Morgunblaðið - 06.01.2021, Síða 13

13
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. JANÚAR 2021
Reykjadalur Jólahátíðinni er að ljúka og daginn tekur smám saman að lengja. Þó að Reykjadalur við Hveragerði hafi skartað sínu fegursta úr lofti í gær verður hann jafnvel enn fegurri í sumar.
Eggert
Í byrjun síðasta árs
var sá er hér skrifar
ágætlega bjartsýnn,
eins og líklega flestir.
Við Íslendingar höfð-
um komist sæmilega
klakklaust í gegnum
árið 2019 þótt á köflum
ekki blési byrlega.
Fátt benti til annars
en að vöxtur efnahags-
lífsins gæti orðið
þokkalegur á nýju ári og góður á
því næsta.
„Til að svo verði þurfa stjórnvöld
að halda rétt á spilunum,“ voru hins
vegar varnaðarorð enda gamall
fjandi – atvinnuleysi – farinn að láta
á sér kræla. Þá voru stýrivextir
Seðlabankans í sögulegu lágmarki
(og hafa lækkað hressilega síðan) en
lækkunin hafði ekki náð að seytla
um allan fjármálamarkaðinn. Heim-
ilin, lítil og meðalstór fyrirtæki nutu
því í litlu vaxtalækkunar. Fjár-
málamarkaðurinn var og er enn
óhagkvæmur, arðsemi lítil, skatt-
heimta of mikil og séríslenskar regl-
ur gera fjármálakerfið illa sam-
keppnishæft. Eignarhald ríkisins á
stórum hluta fjármálakerfisins eyk-
ur vandann. Ég hafði áhyggjur af
fleiri þáttum efnahagslífsins.
Atvinnuvegafjárfesting hafði
dregist saman árið 2019, annað árið
í röð. Fjárfesting hins opinbera
varð einnig minni en á móti kom
verulegur vöxtur í íbúðafjárfestingu
en vísbendingar voru um að farið
væri að hægja á byggingargeir-
anum.
Viðvörunarljósin blikkuðu á
fyrstu vikum liðins árs
líkt á áminning um að
stjórnvöld yrðu að
halda vel á spilunum.
En það var ekkert sem
benti til að meiri hátt-
ar efnahagsleg áföll
væru fram undan þótt
vissulega hefði sam-
keppnishæfni atvinnu-
lífsins orðið lakari og
vöxtur útgjalda hins
opinbera síðustu árin
gerði verkefnið erf-
iðara.
Tvö einföld mál
Í þessari fyrstu grein síðasta árs
benti ég á tvö frumvörp sem mér
væri umhugað um að koma í gegn-
um Alþingi, en ég var fyrsti flutn-
ingsmaður þeirra. Hvort um sig
ynni gegn efnahagslegum sam-
drætti með því að örva fjárfestingu
og styrkja fjárhagslega stöðu ein-
staklinga.
Fyrra málið var frumvarp um að
virðisaukaskattur af vinnu við bygg-
ingu eða viðhald íbúðarhúsnæðis
yrði endurgreiddur að fullu. Rökin
voru einföld: Byggingakostnaður
íbúða lækki um allt að 3% auk þess
sem stuðlað verði að heilbrigðari
vinnumarkaði og bættum skatt-
skilum (tryggingagjald, tekjuskatt-
ur o.s.frv.). Allir hagnist, ekki síst
ríkissjóður til lengri tíma litið.
Síðara frumvarpið var innleiðing
skattaafsláttar vegna hlutabréfa-
kaupa. Markmiðið var og er að efla
hlutabréfamarkaðinn og þar með
auka aðgengi fyrirtækja að nauð-
synlegu áhættufé. Um leið skjóta
stoðum undir eignamyndun launa-
fólks. Frumvarpið náði ekki fram að
ganga en var lagt fram að nýju síð-
asta haust.
En svo skall kórónuveirufarald-
urinn á með þeim alvarlegu efna-
hagslegu og félagslegu afleiðingum
sem óþarfi er að fjalla um að þessu
sinni. Hófleg bjartsýni í upphafi árs
fauk þar með út í veður og vind.
Tekið af skarið
Varnarbarátta síðasta árs kom
ekki í veg fyrir að fjármálaráðherra
tæki af skarið í virðisaukaskatt-
smálinu. Full endurgreiðsla varð
hluti af viðamiklum aðgerðum rík-
isins til að milda efahagsleg áhrif
kórónuveirufaraldursins. Endur-
greiðslan náði ekki aðeins til íbúða,
heldur einnig frístundahúsa og bíla-
viðgerða, auk þess sem almanna-
heillasamtök gátu notið endur-
greiðslunnar sem og sveitarfélög.
Þetta var tímabundin aðgerð en
skömmu fyrir jól samþykkti Alþingi
að framlengja hana út þetta ár. Ég
lít á það sem hlutverk Sjálfstæð-
isflokksins að tryggja að full endur-
greiðsla virðisaukaskatts vegna
vinnu á byggingarstað verði til
frambúðar enda hagsmunamál fyrir
launafólk.
Fjármálaráðherra hefur einnig
boðað breytingar á lögum um tekju-
skatt þar sem innleiddir verði
skattalegir hvatar fyrir launafólk –
því gert auðveldara að taka þátt
með beinum hætti í atvinnulífinu
með kaupum á skráðum hlutabréf-
um. Ég líkt og aðrir Sjálfstæð-
ismenn el þann draum í brjósti að
allir Íslendingar verði eignafólk og
búi við fjárhagslegt sjálfstæði. Þátt-
taka almennings í hlutabréfamark-
aði er og á að vera órjúfanlegur
hluti af stefnu Sjálfstæðisflokksins -
samofin séreignastefnunni.
Þannig ná góð mál hægt og bít-
andi fram að ganga, þrátt fyrir og
kannski vegna erfiðra efnahags-
legra aðstæðna. Verkefnin á nýju
ári eru mörg en mestu skiptir að við
komumst út úr kófinu sem fyrst.
Aðgengi að bóluefni og bólusetning
þjóðarinnar er stærsta og mikilvæg-
asta verkefni stjórnvalda í upphafi
kosningaárs. Efnahagsleg velferð er
í húfi og þar með geta okkar til að
standa undir góðum lífskjörum og
öflugu velferðarsamfélagi til fram-
tíðar. Við höfum ekki endalaust út-
hald til verja fyrirtæki, heimili og
velferðarkerfið með þeim hætti sem
gert hefur verið síðustu mánuði.
Regla þumalputtans
Til einföldunar getum við stuðst
við þumalputtareglu. Hver dagur
þar sem barist er við kórónuveiruna
og efnahagslífið er lamað með þeim
hætti sem raun er, kostar ríkissjóð
um einn milljarð króna – hver vika
sjö milljarða. Það má því halda því
fram að janúar kosti sameiginlegan
sjóð okkar 30 milljarða, annars veg-
ar í auknum útgjöldum og hins veg-
ar lægri tekjum. Að óbreyttu bæt-
ast 28 milljarðar við í febrúar. Og
þannig koll af kolli uns hjólin kom-
ast aftur af stað. Þá er ekki talinn
með kostnaður sveitarfélaga, fyr-
irtækja eða heimila, eða sá efna-
hagslegi fórnarkostnaður sem er
samfara faraldrinum. Lakari lífs-
gæði og félagslegur kostnaður
verða aldrei metin til fjár.
Auðvitað er þumalputtareglan
ekki nákvæmur mælikvarði, ekki
fremur en aðrar slíkar mælistikur.
En hún gefur þokkalega sýn á
hvaða hagsmunir eru í húfi – hversu
mikilvægt það er að ná tökum á far-
aldrinum þannig að daglegt líf kom-
ist aftur í eðlilegt horf. Og þar
skiptir bólusetning líklega mestu.
Þegar horft er á hagsmunina sem
eru í húfi, þann gríðarlega kostnað
sem hver dagur hefur í för með sér,
er það því hreint aukaatriði hvað
skammtur af bóluefni kostar.
Bjarni Benediktsson fjármála-
ráðherra vakti athygli á því í sam-
tali við Morgunblaðið fyrir tveimur
dögum að til greina kæmi að íslensk
stjórnvöld veiti bráðaleyfi fyrir
notkun nýrra bóluefna. Það ráðist
þó af því að hægt sé að gera það
hraðar en Lyfjastofnun Evrópu, en
Bretland, Bandaríkin og fleiri lönd
hafa haft hraðari hendur í þeim efn-
um. Undir þetta hefur Kári Stef-
ánsson tekið. Það er fráleitt annað
en að eiga náið og gott samstarf við
fleiri vinaþjóðir en á meginlandi
Evrópu þegar kemur að því að gefa
út bráðaleyfi fyrir bóluefni. Kostn-
aðurinn við að tryggja að Lyfja-
stofnun hafi bolmagn til að eiga
samstarfið og nýta það, er skipti-
mynt í samanburði við þá hagsmuni
sem eru undir.
Eftir Óla Björn
Kárason » Aðgengi að bóluefni
og bólusetning þjóð-
arinnar er stærsta og
mikilvægasta verkefni
stjórnvalda í upphafi
kosningaárs. Efnahags-
leg velferð er í húfi.
Óli Björn Kárason
Höfundur er alþingismaður
Sjálfstæðisflokksins.
Í upphafi kosningaárs