Vinnan - 01.11.1986, Page 11

Er atvinnúlaus,
hefur aldrei unnið,
mun aldrei vinna
— hlutskipti æ fleiri í V-Evrópu og víðar
Udfordrmgcn
for Europa
Á ÞESSARI STUNDU ganga
rúmlega 31 milljón manna at-
1 vinnulausir um götur OECD
landanna — en Framfara- og
þróunarstofnun Evrópu tengir
þau lönd saman í efnahags-
heild sem ísland á mest viö-
skipti við og hafa mest áhrif á
þróun efnahagsmála hér á
landi.
Þessi mikli fjöldi atvinnuleysingja í
þessum löndum er að mati Björns
Björnssonar, hagfræðings ASÍ, eitt
mesta efnahagsvandamál heimsins í
dag — og í viðtali við Vinnuna benti
hann á að nú væri að vaxa upp önnur
kynslóð sem ekki hefði atvinnu, hefði
aldrei haft atvinnu og fengi sennilega
aldrei atvinnu — og þannig væri að
myndast stétt atvinnuleysingja.
„Það þarf enga félagsfræðinga til að
gera sér grein fyrir áhrifum á þjóðfé-
lagið og á fólkið sjálft,“ sagði Björn.
„Þetta fólk hlýtur að verða utangarðs-
fólk í þjóðfélaginu."
Þetta er annar hluti efnahagsvanda-
máls OECD ríkjanna. Hinn hlutinn er
gífurlegur halli á utanríkisviðskiptum
Bandaríkjanna og á sama tíma afgang-
ur í utanríkisviðskiptum Vestur-
Evrópuríkjanna og Japan.
Samvinna verkalýflshreyfinga
Og það er um þennan vanda sem
skýrsla norræna verkalýðssambands-
ins, sem ASÍ á aðild að, og þýska al-
þýðusambandsins DBG, fjallar um en
skýrslan kom út nú í október sl.
Skýrslan er árangur samstarfs milli
NFS og DBG sem staðið hefur um
nokkurt árabil — en bæði samtökin
hafa verið þess hvetjandi að alþjóðlega
verkalýðshreyfingin stæði saman að
tillögugerð sem hefði það að markmiði
að draga úr því hrikalega atvinnuleysi
sem vaðið hefur uppi í OECD ríkjun-
um.
Náin tengsl verkalýðshreyfingarinn-
ar og stjórnmálaflokka t.d. í Skandi-
navíu eykur mjög á þunga tillögugerð-
ar verkalýðshreyfingarinnar og taldi
Björn engan vafa á því að þær tillögur
sem fram koma í skýrslunni yrðu
ræddar á fundum æðstu manna OECD
rikjanna og gætu þess vegna orðið að
veruleika i framtíðinni.
Það voru hagfræðingar verkalýðs-
hreyfinganna i Skandinaviu og Vestur-
Þýskalandi og aðrir sérfræðingar á
vegum þessara hreyfinga sem unnu
þessa skýrslu en aðalhöfundur hennar
er Henrik Bjerre-Nielssen, hagfræðing-
ur danska alþýðusambandsins.
Skýrslan sjálf skiptist í 6 kafla. í
fyrsta kafla er gerð grein fyrir helstu
kostum þess að ríki OECD bandalags-
ins komi sér saman um heildarefna-
hagsstefnu. Annar kaíli fjallar um
hættuástand núverandi efnahags-
stefnu og sá þriðji um valkosti í efna-
hagsstjóm Bandaríkjanna og Japan. í
fjórða kafla er gerð grein fyrir tillögum
hagfræðinganna og fjallað um áhrif
þeirra aðgerða sem þeir boða, á efna-
hagslíf og atvinnulíf í Evrópu. Fimmti
kaflinn fjallar um efnahagsástand
heimsins alls og fjármagnsmarkaði og
í sjötta kafla er fjallað um framtíðarsýn
fyrir Evrópu.
Tillögurnar
„í skýrslunni er árétting á því sem kom
fram í skýrslu sömu aðila 1983, „Det
betaler sig at samarbeide" — að lausn
þessa vanda sé ekki á færi einstakra
landa og að öll ríki innan OECD þurfi
að samræma stefnumörkun og efna-
hagsaðgerðir til að draga mjög úr at-
vinnuleysi og stuðla að auknum jöfn-
uði í viðskiptum rikjanna," sagði Björn
Björnsson, aðspurður um hverjar
væru helstu niðurstöður hagfræðing-
anna.
„Núna er staðan sú að mikill við-
skiptahalli er í Bandaríkjunum og sá
halli endurspeglast að miklum hluta i
afgangi í viðskiptajöfnuði Japan og
Vestur-Evrópuríkjanna. Hagfræðing-
arnir sem að skýrslunni standa benda
á að mikil hætta sé fólgin i þessum
halla í utanríkisviðskiptum Bandaríkj-
anna og segja að ef hallinn verður svo
mikill sem nú er (132 milljarðar
bandaríkjadollara) aukist mjög líkur á
því að gripið verði til sérstakra efna-
hagsráðstafana i Bandaríkunum og
miklar líkur séu á því að þær aðgerðir
leiddu af sér aukið atvinnuleysi í Jap-
an og sérstaklega í Vestur-Evrópu.
Þær aðgerðir sem Bandaríkjamenn
gætu gripið til, og eiga nú þegar
nokkru fylgi að fagna í Bandaríkjun-
um eru t.d.:
1. Niðurskurður í opinberum rekstri,
2. Almennur tollur, t.d. 10% á allan
innflutning,
3. Innflutningskvótar.
Áhrif aðgerða af þessu tagi yrðu þau
að atvinnuleysi myndi ininnka mikið í
Bandaríkjunum sjálfum en aukast að
sama skapi í Japan og í löndum Vest-
ur-Evrópu — og hvaða áhrif 10% á okk-
ar útflutningsvörur til Bandaríkjanna
hefði er ekki gott að segja en þau yrðu
veruleg — gæti þýtt mikla erfiðleika
fyrir íslendinga.
Aukin fjárfesting
Þær leiðir sem hagfræðingarnir benda
á eru fyrst og fremst aðgerðir sem fela
í sér aukna fjárfestingu og aukna
neyslu i Japan og Vestur-Evrópu. Fjár-
festingar sem þeir minnast m.a. á eru
1. endurnýjun borga sem hafa drabb-
ast niður, 2. aðgerðir til að sporna gegn
mengun, 2. fjárfesting í flutningakerf-
um — þ.e. framlög til heilbrigðis- og
menntamála og auk þess benda þeir á
að Japanir eru langt að baki V-Evrópu-
búum hvað varðar neyslu, t.d. er íbúð-
arhúsnæði á hvern mann 60% minna
í Japan en í Bandarikjunum og 37%
minna en í Þýskalandi — og aðeins um
helmingur íbúðarhúsa í Japan er bú-
inn vatnssalerni.“
Þannig miðast tillögur sérfræðinga
verkalýðshreyfinganna að því að fjölga
atvinnutækifærum í V-Evrópu og Jap-
an með framkvæmdum á borð við þær
sem taldar voru upp hér og einnig að
auka neyslu þannig að þrýstingur á út-
flutning til Bandaríkjanna minnkaði
og þannig drægi úr viðskiptahalla
Bandaríkjanna. Með minnkuðum inn-
flutningi til Bandaríkjanna ætti hlutur
innlendrar framleiðslu þar að aukast
og þar með atvinnutækifærum að
fjölga.
En hvar á að taka fjármagn til þess-
ara hluta? Og skapast ekki spenna á
fjármagnsmörkuðum þegar fé til ofan-
greindra framkvæmda er tekið að láni?
„Það gæti gerst. Fjármagnið er til,
bundið í framleiðslu á Bandaríkja-
markað — en til að forðast spennu-
myndun er nauðsynlegt að löndin
vinni saman að því að draga úr spennu
og stjórna vöxtum,“ sagði Björn að lok-
um. „Hagfræðingarnir benda ekki á
neina eina leið heldur fjölþættar að-
gerðir sem kalla á aukna samvinnu
OECD landanna — en það er rétt að
gera sér grein fyrir að vandamálið er
ekki aðeins vandamál Bandaríkjanna
heldur einnig allra þeirra ríkja sem
eiga viðskipti við Bandaríkin."
Atvinnuleysi
„Það er ekkert töfralyf til við atvinnu-
leysi. Til að ná atvinnuleysi niður þarf
örari hagvöxt en nú er í ríkjum OECD.
Stefnumörkun getur innan ákveðinna
takmarka náð þessu markmiði en það
þarf meira til. Grundvallcirbreytinga
kann að vera þörf — ásamt vilja til að
endurmeta viðhorf til vinnu, frí-
stunda, kaups og vinnuskilyrða. Til að
þetta megi takast þarf sterkan pólitísk-
an vilja og fylgi allra þjóðfélagshópa."
Þetta er niðurlag inngangs nýlegrar
árlegrar skýrslu OECD, „Employment
outlook" þar sem fjallað er um at-
vinnuleysi og áhrif þess á vinnumark-
aðinn.
Meðal leiða sem sérfræðingar OECD
stinga upp á í skýrslu sinni má nefna
aukinn hagvöxt, að aukning atvinnu-
tækifæra verði örari en aukning hag-
vaxtar, fólk verði hvatt til að stofna til
eigin atvinnurekstrar, atvinnulausum
verði gert kleift að læra ný störf og ým-
islegt annað. En segja má að takmark-
aðrar bjartsýni gæti í skýrslunni.
Þar er fjallað sérstaklega um tvo
hópa atvinnulausra. í fyrsta lagi hóp-
inn sem greint er frá að ofan, ungt fólk
sem aldrei hefur unnið fyrir launum
og mun sennilega ekki gera það — alla-
vega sé miðað við núverandi aðstæður.
Og í öðru lagi fólk sem er atvinnulaust
og hefur verið það lengi.
í skýrslunni segir að atvinnuleysi
meðal unglinga og ungs fólks hafi allt-
af verið ofurlítið hærri en meðal full-
orðinna en munurinn hafi vaxið mikið
á síðustu árum og er nú allt að 45%
unglinga og ungs fólks atvinnulaus í
sumum OECD ríkjum meðan atvinnu-
leysi þessara hópa er minni í öðrum.
En atvinnuleysi þessara hópa skap-
ar önnur vandamál en atvinnuleysi
hinna eldri; vegna stopullar þátttöku
ungs fólks í atvinnulíflnu áður en at-
vinnuleysið tekur við, á þetta fólk
sjaldnast rétt á atvinnuleysisbótum
heldur verður að treysta á aðstoð for-
eldra og styrkja þar sem slíkt er við
lýði.
Og það sem sérfræðingunum finnst
eftirtektarvert við þann hóp fullorð-
inna sem fyllir hóp „langtimaatvinnu-
leysingja“ er að þar er að finna mikinn
fjölda fólks sem er í blóma starfsævi
sinnar og mikið af sérhæfðu starfsfólki
sem missti atvinnu sína í kreppunni
1981-1982.
Þó að atvinnuleysi teljist ekki vanda-
mál á íslandi þar sem innan við 1%
vinnufærra manna fær ekki atvinnu
við sitt hæfi, fer ekki hjá því að ástand
eins og nú er í nágrannaríkjum okkar
og þeim löndum sem búa við líkust
kjör og við, vekji ótta í hugum manna.
Vinnan spurði Björn Bjömsson, hag-
fræðing Alþýðusambandsins hvort
ástæða væri til að óttast atvinnuleysi af
þeim stærðargráðum sem hér ræðir.:
„Ég held að aðstæður hér séu að
mörgu leyti öðruvísí en i hinum Vest-
ur-Evrópuríkjunum og Bandaríkjun-
um. Atvinnuleysi yrði aldrei þolað hér
— öðrum efnahagsmarkmiðum yrði
fórnað áður.“
s.alb.
NÓVEMBER 1986
Uinnanell