kr.
Að sumu leyti má segja, að
línan PENINGAEIGN I LOK
MÁNAÐAR sé mikilvægasta
línan í greiðsluáætluninni.
Hún segir til um fjárhagslega
stöðu heimilisins á hverjum
tíma. Orðið PENINGAEIGN er
kannski ekki alveg rétt því það
gildir einungis, þegar tölurnar
eru jákvæðar. Neikvæðar tölur
tákna vöntun. Þannig mun
heimilið vanta 6000 kr. í lok
mars ef greiðsluáætlunin geng-
ur eftir. Samkvæmt töflu 1
stefnir því í greiðsluerfiðleika í
mars og ekki eru horfur á, að
takist að leysa úr þeim fyrr en í
október.
Síðasta talan í neðstu línu,
peningaeign í lok desember
(merkt **), er mjög mikilvæg,
þegar verið er að kanna hvort
rétt er reiknað í töflunni. Það er
nefnilega náið samband milli
þessarar tölu og samtölurnar í
línu 3 (merkt *). Sé engin pen-
ingaeign í upphafi ársins á pen-
ingaeign í lok desember að vera
hærri, sem því nemur. Við gerð
greiðsluáætlunar á alltaf að
kanna samband þessarra
tveggja talna. Ef mismunur
þeirra er ekki jafn peningaeign
í upphafi ársins eru ein eða
fleiri reikningsvillur í töflunni.
Sé mismunurinn hins vegar
jafn peningaeign í upphafi árs
er mjög líklegt að rðtt sé reikn-
að. Gerð greiðsluáætlunar get-
Uiisnfme5